II SA/Ol 663/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Ewa Kondratowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. A. L. wniosła o przyznanie jej świadczenia z pomocy społecznej w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego, w wysokości 750 zł., z uwagi na zadłużenie jakie powstało w aptece za pobrane w 2003r. leki, które były pobierane bez uiszczenia zapłaty z powodu bardzo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej wnioskodawczyni. Decyzją działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta - Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]", znak "[...]", odmówiono wnioskodawczyni przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na pokrycie zadłużenia za pobrane leki w aptece. W uzasadnieniu podniesiono m.in., iż A. L. przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), które wynosi 461,00 zł. dla osoby samotnie gospodarującej, z uwagi na fakt, iż uzyskuje ona miesięczny dochód w wysokości 1054,96 zł. Nadto organ podkreślił również, iż zgodnie z art. 41 ust. 1 wymienionej ustawy specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych wypadkach, a na podstawie zgromadzonych dokumentów brak jest takich szczególnych okoliczności, jak np. pogorszenie stanu zdrowia pociągające za sobą dodatkowe koszty związane z leczeniem. Od tej decyzji A. L. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu podała, iż w związku z chorobą poniosła znaczne wydatki i przez okres 6 miesięcy była przygotowywana do operacji w Klinice, co rzutuje niewątpliwie na jej sytuację majątkową. Zarzuciła również organowi pierwszej instancji dyskryminowanie jej osoby w ten sposób, iż ze względu na fakt, że nie jest osobą majętną, to jest traktowana w sposób niehumanitarny i naruszający godność osoby niepełnosprawnej. Decyzją z dnia "[...]", znak "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta– Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]", nr "[...]", odmawiającą przyznania A. L. zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż z wywiadu środowiskowego wynika, że odwołująca się na stałe przebywa poza granicami kraju, co w świetle art. 5 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego, że prawo do świadczeń w tym zakresie przysługuje osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej, wyklucza ją z kręgu osób, które mogą ubiegać się o tego rodzaju pomoc społeczną. A. L. w dniu 8 sierpnia 2006r. złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie żądając jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła szereg uchybień proceduralnych, m.in. to, iż organ ją wydający nie wziął pod uwagę, w jej przypadku, zaistniałej sytuacji, o której mówią przepisy obowiązującego prawa odnośnie wypadku losowego w postaci konieczności zażywania leków. Zarzuciła również błędną wykładnię przepisów ustawy o pomocy społecznej, tj. art. 5 tej ustawy, stwierdzając jednoznacznie, iż posiada stałe zameldowanie w A. i czasowo przebywa na terytorium RP podczas przerw w nauce. Mając powyższe na względzie podkreśliła, iż spełnia więc wymogi warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uwzględniło skargę A. L. ten sposób, że uchyliło decyzję własną z dnia "[...]" i poprzedzającą ja decyzję działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta - Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]", i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, iż w dalszym ciągu podtrzymuje stanowisko, że skoro przepis prawa wymaga łącznego przebywania i zamieszkiwania w kraju jako przesłanki do korzystania z pomocy społecznej, to oznacza, że oddziela pojęcie konkretnego centrum życiowego danej osoby, czyli miejsca jej zamieszkania, od fizycznej obecności na terenie kraju. Jednakże przesłanka odmowy skarżącej wnioskowanego świadczenia odpadła z dniem 18 sierpnia 2006r., od kiedy A. L. przebywa w Polsce. W tej sytuacji mimo rozstrzygnięcia sprawy ostateczną decyzją administracyjną – konieczne jest uwzględnienie nowej sytuacji faktycznej strony, powstałej po dniu wniesienia przez nią skargi do Sądu. Jednocześnie Kolegium wskazało, że nie mogło orzec co do istoty w przedmiotowej sprawie z uwagi na to, że postępowanie organu pierwszej instancji nie było postępowaniem kompletnym, chociażby z powodu nieobecności strony w kraju. Jednocześnie w odpowiedzi na skargę z dnia 28 sierpnia 2006r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o umorzenie postępowania, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 5 grudnia 2006r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 751/06 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z dnia "[...]" wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podkreślił m.in., iż decyzja ta nie uwzględniła skargi w całości, z uwagi na fakt, iż A. L. domagała się uchylenia powyższej decyzji i zasądzenia zasiłku celowego w kwocie 750 zł., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze poprzestało jedynie na uchyleniu decyzji zarówno własnej z dnia "[...]" o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, jak i decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]" w sprawie odmowy przyznania stronie zasiłku celowego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, naruszając tym samym dyspozycję przepisu art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadto Sąd podkreślił, iż stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" ma ten skutek, że odzyskuje moc decyzja tego organu z dnia "[...]" wydana w postępowaniu odwoławczym, na skutek odwołania A. L. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia "[...]". Z uwagi na wniesioną skargę od decyzji wydanej w trybie odwoławczym Sąd stwierdził, iż dokona kontroli jej legalności pod sygn. akt II SA/OL 663/06. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem. Ponadto, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – przy zakazie reformationis in peius. Wzruszenie decyzji następuje w razie, gdy kontrola wykaże, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a.). Tego rodzaju naruszenie przepisów prawa ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem uchybienia proceduralne jakich dopuściło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze podczas rozpatrywania omawianej sprawy mają wpływ na jej wynik, co w konsekwencji skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż w niej podniesione. Wskazać należy, iż w toku postępowania administracyjnego organ odwoławczy wydając decyzję z dnia "[...]" nie wziął pod uwagę szeregu okoliczności faktycznych, które ulegały zmianie odnośnie pobytu skarżącej w kraju. W tej sytuacji Sąd uznał za konieczne, by sprawa raz jeszcze została rozpoznana z niezbędnym uwzględnieniem zaistniałego stanu faktycznego po dniu wniesienia skargi. Poza tym znacznie korzystniejsze jest dla strony skarżącej, jak słusznie wskazało Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]", by miała ona szansę na ponowne rozpatrzenie sprawy bez konieczności występowania z kolejnym wnioskiem o pomoc społeczną. Wskazać również należy, że skarżąca działała w dużej mierze w postępowaniu zarówno administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym przez pełnomocnika w osobie swojej matki. Z uwagi na to, koniecznym jest by pewne okoliczność w świetle przepisów art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego wyjaśnione zostały przez samą A. L., gdyż działanie takie ułatwi proces postępowania dowodowego, rzutując niewątpliwie na meritum sprawy, a z drugiej strony jej oświadczenia złożone osobiście w znacznym stopniu uwiarygodnią i uczynią bezspornym stan faktyczny będący podstawą rozstrzygnięcia. Podobne wnioski można wysnuć odnośnie mocy dowodowej z przesłuchania strony, w sytuacji, w której organ uznałby za konieczne jego przeprowadzenie. Rozpatrując ponownie sprawę organ winien dołożyć wszelkich starań by ustalić faktyczne dochody skarżącej oraz jej sytuację życiową związaną z długotrwałym pobytem za granicą i pobieraniem tam nauki, w szczególności ustalić dochody A. L. jakie uzyskała w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, z uwzględnieniem także ewentualnych dochodów zagranicznych oraz wydatki związane z utrzymaniem się i pobieraniem nauki. Zważyć należy, iż to organy administracji (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego) podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada prawdy obiektywnej, o której mowa powyżej, była wielokrotnie przedmiotem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, który niejednokrotnie stwierdzał, iż regułą obowiązującą w procedurze administracyjnej różną od obowiązującej w sprawach cywilnych, jest to, że ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy spoczywa na organie administracyjnym. Wiąże się to z istotą postępowania administracyjnego, na etapie którego organ nie jest stroną, lecz organem władczym (zob. wyrok NSA z dn. 26 sierpnia 1998r. sygn. akt I SA/Gd 1675/96, LEX nr 34761). Zasadność dołożenia wszelkich starań przez organ administracji, którego obowiązkiem jest dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o zebrane w sprawie dowody poparta jest konstrukcją przepisów art. 41 ustawy o pomocy społecznej, które cechuje uznaniowość w ramach tzw. uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy koniecznym jest, by w tym zakresie poczynione zostały przez Kolegium wszelkie kroki umożliwiające stwierdzenie w sposób jednoznaczny, iż ustalenia są prawdziwe, dokonane w sposób całościowy, ze szczególnym uwzględnieniem istotnych okoliczności sprawy. Powyższy obowiązek organu konkretyzują również przepisy procedury administracyjnej, bowiem w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie (tak też w wyroku NSA z dn. 30 września 1999r. sygn. akt IV SA 1468/97, LEX nr 47791). Podobnie stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w wyroku z dnia 17 października 2001r., sygn. akt I SA 1110/01, stwierdzając, iż przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić wszystkie dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Reasumując, skarżona decyzja naruszyła przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.