II FSK 615/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Andrzej Grzelak, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "H." sp. z o. o. z siedzibą w G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Go 2216/05 w sprawie ze skargi "H." sp. z o. o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...]nr [...] w przedmiocie określenia straty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2000 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. I SA/Go 2216/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, powołując się na art. 47 § 1 i 2 oraz art. 58 § 1 kt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę "H." Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...], nr [...], w przedmiocie określenia straty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2000 r. W punkcie drugim postanowienia, działając na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono o zwrocie z urzędu Spółce całego uiszczonego wpisu w kwocie 2.000 zł. W uzasadnieniu przedstawiono przebieg postępowania wskazując, że zarządzeniem zawartym w piśmie z dnia 22 listopada 2005 r. Sąd wezwał pełnomocnika Spółki do uiszczenia wpisu w kwocie 2.000 zł oraz usunięcia braków formalnych skargi, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez: (1) złożenie pełnomocnictwa procesowego dla doradcy podatkowego T. Z. wraz z opłatą skarbową, (2) złożenie dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa w imieniu Spółki, tj. odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego (w skrócie: KRS), obejmującego stan prawny na dzień udzielenia pełnomocnictwa. Wykonując powyższe zarządzenie, pełnomocnik Spółki nadesłał uwierzytelniony przez niego i opłacony odpis pełnomocnictwa udzielonego mu w dniu 16 kwietnia 2005 r., poświadczoną przez niego za zgodność z oryginałem kserokopię odpisu aktualnego z KRS według stanu na dzień 6 października 2005 r. oraz kopię dowodu wpłaty wpisu sądowego. Odrzucając skargę, WSA w pierwszej kolejności podkreślił, że pisma stron, także załączniki, winny być składane w oryginale lub w odpisie. Ponadto odpisami w rozumieniu art. 47 § 1 P.p.s.a. mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. Odpis dokumentu ma charakter urzędowy, jeżeli został sporządzony przez organ uprawniony do sporządzenia dokumentu. Organem uprawnionym do poświadczenia dokumentu jest notariusz, zgodnie z art. 96 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369, ze zm.). W ocenie WSA, pełnomocnik - doradca podatkowy nie jest zatem podmiotem uprawnionym do uwierzytelniania takiego dokumentu, jak odpis z KRS. W tej sytuacji Sąd uznał, że brak formalny skargi dotyczący złożenia odpisu KRS nie został uzupełniony. Ponadto złożony miał być odpis pełny z KRS, a nie aktualny, a zatem i w tym zakresie Spółka nie uzupełniła tego braku. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, wniosła Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego), zaskarżając to postanowienie w całości, wnosząc o uchylenie orzeczenia oraz zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Spółki. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., polegające na odrzuceniu skargi, pomimo wykonania przez Spółkę zarządzenia Sądu odnośnie uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu. Dalej podniesiono, że WSA w Gorzowie Wielkopolskim nie zastosował art. 48 P.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania polegało także na niewypełnieniu przez Sąd dyspozycji zawartej w art. 6 P.p.s.a. poprzez niedostateczne skonkretyzowanie zakresu żądania co do przedłożenia stosownych dokumentów oraz poprzez podjęcie przez Sąd czynności wynikających ze złożonej skargi przed uiszczeniem wpisu, co stanowi naruszenie przepisu art. 220 § 1 P.p.s.a. Podkreślono, że zgodnie z wezwaniem Sądu, w terminie wykonano wszystkie żądane przez Sąd czynności, przedstawiając dokument, z którego wynikało upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa. Dokument ten poprzez swoją formę przestał być co najwyżej dokumentem urzędowym, jednakże pozostał nadal dokumentem, a do złożenia dokumentu wezwano stronę. Dlatego nie może być w tym przypadku mowy o niewykonaniu wezwania do uzupełnienia braków skargi, a tym samym nie może mieć zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Ponadto podniesiono, że Sąd odrzucając skargę powołał art. 47 P.p.s.a., a tymczasem przepis ten winien być rozpatrywany przez pryzmat art. 48 P.p.s.a. Wobec powyższego, zgodnie z art. 48 P.p.s.a., Sąd był obowiązany wezwać Spółkę do przedstawienia oryginału dokumentu, a tego nie uczynił. Wskazano, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a. stronie, która występuje w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, sąd winien udzielić stronom potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Skoro w rozpatrywanej sprawie Spółka występowała bez adwokata, więc Sąd winien był uszczegółowić zakres żądania uzupełnienia braków formalnych skargi w zakresie przedłożenia odpowiedniego dokumentu wskazując, że chodzi mu wyłącznie o oryginał żądanego dokumentu. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że WSA w Gorzowie Wielkopolskim odrzucając skargę naruszył pewne "niepisane kanony, które sam wcześniej ustanowił". W prowadzonych bowiem wcześniej sprawach były akceptowane kserokopie dokumentów oraz "dokumenty potwierdzone przez adwokatów czy radców prawnych". W ocenie pełnomocnika jest to ogólnie przyjęty zwyczaj, który przyczynia się do usprawnienia postępowania sądowego. Na rozprawie przed NSA w dniu 27 kwietnia 2007 r., pełnomocnik strony wnoszącej skargę kasacyjną złożył pismo nazwane "Dodatkowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych", w którym ponownie wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji uregulowań zawartych w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W ocenie pełnomocnika, Sąd przedwcześnie odrzucił skargę, jak wynika bowiem z wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2005r., sygn. I FSK 20/05, "skargę podpisaną w imieniu skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować, można odrzucić dopiero wówczas, gdy nie zatwierdzi tej czynności swoim podpisem skarżący, po prawidłowym wezwaniu go do takiego działania". Podobne stanowisko wypowiedział NSA w postanowieniu z dnia 27 października 2005 r., sygn. I FSK 378/05. Podkreślono, że ponadto Sąd I instancji niewłaściwie uznał, że złożona skarga dotknięta była brakiem formalnym w postaci błędnie uwierzytelnionej kopii odpisu z KRS. W uchwale z dnia 30 czerwca 2006 r., sygn. akt III CZP 14/06, Sąd Najwyższy wyraźnie dopuścił możliwość uwierzytelnienia przez profesjonalnego pełnomocnika nie tylko dokumentu pełnomocnictwa, ale także odpisu z właściwego rejestru, jako dokumentu wskazującego umocowanie organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa, taki dokument traktować należy jako element pełnomocnictwa procesowego. Taki pogląd wyraził także NSA w postanowieniu z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I FSK 1329/06. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy Spółka, zgodnie z wezwaniem WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 listopada 2005 r., usunęła braki formalne skargi poprzez przedłożenie odpisu z KRS obejmującego stan prawny na dzień udzielenia pełnomocnictwa doradcy prawnemu reprezentującego Spółkę i czy tenże mógł uwierzytelnić taki dokument. Należy na wstępie zauważyć, że wbrew stanowisku Sądu wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, w świetle art. 6 P.p.s.a. obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek stronie spoczywa na sądzie w przypadku ustanowienia pełnomocnikiem procesowym doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 28 P.p.s.a. w sytuacji, gdy stroną postępowania jest podmiot niebędący osobą fizyczną, czynności procesowych dokonuje w jego imieniu upoważniony do działania organ. Przepis ten ma zastosowanie do wszystkich tych podmiotów mających zdolność sądową w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które nie są osobami fizycznymi. Wskazanie organów właściwych do działania za konkretne przedmioty musi opierać się na przepisach regulujących ich strukturę organizacyjną i działalność (w rozpatrywanym przypadku ustawa z dnia 5 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Poza regulacjami zawartymi w ustawach, w wielu przypadkach wskazanie organów mających kompetencje do działania za poszczególne podmioty wymaga zbadania danych na temat zasad reprezentacji tych podmiotów ujawnionych w rejestrach. Podstawowe znaczenie będzie miał Krajowy Rejestr Sądowy. Zgodnie z art. 29 P.p.s.a., dokument wykazujący umocowanie do działania za poszczególne podmioty powinien być złożony już przy pierwszej dokonywanej w sprawie czynności, a zatem przy wniesieniu skargi. Pogląd, że zaniechanie przedłożenia dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentowania osoby prawnej nie stanowi braku formalnego, lecz uchybienie strony stanowiące ujemną przesłankę procesową był ogólnie przyjęty również w starszej literaturze dotyczącej postępowania cywilnego, na którym wzorowano się przy opracowywaniu P.p.s.a. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowano odmienne stanowisko, oparte na przeważających głosach doktryny postępowania cywilnego. W wyroku z dnia 9 lutego 2005 r., GSK 1337/04 (por. ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 91 i tam przywołana literatura), NSA stwierdził, że brak dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentacji strony (art. 29 p.p.s.a.) stanowi brak formalny, którego usunięcie w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. w odniesieniu do spółek kapitałowych polega na przedstawieniu aktualnego odpisu z Rejestru Przedsiębiorców KRS; niewykonanie w terminie nałożonego przez sąd obowiązku przedstawienia dokumentu powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Rozpatrując sporne zagadnienie, warto przywołać również pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt III CZP 16/06, dopuszczającej możliwość uwierzytelnienia przez profesjonalnego pełnomocnika nie tylko dokumentu pełnomocnictwa, ale także odpisu z właściwego rejestru jako dokumentu wykazującego umocowanie organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa (por. również postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. I FSK 1329/06). Sąd Najwyższy zauważył, że w sytuacji, gdy mocodawca jest osobą prawną, działającą przez swoje organy, wykazanie umocowania może nastąpić jedynie przez jednoczesne przedstawienie dokumentu pełnomocnictwa oraz innych stosownych dokumentów potwierdzających, że osoba udzielająca pełnomocnictwa jest uprawniona do działania za mocodawcę. W praktyce sądowej będzie to najczęściej odpis z właściwego rejestru sądowego. W związku z tym stwierdzono, że taki dokument należy traktować jako element pełnomocnictwa procesowego. Stąd też wykluczono możliwość, ażeby dokument będący częścią pełnomocnictwa podlegał rygorom dalej idącym niż samo pełnomocnictwo. Na tej zaś podstawie Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że w świetle art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej: K.p.c.), przez pojęcie pełnomocnictwo należy rozumieć "komplet dokumentów niezbędnych dla wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę". Zatem możliwość uwierzytelniania odpisu pełnomocnictwa na gruncie tego przepisu oznacza dla profesjonalnego pełnomocnika uprawnienie do uwierzytelnienia wszystkich dokumentów składających się na dokument pełnomocnictwa. Ponadto Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że rygorystyczne wymagania dołączenia przez pełnomocnika odpisu z właściwego rejestru poświadczonego przez notariusza doprowadziłoby do przedłużania postępowania sądowego i zwiększenia jego kosztów. Powyższe stanowisko dotyczy postępowania cywilnego, ale uwzględniając, że treść art. 89 § 1 K.p.c. jest zbliżona do art. 37 § 1 P.p.s.a. (w tym ostatnim przepisie, oprócz adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego, wymieniony jest również doradca podatkowy), pogląd ten może być przyjęty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle powyższych uwag, które skład rozpatrujący skargę kasacyjną w pełni podziela, stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie pełnomocnik Spółki, będący doradcą podatkowym, należycie wykonał wezwanie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 listopada 2005 r. Zgodnie bowiem z art. 37 § 1 P.p.s.a., również doradca podatkowy (oprócz adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego) może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa, przez co należy rozumieć także odpis z właściwego rejestru sądowego, który należy traktować jako element pełnomocnictwa procesowego. Dopiero w razie wątpliwości Sąd może zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony (art. 37 § 1 zd. 2 P.p.s.a.). W tej sytuacji za trafny należy uznać podniesiony przez Spółkę zarzut naruszenia przez WSA art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., tj. brak podstaw do odrzucenia wniesionej przez Spółkę skargi. Odnosząc się do stanowiska WSA, że "złożony miał być odpis zupełny a nie aktualny", należy zauważyć, że art. 29 P.p.s.a. nie precyzuje, jaki dokument powinien przedłożyć podmiot wymieniony w art. 28 P.p.s.a, by wykazać swoje umocowanie. Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem sądu, któremu przedłożono dokument, jest badanie zgodności z prawem i autentyczności dokumentu. Dlatego też uzasadnienie znajduje praktyka określania już w wezwaniu do usunięcia braków formalnych rodzaju dokumentu, którego autentyczność i zgodność z prawdą nie powinna budzić wątpliwości. Zgodnie z art. 39 pkt 1 ustawie z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.; dalej: ustawa o KRS), w dziale 2 Rejestru Przedsiębiorców zamieszcza się dane dotyczące oznaczenia organu uprawnionego do reprezentowania podmiotu oraz osób wchodzących w jego skład, ze wskazaniem sposobu reprezentowania. W art. 17 ust. 1 tej ustawy ustanowiono zasadę domniemania zgodności wpisów do rejestru z prawdą, którą to zasadę wzmacnia określona w art. 18 ust. 1 reguła odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną zgłoszeniem nieprawdziwych danych. Walorów takich nie można przypisać innym dokumentom, nawet urzędowym, w tym statutowi spółki, co do którego na ogół występują wątpliwości w kwestii jego aktualności. Z wymienionych powodów prawidłowa jest praktyka wzywania wnoszących skargi spółek kapitałowych do przedłożenia aktualnego odpisu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, za czym dodatkowo przemawia łatwość uzyskania takiego dokumentu. Wykazywanie umocowania innymi dokumentami urzędowymi lub prywatnymi powodowałoby konieczność prowadzenia daleko idących czynności sądu w celu zbadania autentyczności dokumentu i prawidłowości oraz aktualności zawartych w nim danych. Należy przy tym zauważyć, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi winno było zostać połączone z wezwaniem do usunięcia braków formalnych skargi (§ 32 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 169, poz. 1646). Sąd, stwierdzając bowiem nieuzupełnienie w terminie braków formalnych, skargę odrzuca na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zaś w przypadku nieuiszczenia wpisu od skargi, skargę odrzuca na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Ostatnio wymieniony przepis, w razie odrzucenia skargi, stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej normy zawartej w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., nakazującej sądowi odrzucenie skargi, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. W świetle przedstawionej regulacji prawnej brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia art. 220 § 1 P.p.s.a. Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia nie był bowiem art. 220 § 3 P.p.s.a., będący skutkiem niezastosowania się do wezwania zawartego w art. 220 § 1 P.p.s.a., lecz art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., po stwierdzeniu przez WSA nieuzupełnienia w terminie braków formalnych. Z wyżej przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, należy stwierdzić, że nie znajduje on uzasadnienia prawnego. Przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a, które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają bowiem zastosowania do postępowania toczącego się na skutek skargi kasacyjnej od postanowienia, co wprost wynika z ich treści. Sprawia to tym samym, że zgłoszony wniosek w przedstawionym zakresie jest bezzasadny. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny, mimo uchylenia zaskarżonego postanowienia, nie orzekł o zwrocie kosztów sądowych od organu odwoławczego na rzecz Spółki, która wniosła skargę kasacyjną. ----------------------- 1