II SA/Wa 361/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant apl. prok. Ariadna Ochnio, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi L. S. – przedstawiciela ustawowego małoletnich dzieci: M. i B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2006 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił L. S., występującej jako pełnomocnik małoletnich dzieci: M. i B. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku L. Sz. nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. Uzasadniając decyzję organ podał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych sprawy wynika, iż zmarły w wieku [...] lat ojciec dzieci posiadał udowodniony okres składkowy wynoszący 14 lat, 2 miesiące i 1 dzień, zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonu w dniu [...] kwietnia 2006 r. zamiast wymaganych 5 lat składkowych i nieskładkowych przypada tylko 2 lata 6 miesięcy i 16 dni. Prezes ZUS odmawiając przyznania renty w drodze wyjątku uznał, iż nie zostały wykazane w sprawie szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ojciec dzieci był bowiem do kwietnia 2006 r. osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania zatrudnienia w celu uzyskania uprawnień do świadczenia przewidzianego przepisami ustawy emerytalnej. Odnosząc się zaś do faktu rejestracji ojca dzieci w latach 1999 r. do 2006 r. w Powiatowym Urzędzie Zatrudnienia, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wprawdzie nie można kwestionować zjawiska jakim jest bezrobocie, jednakże fakt ten nie może stanowić szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna małoletnich dzieci nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. S. kwestionując decyzję Prezesa ZUS wskazała, że wysokie bezrobocie w kraju zmusiło ojca dzieci do poszukiwań pracy w W. W W. umarł i został tam pochowany. Wskazała, że szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika z sytuacji ekonomicznej w kraju zmuszającej bezrobotnych do poszukiwania pracy za granicami. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługują wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Wprawdzie ustawa nie definiuje co należy rozumieć za szczególną okoliczność, zaistnienie której może usprawiedliwić niespełnienie warunków uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Jednakże za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu – należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 – LEX nr 53 7884). Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że zmarły ojciec dzieci w wieku [...] lat przepracował łącznie 14 lat, 2 miesiące i 1dzień. W ocenianym zaś dziesięcioleciu przed śmiercią ojca dzieci zamiast wymaganych 5 lat okresu ubezpieczenia przypada jedynie 2 lata 6 miesięcy i 16 dni. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, aby brak zatrudnienia trwający od dnia [...] lipca 1999 r. do daty zgonu w dniu [...] kwietnia 2006 r. spowodowany był okolicznościami, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach zwłaszcza w sytuacji gdy ojciec dzieci był osobą całkowicie zdolną do zatrudnienia. Podać należy, że skarżąca wnosząc o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci upatrywała szczególną sytuację, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy w sytuacji na rynku pracy. Otóż wskazać należy, że wprawdzie ojciec dzieci w latach 1999 do 2006 był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku w urzędzie zatrudnienia jednakże w ocenie Sądu, nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych samo bezrobocie, o ile ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika zaś ażeby takie działania ojciec dzieci podejmował co może świadczyć, iż nie przejawiał on determinacji w znalezieniu i podjęciu pracy. Istniejąca zaś sytuacja na rynku pracy nie stanowi sama w sobie charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Ponadto wskazać należy, że w obecnej sytuacji na rynku pracy wiele osób pozostaje bez zatrudnienia co nie oznacza, że wszystkim tym osobom ma być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. W takiej sytuacji wbrew tytułowi działu VI ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych "świadczenia przyznawane w szczególnym trybie" tryb ten stałby się nie trybem szczególnym, ale trybem powszechnym w zakresie przyznawania świadczeń. Pogląd taki wyrażony został w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygnaturze akt I OSK 1605/06 z dnia 2 marca 2007 r. Wskazać należy, że wprawdzie ojciec dzieci podjął próbę znalezienia zatrudnienia w W., jednakże świadome zatrudnienie się, bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne również nie może być uznane za taką okoliczność (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00 LEX nr 50999). Sama natomiast okoliczność, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej nie uzasadnia przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.