II OSK 552/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia NSA Bożena Walentynowicz ( spr. ) Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Gd 571/06 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adw. K. M. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych + 22 % VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2006 r., oddalił skargę S. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia [...] września 2006 r. w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] na podstawie art. 104 § 1 i 2 kpa i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), nie stwierdził u S. M. choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - wymienionej w poz. 17 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania(Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie wykazu chorób zawodowych". W uzasadnieniu organ wskazał, że S. M. od roku 1993 pobiera świadczenia rentowe. Poprzednio zatrudniony był w Pomorskim Zakładzie Przewozów Regionalnych w G. na stanowisku konduktora hamulcowego w pociągach towarowych (lata 1976-1981) oraz kierownika pociągu w pociągach osobowych (lata 1981-1993). W okresie aktywności zawodowej pracował w warunkach, w których narażony był m.in. na oddziaływanie dymu tytoniowego, pyłu, kurzu, wysiłek głosowy (kontrole biletów, rozmowy z pasażerami), zmienne warunki atmosferyczne. W 1992 r. rozpoznano u niego raka krtani, pomimo, że jak utrzymuje skarżący nigdy nie palił wyrobów tytoniowych, a był leczony operacyjnie i za pomocą radioterapii. Organ I instancji wydając decyzję opierał się na orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku z dnia 16 stycznia 2006 r., nr 12/06, w którym rozpoznano u strony stan po operacji i radioterapii raka krtani, wykluczając jednocześnie etiologię zawodową schorzenia w związku z brakiem czynników rakotwórczych w środowisku pracy. Na skutek odwołania strony kolejne orzeczenie nr KP 104/2006 wydał Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w dniu 7 lutego 2006 r. Jednostka orzecznicza II stopnia orzekła, że czynności zawodowe wykonywane przez S. M., nie stwarzały narażenia na czynniki uznane za czynniki rakotwórcze środowiska pracy, wymienione w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. Nr 280, poz. 2771 ze zm.). Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi po opinię uzupełniającą w celu wyjaśnienia czy narażenie na oddziaływanie dymu tytoniowego w środowisku pracy mogło spowodować rozpoznane schorzenie. Z powyższej opinii wynikało, że narażenie strony na dym tytoniowy nie może być uznane za narażenie na czynnik charakterystyczny dla jego środowiska pracy, gdyż nie odpowiada definicji zgodnie z którą, czynniki występujące w środowisku pracy definiowane są jako czynniki zgodne z charakterem pracy lub wykonywaniem określonego zawodu, stale przypisane do tego stanowiska pracy i swoiście z nim związane, a obecność ich wynika z procesu technologicznego. Wobec tego organ I instancji nie znalazł podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej. W wyniku odwołania skarżącego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku decyzją z dnia [...] września 2006 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w związku z § 8 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wyczerpujący, a karta oceny narażenia zawodowego i orzeczenia lekarskie wydane w sprawie nie budzą wątpliwości. Czynności zawodowe wykonywane przez stronę nie stwarzały narażenia na czynniki rakotwórcze, a narażenie na dym tytoniowy wynikało z kontaktu z osobami palącymi i nie było związane z czynnikami procesu pracy. Skargę od powyższej decyzji złożył S. M. wyrażając swoje niezadowolenie i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2006 r. oddalając skargę uznał, że Organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej może orzec o chorobie zawodowej w przypadku łącznego wystąpienia trzech przesłanek, tj. stwierdzenia istnienia czynników szkodliwych dla zdrowia w miejscu pracy, rozpoznania choroby przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą oraz istnienia związku przyczynowego między czynnikami szkodliwymi a rozpoznaną chorobą. W niniejszej sprawie organy inspekcji sanitarnej prawidłowo dokonały oceny narażenia zawodowego skarżącego, natomiast specjalistyczne jednostki orzecznicze wydały dwie opinie lekarskie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego. Jak wynika z tych opinii w miejscu pracy S. M. brak było czynników narażenia, które mogłyby spowodować powstanie choroby nowotworowej. Skargę kasacyjną, opartą na przesłankach z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej "ppsa", od powyższego wyroku wniósł S. M., reprezentowany przez adwokata, zarzucając naruszenie: - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik spraw, to jest art. 134 § 1 i art. 145 § 1 ust. 1 pkt b ppsa w zw. z art. 10 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez ich niezastosowanie w toku rozpoznawania skargi i oddalenie skargi bez uwzględnienia rażącego naruszenia powyższych przepisów przez organ odwoławczy oraz organ I instancji, - przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i uznanie, iż narażenie na dym tytoniowy wynikający z kontaktu z osobami palącymi nie może być traktowane jako czynnik związany z procesem pracy mimo, iż prawidłowa wykładnia tego przepisu rozporządzenia wskazuje, iż każdy czynnik, który występuje w środowisku pracy, niezależnie od jego związku z procesem technologicznym, winien być traktowany i analizowany jako czynnik związany z procesem pracy. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że dla uznania choroby za chorobę zawodową w odniesieniu do skarżącego konieczne jest stwierdzenie przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem, iż choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W ocenie skarżącego oznacza to, iż występowanie w środowisku pracy dymu tytoniowego i jego związek ze stwierdzonym u niego nowotworem wystarczą do uznania raka za chorobę zawodową. Ponadto skarżący podniósł, że rodzaj rozpoznanego nowotworu sugeruje korelację przyczynowo-skutkową z narażeniem na dym tytoniowy, a zatem powinien był zostać zbadany fakt czy istniał rzeczywisty związek między wdychaniem dymu tytoniowego, występującego w środowisku pracy, z obecnie stwierdzoną chorobą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę tylko okoliczności dotyczące nieważności postępowania, o których stanowi § 2 art. 183 p.p.s.a. W sprawie niniejszej przesłanki nieważnościowe nie wystąpiły. Dokonując oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1, art. 145 § 1 ust. 1 pkt b) p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i 77 § 1, art.80 i 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał całkowitą ich bezzasadność. Sąd pierwszej instancji na wstępie swych rozważań słusznie podkreślił, iż nie może wypowiadać się w kwestii stwierdzenia choroby zawodowej, a jedynie może zbadać i ocenić zgodność z prawem decyzji wydanej w tym przedmiocie przez organ. Do ustaleń faktycznych niniejszej sprawy mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2002 r. Nr 132, poz. 1115). Wskazany akt prawny całościowo reguluje tryb postępowania dotyczącego chorób zawodowych. Zgodnie z regulacją prawną § 5 i 6 ww. rozporządzenia w kwestii choroby zawodowej, a dokładnie braku jej stwierdzenia, wypowiadały się przewidziane prawem medyczne jednostki orzecznicze I i II stopnia (§ 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia). Dokonując oceny wydanych orzeczeń lekarskich i na ich podstawie zaskarżonej decyzji, Sąd pierwszej instancji zasadnie ustalił, iż zgodnie z wymogami przepisów właściwe organy badały czy występuje choroba zawodowa u S. M., czy zachodziły czynniki szkodliwe dla zdrowia w miejscu pracy oraz czy zachodzi związek przyczynowy między szkodliwymi czynnikami, a stwierdzoną chorobą nowotworową. Jednostka orzecznicza pierwszego stopnia, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy - Poradnia Chorób Zawodowych w Gdańsku, orzeczeniem lekarskim Nr 12/06 z dnia 16 stycznia 2006 r. orzekła o braku podstaw do rozpoznania u S. M. choroby zawodowej. Stwierdzony u badanego w 1992 r. rak krtani, leczony operacyjnie i radioterapią nie był spowodowany czynnikiem narażenia zawodowego w postaci dymu tytoniowego, gdyż dym tytoniowy nie stanowił takiego czynnika narażenia w warunkach pracy. Organ odwoławczy - jako jednostka orzecznicza drugiego stopnia tj. Instytut Medycyny Pracy imienia Prof. J. Nofera w Łodzi, orzeczeniem lekarskim Nr KP 104/06 z dnia 7 lutego 2006 r. także stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u S. M. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, iż dym tytoniowy nie jest wymieniony w wykazie czynników rakotwórczych w środowisku pracy, zgodnie z załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. (Dz. U. Nr 280, poz. 2771), W uzupełnieniu tego orzeczenia Pismem z dnia 1 kwietnia 2006 r. Instytut Medycyny Pracy im. Prof. Nofera w Łodzi na wniosek Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. ponownie oświadczył o podtrzymaniu swego orzeczenia zaznaczając, iż kontakt S. M. w czasie pracy jako konduktora pociągów osobowych, z dymem papierosowym był minimalny i nie stanowił czynnika zagrożenia chorobą zawodową. Uzasadnienia obu orzeczeń specjalistycznych jednostek medycznych, zgodnie wykluczają wystąpienie u S. M. choroby zawodowej pod postacią raka krtani spowodowanej czynnikiem narażenia w postaci dymu, jak twierdził skarżący. Zgodnie z § 8 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, właściwy inspektor sanitarny wydaje decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w oparciu o materiał dowodowy, w szczególności danych zawartych w orzeczeniach lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż organy inspekcji sanitarnej związane są treścią orzeczeń lekarskich, wydanych w trybie przepisów rozporządzenia dotyczącego chorób zawodowych, uznając brak podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej prowadzącej do odmiennego rozpoznania (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2000 r. I SA 2334/99, a także z dnia 8 listopada 2000 r. w sprawie I SA 664/00, wyrok z 11 grudnia 2001 r. w sprawie I SA 746/99). W sprawie niniejszej należy uznać, że organy Państwowego Inspektora Sanitarnego i Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego były związane zgodnymi orzeczeniami uprawnionych jednostek orzeczniczych, które nie stwierdziły u S. M. choroby zawodowej z uwagi na brak czynników narażenia w miejscu pracy, mogących spowodować powstanie choroby nowotworowej. Organy orzekające w postępowaniu administracyjnym nie dopuściły się naruszenia żadnych przepisów postępowania administracyjnego. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji dokonał oceny całego materiału dowodowego, który stanowił podstawę wydanej decyzji przez Inspektora Sanitarnego i uznał zasadność rozstrzygnięcia w aspekcie regulacji prawnej § 2 ust. 1 cyt. na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów. W świetle powyższych rozważań za niezasadny należy uznać również zarzut skargi kasacyjnej oparty na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenia prawa materialnego podanego wyżej § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia. Uzasadnienie tego zarzutu skargi stanowi li-tylko polemikę autora skargi kasacyjnej z ustaleniami i oceną Sądu pierwszej instancji oparty głównie na autorytatywnym stanowisku biegłych lekarzy, iż w sprawie przedmiotowej dym nikotynowy nie stanowił w miejscu pracy czynnika narażenia na chorobę zawodową dla S. M. Podniesiona argumentacja w obu orzeczeniach jak i w piśmie uzupełniającym jednostki orzeczniczej II stopnia nie budzą zastrzeżeń, mimo, iż powszechnie wiadomo, że dym nikotynowy jest szkodliwy dla organizmu. Nie oznacza to jednak, że każde zetknięcie z dymem nikotynowym w warunkach pracy skutkuje wystąpienie choroby w tym choroby nowotworowej - jak zarzuca skarga kasacyjna. Brak zasadności zarzutów skargi kasacyjnej stanowi podstawę jej oddalenia. Z mocy art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z § 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Pastwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).