II GSK 111/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędziowie NSA Edward Kierejczyk Małgorzata Korycińska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.K.N.O. S.A. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 listopada 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 1529/06 w sprawie ze skargi P.K.N.O. S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 listopada 2006 r. sygn. akt. VISA/Wa 1529/06 oddalił skargę P.K.N. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2006 r. nr [...] w sprawie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Sąd orzekał na podstawie następujących okoliczności faktycznych. Decyzją z dnia 17 maja 2006 r. nr [...] Prezydent miasta stołecznego Warszawy na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ust.3 pkt 1 i ust.10 pkt 1 lit. a) oraz art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 147, poz.1231 ze zm.),(dalej ustawa o wychowaniu w trzeźwości), cofnął P.K.N.O. S.A. zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w sklepie wielobranżowym usytuowanym na stacji paliw przy ul. K. w Warszawie. Powodem cofnięcia zezwolenia była dwukrotna sprzedaż dwóch puszek piwa osobie nieletniej w placówce handlowej skarżącego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 20 czerwca 2006 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Warszawy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że postępowanie dowodowe w celu potwierdzenia sprzedaży alkoholu osobie nieletniej w sklepie wielobranżowym skarżącego zostało przeprowadzone na etapie I instancji w sposób prawidłowy, zatem fakt ten nie budzi wątpliwości. Zdaniem organu bez znaczenia jest okoliczność, czy sprzedawca miał świadomość dokonując sprzedaży alkoholu osobie nieletniej. Dla zastosowania sankcji określonej w art.18 ust.10 pkt 1 lit. a ustawy istotna jest jedynie sprzedaż napoju alkoholowego osobie nieletniej, nawet jeżeli jest to sprzedaż jednorazowa (jednostkowa). Oddalając skargę na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżony akt jest zgodny prawem. Sąd stwierdził, że ustalenia faktyczne dokonane przez Prezydenta miasta Warszawy co do sprzedaży czterech puszek piwa osobie nieletniej na stacji P.K.N.O. przy ul. K. są bezsporne. Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, że zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt. lit. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości jednokrotny i potwierdzony akt sprzedaży (podania) alkoholu osobie nieletniej jest wystarczającą przesłanką do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Rezultat wykładni językowej potwierdza wykładnia systemowa ustawy, a w szczególności interpretacja przepisów art. 1 ust.1 i art. 2 ust.1 pkt 2 i 4 zawartych w preambule ustawy, w myśl których przeciwdziałanie alkoholizmowi wykonuje się przez działalność wychowawczą i informacyjną (pkt 2) oraz ograniczanie dostępności alkoholu (pkt 4). Sąd podniósł, że zastosowanie w art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a ustawy liczby mnogiej ma na celu podkreślenie wielości zasad sprzedaży napojów alkoholowych a nie wielokrotności ich naruszeń. Gdyby ustawodawca zakładał jako przesłankę cofnięcia zezwolenia powtarzalność zdarzeń w postaci sprzedaży alkoholu osobie do lat 18, wówczas wskazałby na to bezpośrednio w omawianym przepisie, tak jak ma to miejsce w art. 18 ust.10 pkt 3 ustawy. Zatem w razie zaistnienia jakiegokolwiek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, zastosowanie sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na handel napojami alkoholowymi jest obligatoryjne. Na poparcie swojego stanowiska Sąd powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – wyrok z 27 września 2005 r. sygn. akt II GSK 148/05. Sąd podkreślił, że sprzedaż napojów alkoholowych osobom, które nie ukończyły 18 lat, jest zabroniona w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy. Tego rodzaju sprzedaż stanowi występek określony w art. 43 ust.1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, który można popełnić wyłącznie z winy umyślnej. Ustawodawca bowiem nie przewidział wyjątku z art. 8 Kodeksu karnego, zgodnie z którym występek można popełnić jedynie z winy nieumyślnej, jeżeli ustawa tak stanowi. W tej sytuacji nie ma znaczenia brak świadomości sprzedawcy sklepu co do wieku nabywcy alkoholu. Ustawodawca w art. 15 ust. 2 ustawy przyznał bowiem sprzedającemu uprawnienie pozwalające usunąć wątpliwości co do wieku nabywcy alkoholu polegające na żądaniu okazania dokumentu tożsamości. P.K.N.O. S.A. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. skarżący zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego tj. a) art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w związku z art. 43 ustawy oraz w związku z art. 8 i 9 kodeksu karnego przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie ma potrzeby badania świadomości sprzedającego odnośnie braku pełnoletniości nabywcy w szczególności przez ustalenie czy sprzedający powinien powziąć wątpliwość co do wieku nabywcy tego napoju i żądać dokumentu tożsamości potwierdzającego wiek nabywcy, gdyż każda sprzedaż napoju alkoholowego osobie nieletniej stanowi występek popełniony z winy umyślnej sprzedającego, b) art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości w zw. z art. 15 ust. 2 i art. 43 ustawy przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że udokumentowane stwierdzenie chociażby jednorazowego naruszenia ustawowego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej rodzi odpowiedzialność podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w tym zakresie i skutkuje obligatoryjnym cofnięciem zezwolenia na sprzedaż tych napojów, a podmiot ten nie może zwolnić się z sankcji wynikającej z zapisu art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a ustawy, przez wykazanie, że dochował staranności przy doborze pracowników i ich przeszkoleniu oraz przy sprawowaniu nad nimi nadzoru. 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a. p.p.s.a. przez stwierdzenie, że jednorazowość i nieświadomość naruszenia przepisów prawa oraz brak złej woli skarżącego pozostaje bez wpływu na skutek prawny naruszenia. Konsekwencją tej tezy było nieuwzględnienie zarzutów zawartych w skardze co do braku ustaleń i wykazania, że do sprzedaży alkoholu osobie nieletniej w sklepie na stacji paliw przy ul. K. doszło z winy sprzedającego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i nastąpiło na skutek przyjęcia niewłaściwej wykładni przepisów wskazanych w pkt 1. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący nie kwestionuje stwierdzenia Sądu, że zgodnie z art. 15 i art. 43 ustawy w związku z art. 8 k.k. sprzedaż napojów alkoholowych osobie nieletniej stanowi występek, który może być popełniony z winy umyślnej. Jednak fakt sprzedaży napoju alkoholowego osobie nieletniej, nie przesądza o winie, jaką można przypisać sprzedającemu. Czyn ten nie może być bowiem zakwalifikowany jako występek, jeżeli do sprzedaży alkoholu doszło z winy nieumyślnej. Brak złej woli sprzedawcy oraz nieświadomość naruszenia przepisów prawa nie pozostawały, zdaniem skarżącego, bez wpływu na skutek prawny naruszenia. Zastosowanie sankcji, o której mowa w art. 18 ust.10 pkt lit. a ustawy nie jest możliwe według skarżącego w przypadku stwierdzenia jednorazowej sprzedaży alkoholu osobie do lat 18 bez zbadania winy sprzedawcy. Poza tym z treści art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a ustawy wynika bezspornie, że cofnięcie zezwolenia przez organ zezwalający obejmuje przypadki kilkakrotnego naruszenia zasad sprzedaży w nim określonych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie skarga kasacyjna została oparta na dwóch podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. tj. zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędna ich wykładnię oraz zarzucie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie podkreślić należy, że istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów błędnej wykładni przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi sprowadza się do wniosku, że jednorazowy i niezawiniony akt sprzedaży (podania) alkoholu osobie nieletniej nie może być przesłanką do natychmiastowego cofnięcia przedsiębiorcy zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślić należy, że kwestia ta była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie Sądu, jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, obliguje właściwy organ do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (por. wyrok z dnia 27 września 2005 r. o sygn. akt II GSK 148/05 oraz wyrok z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt II GSK 175/06). Tezę tę uzasadnia wykładnia językowa i systemowa przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości wskazanych w skardze kasacyjnej. W myśl art. 18 ust.1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży. Z kolei art.18 ust.10 pkt 1 lit. a stanowi, że zezwolenie o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, pod kredyt lub pod zastaw. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia językowa cytowanego przepisu jednoznacznie potwierdza wcześniejszą tezę, że jednorazowa sprzedaż napoju alkoholowego osobie poniżej 18 roku życia jest wystarczającą i uzasadnioną przyczyną do zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na obrót takimi napojami. W rozpoznawanej sprawie sprzedaż alkoholu osobie nieletniej została dokonana dwukrotnie. Gdyby zamiarem ustawodawcy było uznanie za przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jedynie wielokrotnych aktów naruszeń zakazu sprzedaży (podawania) tych napojów osobom nieletnim to wprowadziłby w art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a regulację analogiczną do regulacji w pkt 3 tego przepisu. Przepis art. 18 ust.10 pkt 3 ustawy wyraźnie stanowi, że zezwolenie cofa się w przypadku powtarzającego się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy w miejscu sprzedaży lub w najbliższej okolicy, zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą alkoholu przez dany punkt sprzedaży. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji prawidłowość wykładni językowej potwierdza wykładnia systemowa art. 1 ust.1 i art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że przeciwdziałanie patologicznym zjawiskom społecznym takim jak alkoholizm jest celem nadrzędnym ustawy, który nie podlega jakiejkolwiek relatywizacji w zderzeniu z interesem ekonomicznym podmiotów gospodarczych zajmujących się handlem napojami alkoholowymi. Ograniczenie obywatelom dostępu do alkoholu przez cofnięcie przedsiębiorcom zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku jednorazowego naruszenia ustawowych zasad ich dystrybuowania, jest jednym z instrumentów, w jaki ustawodawca wyposażył organy jednostek samorządu terytorialnego w celu eliminacji zjawiska alkoholizmu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedsiębiorca może uniknąć negatywnych konsekwencji, o których mowa w art. 18 ust.10 pkt 1 lit.a ustawy, jeżeli skorzysta z uprawnienia określonego w art. 15 ust. 2. W przepisie tym, podnoszonym w skardze kasacyjnej, przyznano sprzedawcy prawo do wylegitymowania nabywcy alkoholu (napoju alkoholowego), w sytuacji gdy istnieje wątpliwość co do wieku nabywcy. Zaniechanie sprzedawcy ze skorzystania z tego uprawnienia, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, powoduje względem przedsiębiorcy ryzyko utraty na jakiś czas prawa do prowadzenia działalności gospodarczej w tym zakresie. Nie mają wówczas znaczenia argumenty podnoszone przez skarżącego dotyczące np. odpowiedniego przeszkolenia pracowników sklepu w zakresie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, staranność w doborze pracowników lub prawidłowe sprawowanie nadzoru nad pracownikami. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu, że sprzedaż alkoholu osobie nieletniej stanowi w myśl art. 43 ust.1 ustawy występek, który może być popełniony z winy umyślnej. Ustawodawca nie ustanowił bowiem w przepisach ustawy o wychowaniu w trzeźwości wyłączenia, o którym mowa w art. 8 kodeksu karnego, dotyczącego braku umyślności sprzedawcy. Pogląd ten popiera również skarżący. Podkreślić jednakże należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może oceniać czy akt sprzedaży alkoholu osobie nieletniej w sklepie wielobranżowym na stacji paliw P.K.N.O. w Warszawie był czynem umyślnym lub nieumyślnym w świetle art. 8 i 9 kodeksu karnego, czego domaga się skarżący. Przepisy kodeksu karnego mają zastosowanie wyłącznie w postępowaniu karnym toczącym się przed sądem powszechnym, gdzie mogą być podstawą do ewentualnego nałożenia sankcji karnej na określony podmiot z tytułu sprzedaży alkoholu osobie nieletniej. Natomiast postępowanie sądowoadministracyjne zostało uregulowane w przepisach prawa m.in. w przepisach Konstytucji RP (art. 184) jako odrębne postępowanie sądowe w znaczeniu materialnym a także procesowym. W ramach naruszenia przepisów postępowania skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez dokonanie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2, art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a , w związku z art. 43 ustawy o wychowaniu w trzeźwości oraz art. 8 i 9 kodeksu karnego co, jej zdaniem, miało wpływ na wynik sprawy. W świetle dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni powołanych przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości oraz braku jakichkolwiek uchybień Sądu I instancji w tym zakresie, zarzut naruszenia art. 145 § 1pkt 1 lit. a p.p.s.a. jest niezasadny i podlega oddaleniu. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.