II OSK 1813/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia NSA Henryk Ożóg ( spr. ) Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 września 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 574/07 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Decyzją Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. - karta powołania z dnia [...], na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 w zw. z art. 83 ust. 1, art. 92 ust. 1, art. 93b ust. 1, art. 100 ust. 1 i art. 101 a ust. 1 oraz art. 100 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. z 2004r., nr 241, poz. 2416/ powołano K. P. do odbycia zasadniczej służby wojskowej od dnia [...]. K. P. odwołał się od tej decyzji twierdząc, że został ponownie przyjęty do Zespołu Szkół [...] w S. i naukę rozpocznie 1 września [...] roku. Decyzją nr [...] z dnia [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 42 ust. 3 cytowanej ustawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 4-6 tej ustawy odroczenie służby wojskowej z tytułu pobierania nauki uzyskują studenci szkół wyższych i średnich, którzy się faktycznie aktualnie uczą. Zdaniem organu chęć rozpoczęcia nauki nie stanowi przesłanki prawnej do odroczenia poborowemu zasadniczej służby wojskowej. K. P. wniósł skargę na powyższą decyzję. Oświadczył, że uzyskał zgodę urzędników na odbycie służby zastępczej w Urzędzie Miasta i Gminy w G.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 września 2007r., sygn. akt IV SA/Po 574/07, uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. Stwierdził, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie /.../. W dniu [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w L. wydał K. P. kartę powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej w JW nr [...] w L. z terminem stawiennictwa: [...]. Skarżący w odwołaniu twierdzi, że ponownie został przyjęty do Zespołu Szkół [...] w S. i naukę rozpoczyna 1 września [...] r. W myśl art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek z tytułu pobierania nauki w szkole ponadgimnazjalnej, a do dnia 31 sierpnia 2008 r. także w szkole ponadpodstawowej - na czas pobierania tej nauki. W świetle tego przepisu bezsporny jest fakt, iż organ administracji publicznej winien ustalić, czy istnieją podstawy do odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Sąd nie podziela poglądu organów, iż odroczenie służby wojskowej z tytułu pobierania nauki uzyskują tylko uczniowie, którzy się faktycznie aktualnie uczą. Konstrukcja przepisu art. 39 ust. 1 pkt 6 wskazuje, iż odroczenia udziela się ze względu na pobieranie nauki. Jak wynika z akt sprawy skarżący kartę powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej otrzymał [...] z terminem stawiennictwa [...]. Naukę w Zespole Szkół [...] w S. skarżący ma rozpocząć we wrześniu [...] roku. Fakt ten stanowi okoliczność, którą organy winny rozważyć. Nie czyniąc tego organy naruszyły przepis art. 7, 77 kpa. Przepisy te nakładają na organy obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto organ administracji publicznej w myśl art. 77 kpa jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2007r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: psa/ orzekł jak w sentencji wyroku. W skardze kasacyjnej od tego wyroku Szef WSzW w P. zakwestionował go w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 39 ust. 1 p. 6 cytowanej ustawy poprzez wadliwe przyjęcie, że K. P. w dniu wydania karty powołania miał status pobierającego naukę w szkole ponadgimnazjalnej, w sytuacji gdy ustalono, że miał on jedynie zamiar podjąć naukę w Zespole Szkół [...] w S., gdzie złożył wniosek o przyjęcie. W konsekwencji tego naruszenie przepisów postępowania przez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2c w zw. z art. 135 p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 kpa i przyjęcie tych przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia w wyroku. Wskazując na powyższy zarzut na podstawie art. 185 § 1 p.s.a. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także zasądzenie kosztów postępowanie według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 p. 6 cytowanej ustawy, odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek ze względu na: pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej - na czas pobierania tej nauki. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedyną przesłanką udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest udokumentowane pobieranie nauki. Stąd organ I instancji ustalając stan faktyczny, tj. czy wnioskodawca pobiera naukę na dzień wydania zaskarżonej decyzji, ustalił, że wnioskodawca miał jedynie taki zamiar i w tym celu złożył wniosek o przyjęcie do Zespołu Szkół [...] w S.. Sam fakt złożenia wniosku o przyjęcie do szkoły ponadgimnazjalnej nie może natychmiastowo skutkować uznaniem, że poborowy pobiera naukę, gdyż jej nie pobiera, a nadto prowadziłoby to do usankcjonowania prostego sposobu uchylania się od obowiązku obrony Ojczyzny /art. 85 ust.. 1 Konstytucji/. Stąd należy przyjąć, że wykładnia art. 39 ust. 1 p. 6 powyższej ustawy dokonana przez Sąd I instancji jest wadliwa. To samo dotyczy konkluzji Sądu I instancji sugerującej, że organ administracyjny nie ustalił faktu poczynionych przez poborowego czynności w celu przyjęcia go do Zespołu Szkół [...] w S.. Organ administracji, zgodnie z wymogami art. 7 i art. 77 kpa nie tylko ustalił rzeczony fakt, ale również rozważył i ocenił znaczenie tego faktu, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podnosząc, że "sama chęć rozpoczęcia nauki nie stanowi przesłanki prawnej do odroczenia poborowemu zasadniczej służby wojskowej" . Należy zauważyć, że żaden przepis ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie sprzeciwia się ponownemu wnioskowi o odroczenie zasadniczej służby wojskowej. Z przepisów tych nie wynika też, aby wniosku takiego nie można było złożyć po odebraniu wezwania w celu odbycia służby wojskowej /wyrok NSA z 27 listopada 2003r., III SA 1365/03-LEX nr 158419/. Pomimo przedstawionych okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z 26 września 2007 roku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z [...], wskazując na naruszenie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego - art. 39 ust. 1 p.6 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony RP. /jednolity tekst - Dz. U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416/,- oraz art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Skarżący uważa takie rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za bezzasadne. Bez wątpienia wskazane naruszenia przepisów postępowania jakich dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny, a zwłaszcza naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 c w zw. z art.135 p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 kpa, i przyjęcie tych przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia wyroku, miało istotny wpływ na wynik sprawy i na treść orzeczenia Sądu. Gdyby Sąd prawidłowo zinterpretował art. 39 ust. 1 p. 6 cytowanej ustawy, poprzez przyjęcie, że warunkiem odroczenia z tytułu pobierania nauki w szkole ponadgimnazjalnej jest pobieranie nauki, a nie zamiar jej pobierania, oraz ustalenie w związku z powyższym, że poborowy K. P. nie pobierał nauki w dniu wydania mu karty powołania w Zespole Szkół [...] w S., wówczas decyzja organu II instancji zostałaby utrzymana w mocy. /.../ Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Usprawiedliwione bowiem zostały obydwa jej zarzuty. Nie ulega wątpliwości, że okolicznością istotną w sprawie jest to czy zamiar poborowego podjęcia nauki w przyszłości uzewnętrzniony przezeń w dniach podjęcia obu decyzji stanowi wystarczające uzasadnienie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Nie stanowiło natomiast kwestii czy stan faktyczny w sprawie został należycie ustalony. Między organem odwoławczym a Sądem I instancji różnica zdań wystąpiła na tle rozumienia tego, co ustalono w sprawie wobec czego zarzut, że naruszone zostały w toku postępowania administracyjnego przepisy art. 7 i art. 77 kpa jest nietrafny. Przy tym nie tylko przez to, że nie ustalono istotnych w sprawie okoliczności, ale i przez to, że ich nie rozważono. Dostatecznie o tym przekonuje stwierdzenie organu odwoławczego, że "chęć rozpoczęcia nauki nie stanowi przesłanki prawnej do odroczenia poborowemu zasadniczej służby wojskowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Sąd I instancji natomiast zaraz po przytoczeniu tego przepisu prawa "nie podziela poglądu organów, iż odroczenie służby wojskowej z tytułu pobierania nauki uzyskują tylko uczniowie, którzy się faktycznie aktualnie uczą". Oparcie tak motywowanego wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.s.a., z którego wynika możliwość uchylenia decyzji w razie innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w treści tego unormowania właściwej podstawy więc nie znajduje. Przepis art. 174 pkt 1 p.s.a. stanowi, iż skargę kasacyjną można oprzeć na /.../ 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przepisy art. 39 cytowanej ustawy należą do tego rodzaju przepisów, przy czym organy administracji wojskowej i Sąd I instancji odmiennie interpretują treść pkt 6 tego artykułu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko organów administracji wojskowej w tym względzie. Przepis bowiem art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy daje podstawę odroczenia poborowemu zasadniczej służby wojskowej, na jego udokumentowany wniosek, ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej, a do dnia 31 sierpnia 2008r. także w szkole ponadgimnazjalnej – na czas pobierania tej nauki. Nie ulega wątpliwości, że pozytywne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest uzależnione od związku czasowego toczącego się postępowania administracyjnego przed wojskowym komendantem uzupełnień/szefem wojewódzkiego sztabu wojskowego i pobieranie nauki przez poborowego w szkole ponadgimnazjalnej/ponadpodstawowej. Zresztą we wszystkich siedmiu sytuacjach faktycznych, wymienionych w art. 39 ustawy, związek ten jest wyraźny, niebudzący wątpliwości /na czas pełnienia mandatu, na czas trwania kampanii wyborczej, na czas sprawowania opieki, na czas kształcenia/. Do tego katalogu ustawodawca dodał też odroczenie ze względu na pobieranie nauki udzielone poborowym będącym alumnami wyższych seminariów duchownych /.../ - na czas pobierania tej nauki. Na podstawie art. 39 ust. 8 ustawy Rada Ministrów wydała w dniu 31 maja 2006r. rozporządzenie w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej /Dz.U. nr 118, poz. 800/, w którego § 5 wymieniono co powinno być zamieszczone we wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole /.../, m.in. nazwę uczelni, szkoły lub zakładu kształcenia nauczycieli. Do wniosku /.../ dołącza się zaświadczenie rektora szkoły wyższej albo dyrektora szkoły lub zakładu kształcenia nauczycieli. W świetle tych przepisów nie ulega wątpliwości, że skoro odroczenie ma zostać udzielone na czas pobierania nauki, to zaświadczenie powinno stwierdzać stan istniejący, a nie ewentualny, który dopiero zaistnieje. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny rozważał już podobną sytuację i w wyroku z dnia 27 listopada 2003r., III SA 1365/2003 /Lex Omega 05/2008/ stwierdził, że żaden przepis ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie umożliwia złożenia ponownego wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej i że z przepisów tych nie wynika też, aby wniosku takiego nie można było złożyć po odebraniu wezwania w celu odbycia służby wojskowej, ale sytuacja faktyczna w jakiej znalazł się wówczas poborowy różniła się – chodziło w niej o kontynuację studiów po skreśleniu z listy studentów. Postawionej tezy nie można więc przenosić wprost na grunt rozpatrywanej sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 185 § 1 p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie, na zasadzie art. 207 § 2 p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając w okolicznościach sprawy za przypadek szczególnie uzasadniony.