II SA/Gl 379/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia WSA Maria Taniewska- Banacka (spr.) Protokolant Ref. staż. Anna Cyganek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Wojewody S. na uchwałę Rady Miejskiej w J. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego 1. stwierdza nieważność § 21 ust. 2 i § 22 zaskarżonej uchwały 2. oddala skargę w pozostałej części Rada Miejska w J. w dniu [...] r. podjęła uchwałę nr [...] w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" w J. Uchwała została podjęta na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5, art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz. U. 2001, Nr 142, poz. 1951 z późn. zm.), a także art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm. zwanej dalej: u.p.z.p.) i opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] Nr [...], poz. [...]. Jak wynika z przedmiotowej uchwały została ona przyjęta po stwierdzeniu zgodności z ustaleniami Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta J. Wśród przyjętych w uchwale ustaleń § 21 ust. 1 wprowadza stawki procentowe renty planistycznej w wysokości: 1) 30% - dla terenu 10MN (obręb [...], dz. [...], [...] m2), - dla terenu 17MN (dz. [...], [...] m2; dz. [...], [...] m2), - dla terenu 24 MN (dz. [...], [...] m2), 2) 0% dla pozostałych terenów:[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...] i[...],[...],[...] i [...]. Nadto ust. 2 cytowanego paragrafu stanowi, iż dopuszcza się odstąpienie od naliczania i pobierania renty planistycznej, jeśli koszt obliczenia i nałożenia opłaty przewyższa jej przewidywaną wartość. Z kolei § 22 uchwały postanawia, iż cyt. "z dniem wejścia w życie tegoż aktu tracą moc dotychczasowe ustalenia zmiany miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta J. w dzielnicy D., przyjęte przez Radę Miejską w J. uchwałą Nr [...] z dnia [...] r." Pismem z dnia [...] r. Wojewoda S., działając na podstawie art. 93 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o samorządzie gminnym, zaskarżył powyższą uchwałę wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w części określonej w § 21 ust. 2 jako sprzecznej z art. 36 ust. 4 i art. 37 w zw. z art. 15 ust. 2 i 3 u.p.z.p. W uzasadnieniu Wojewoda S. podniósł, iż wskazane postanowienie uchwały zezwala prezydentowi miasta na odstąpienie od pobrania renty planistycznej co w świetle przepisów ustawy jest niedopuszczalne. Wprowadzając taką regulację Rada Miejska w J. nie tylko wykroczyła poza ustawową materię planu zagospodarowania przestrzennego lecz nadto wkroczyła w sferę wyłącznej kompetencji Prezydenta Miasta J. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta J. wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. W uzasadnieniu wskazał, iż zawarta w kwestionowanym § 21 ust. 2 regulacja pozwoli na odstąpienie od naliczania przedmiotowej opłaty w sytuacjach, w których koszty sporządzenia operatu szacunkowego przewyższają możliwe wpływy do budżetu miasta z tytułu tejże opłaty. Nadto, zdaniem Prezydenta Miasta J., taki kierunek legislacji jest zgodny z intencjami ustawodawcy, który w rozpowszechnionej wersji nowelizacji ustawy zezwala wójtowi, burmistrzowi bądź prezydentowi miasta na odstąpienie, we wskazanych wyżej sytuacjach, od pobrania opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Do odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta J. dołączył kserokopię fragmentu niepodpisanego dokumentu, z którego części nagłówkowej wynika, iż stanowi on wycinek przyjętego przez Komitet Rady Ministrów z dniu 6 marca 2007 r. projektu nowelizacji u.p.z.p. W trakcie rozprawy w dniu 26 października 2007 r. pełnomocnik Wojewody S. rozszerzył zakres skargi wnosząc także o zbadanie § 22 ust. 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały, który pomimo braku stosownej podstawy prawnej przewiduje dla części terenów zerową stawkę procentową służącą naliczaniu jednorazowej opłaty. Na wypadek gdyby Sąd przychylił się do tezy o niedopuszczalności stawki zerowej pełnomocnik Wojewody wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości z uwagi na brak obligatoryjnego elementu, o którym mowa w ar. 15 ust. 2 pkt 12 u.p.z.p. W trakcie kolejnej rozprawy w dniu 22 listopada 2007 r. w odpowiedzi na pytanie Sądu pełnomocnik Rady Miejskiej w J. wyjaśnił, iż ustalenia dotyczące stawek procentowych opłat z tytułu wzrostu wartości nieruchomości zostały ustalone na podstawie stanowiącej część dokumentacji planistycznej prognozy skutków finansowych uchwalenia planu. Nadto wskazał, iż teren, dla którego ustalono stawki procentowe, w tym stawkę zerową, był szczegółowo analizowany w odniesieniu do każdej z działek. Stawkę zerową ustalono jedynie w odniesieniu do działek, w przypadku których wskutek uchwalenia planu nie doszło do zmiany przeznaczenia terenu natomiast dla terenów, na których wskutek uchwalenia planu doszło do wzrostu wartości nieruchomości ustalono stawkę 30%. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sprawowana przez sądy administracyjne kontrola obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, wyliczone w przywołanym przepisie postanowienia, a także inne akty lub czynności podejmowane przez organy administracji publicznej oraz organy samorządu terytorialnego, w tym akty prawa miejscowego, a także akty nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego i bezczynność organów we wskazanych w ustawie przypadkach. Stosownie z kolei do art. 147 § 1 p.p.s.a sąd administracyjny uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a. stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej uchwały wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi wyeliminowanie części spośród zawartych w niej postanowień z obrotu prawnego. Zdaniem Składu Orzekającego § 21 ust. 2 zaskarżonej uchwały narusza bowiem prawo, a tym samym wniesiona skarga w tej części zasługuje na uwzględnienie. Z urzędu, wychodząc poza zakres skargi, Sąd ustalił nadto, iż uchybieniami wymagającymi stwierdzenia nieważności dotknięty jest także § 22 zaskarżonej uchwały. Sąd nie podzielił natomiast zarzutów Wojewody S. wobec § 22 ust. 1 pkt 2 uchwały. Przystępując do szczegółowych rozważań w pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 36 ust. 4 u.p.z.p. jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy, a jej wysokość nie może być wyższa niż 30 % wzrostu wartości nieruchomości. Stosownie z kolei do art. 15 ust. 2 pkt 12 ustawy stawka procentowa, służąca naliczeniu opłaty stanowi obligatoryjny element miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że choć wolą ustawodawcy było aby wysokość stawki procentowej, o której mowa, co do zasady ustalana była w planie miejscowym na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, to jednak dopuszczalny zakres tego uznania doznaje istotnych, wskazanych w ustawie ograniczeń. Ustawodawca limitując górną wysokości opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, a jednocześnie czyniąc jej pobieranie obligatoryjnym wykluczył bowiem zarówno możliwość ustalenia stawki procentowej przekraczającej 30%, jak również możliwość ustanowienia jej na poziomie 0%. Stawka 0% narusza bowiem wyartykułowaną przez ustawodawcę zasadę, iż wzrost wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu miejscowego lub jego zmianą rodzi ustawowy obowiązek pobrania jednorazowej opłaty w razie zbycia nieruchomości przed upływem 5 lat od dnia wejścia uchwały w życie. Tym samym ustalenie stawki zerowej renty planistycznej nie mieści się w granicach administracyjnego uznania wynikających z art. 36 ust. 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, przeczy bowiem woli ustawodawcy, który wprowadził rentę planistyczną jako jeden z elementów systemu danin publicznych. Teza ta na gruncie zarówno ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym z 1994 r., jak też u.p.z.p. wyrażana była w orzecznictwie wielokrotnie – por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., II OSK 410/05, LEX nr 196499; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2006 r., II OSK 325/06, LEX nr 266911; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2006 r., II OSK 1041/06, LEX nr 289039; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2006 r., II OSK 1247/05, LEX 289297. Pogląd o niedopuszczalności ustanawiania stawki zerowej służącej naliczeniu opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości Skład Orzekający w pełni podziela. Stawka taka stwarza bowiem sytuację niedopuszczalną kiedy to pomimo wzrostu wartości nieruchomości, a więc zaistnienia przesłanek ustawowych, wójt, burmistrz albo prezydent nie zrealizuje bezwzględnie ciążącego na nim obowiązku i nie pobierze opłaty, o której traktuje art. 36 ust. 4 ustawy, tym samym rezygnując z jednej z ustawowo ustanowionych danin publicznych. Podkreślenia wymaga jednak, iż bezprawność, o której mowa, odnosi się jedynie do sytuacji gdy wskutek uchwalenia bądź zmiany planu wzrost wartości nieruchomości faktycznie nastąpił, a pomimo to rada gminy wprowadziła stawkę zerową dopuszczając się tym samym wykroczenia poza zakres ustawowej delegacji i obejścia przepisu traktującego o obowiązku naliczenia i pobrania opłaty planistycznej (także we wszystkich przywołanych wyżej orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż zakaz ustanawiania stawki zerowej dotyczy opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, tylko bowiem do przypadku takiego wzrostu odnosi się art. 36 ust. 4 u.p.z.p.). W konsekwencji niewątpliwym jest, iż wymóg ustalania stawki opłaty w wysokości przekraczającej 0% nie odnosi się do przypadku, w którym wskutek zachowania w nowym bądź zmienianym planie miejscowym dotychczasowych funkcji terenu wzrost wartości nieruchomości w istocie nie nastąpił, takie bowiem sytuacje w ogóle nie są objęte dyspozycją art. 36 ust. 4 ustawy, a renta planistyczna w przypadkach tych, z braku ustawowych przesłanek, nie może być pobrana. Opłata planistyczna należy się bowiem gminie nie z tytułu zbycia nieruchomości lecz jedynie zbycia takiej nieruchomości, której wartość wskutek korzystniejszego określenia w planie jej przeznaczenia wzrosła. Zbycie nieruchomości uruchamia więc jedynie procedurę zmierzającą do naliczenia opłaty, jednakowoż warunkiem sine qua non jej pobrania jest wzrost wartości nieruchomości w wyniku uchwalenia lub zmiany planu. Rozważenia wymaga zatem czy oprócz zgodnego z płynącym z art. 36 ust. 4 ustawy nakazem ustalenia stawek procentowych opłaty planistycznej (przekraczających, z uwagi na wzrost wartości nieruchomości, 0%) rada gminy może w planie wskazać nadto te tereny, na których ze względu na zachowanie dotychczasowych funkcji wzrost wartości nieruchomości wskutek uchwalenia planu nie nastąpi, a tym samym stawka procentowa opłaty z założenia nie może być i nie jest ustalana. Odpowiedź, zdaniem Składu Orzekającego, wydaje się twierdząca, żaden bowiem przepis ustawy zawarcia w planie takiej informacji nie zakazuje. Jeśli zatem rada gminy w trakcie uchwalania planu nie analizuje wpływu zapisów planu na wartość poszczególnych nieruchomości wówczas ustalona w trybie art. 36 ust. 4 stawka opłaty obejmować musi cały objęty planem teren, a to czy istotnie i w jakim stopniu wartość konkretnej nieruchomości wzrosła winno być ustalane dopiero w sporządzonym w wyniku zbycia nieruchomości przed upływem 5 lat operacie szacunkowym. Jeżeli jednak dokonana w trakcie procedury planistycznej analiza sposobu użytkowania konkretnych działek przed i po przyszłym uchwaleniu planu jest tak dokładna, że pozwala na jednoznaczne ustalenie, iż w przypadku konkretnych nieruchomości wzrost ich wartości wskutek uchwalenia planu w ogóle nie nastąpi, wówczas ustalanie dla terenów tych stawki, o jakiej mowa w art. 36 ust. 4 u.p.z.p., w istocie jest bezprzedmiotowe. W takiej sytuacji dopuszczalnym i celowym wydaje się wyliczenie w planie terenów tych z zaznaczeniem, iż z powodu zachowania dotychczasowych funkcji i sposobów użytkowania stawki procentowej służącej naliczeniu renty planistycznej nie ustala się, opłata ta bowiem w odniesieniu do terenów tych nie może być wymierzona. W konsekwencji powyższych uwag, odnosząc wyrażone w nich tezy do okoliczności sprawy stanowiącej przedmiot obecnego rozpoznania, Sąd przychylił się do zarzutu Wojewody S. i stwierdził nieważność § 21 ust. 2 zaskarżonej uchwały. Postanowienie to bowiem, zamieszczone po wskazaniu w § 21 ust. 1 pkt 1 terenów objętych stanowiącą podstawę do nałożenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, stawką 30% (tereny 10 MN, 17 MN i 24 MN) stanowi, iż cyt. "dopuszcza się odstąpienie od naliczania i pobierania renty planistycznej, jeśli koszt obliczenia i nałożenia opłaty przewyższa jej przewidywaną wartość". Tym samym wbrew jednoznacznie obligatoryjnemu, w przypadku wzrostu wartości nieruchomości, charakterowi opłaty, o której mowa, Rada Miejska w J. uzależniła naliczanie a w konsekwencji także pobieranie od zbywcy nieruchomości renty planistycznej od swoistego rachunku ekonomicznego, który w konkretnych okolicznościach może przemawiać bądź to za ustaleniem wysokości należnej opłaty bądź też za zwolnieniem zbywcy od ustawowego obowiązku. Cytowane postanowienie, niezależnie od podnoszonych przez Prezydenta Miasta J. przemawiających za nim racji ekonomicznych, niewątpliwie stoi w rażącej sprzeczności z art. 36 ust. 4 u.p.z.p. Sąd nie podzielił natomiast postawionego przez pełnomocnika Wojewody S. zarzutu naruszenia prawa poprzez ustalenie w § 21 ust. 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały w stosunku do części objętych planem terenów (oznaczonych symbolami [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], [...], [...] i [...]) zerowej stawki renty planistycznej, który to zarzut, w świetle powyższych uwag, niewątpliwie byłby zasadny gdyby na terenach tych wskutek uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego wartość nieruchomości wzrosła. Sytuacja taka w odniesieniu do wyliczonych terenów zdaniem Składu Orzekającego nie miała jednak miejsca. Jak bowiem wynika z udzielonych przez pełnomocnika Rady Miejskiej w J. w trakcie rozprawy w dniu 22 listopada 2007 r. wyjaśnień, określone w planie dopuszczalne sposoby wykorzystania wyliczonych terenów nie wykraczają poza poprzedni sposób ich użytkowania w stopniu powodującym wzrost wartości nieruchomości. W myśl złożonego przez pełnomocnika do protokołu oświadczenia w czasie trwania procedury planistycznej szczegółowo analizowano użytkowanie każdej z działek, a stawkę zerową ustalono jedynie w odniesieniu do działek, wobec których nie doszło do zmiany przeznaczenia terenu. Dla terenów natomiast, na których wskutek uchwalenia planu doszło do wzrostu wartości nieruchomości ustalono stawkę 30%. Obecna na rozprawie pełnomocnik Wojewody S. okoliczności tych nie zanegowała, także przedłożona przez Radę Miejską w J. dokumentacja planistyczna nie daje podstaw do ich kwestionowania. Tym samym, jak się wydaje, w przypadku terenów wyliczonych w § 21 ust. 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały de facto wzrost wartości nieruchomości wskutek zmiany planu miejscowego w sposób uzasadniający prawo gminy do opłaty planistycznej nie nastąpił, a w konsekwencji uznać należy, że kwestionowane postanowienie w istocie wcale nie ustala stawki zerowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości lecz, posługując się mylącym sformułowaniem o stawce zerowej, w istocie wskazuje tereny, na których z powodu braku koniecznej przesłanki określona w art. 36 ust. 4 u.p.z.p. opłata nie może być ustalana. W konsekwencji zawarte w § 21 ust. 1 pkt 2 uchwały wyliczenie zdaniem Sądu nie narusza prawa, w istocie Rada Miejska w J. nie ustanowiła bowiem stawki zerowej na terenach, na których stawka ta powinna być określona w przenoszącej 0% wartości (art. 36 ust. 4 u.p.z.p.) lecz tam gdzie w istocie w ogóle nie mogła być ustanowiona. Sformułowane przez Radę Miejską w J. w § 21 ust. 1 pkt 2 planu ustalenie, poprzez mylące posłużenie się zwrotem "stawka zerowa" zamiast poprawnego wskazania, iż z powodu braku wzrostu wartości nieruchomości stawki procentowej opłaty w stosunku do wymienionych terenów w ogóle nie ustanawia się, niewątpliwie należy uznać za zredagowane co najmniej niefortunnie i jako takie nie powinno ono w przedmiotowej uchwale znaleźć miejsca. W przypadku braku wzrostu wartości nieruchomości ustalenie takie, jako nie objęte dyspozycją art. 36 ust. 4 ustawy, nie narusza jednak żadnej konkretnej normy prawnej, a tym samym jego językowa i logiczna wadliwość nie uprawnia Sądu do stwierdzenia w tej części nieważności uchwały. Sąd z urzędu, wychodząc poza zakres skargi, stwierdził natomiast nieważność § 22 zaskarżonej uchwały stanowiącego, iż z dniem wejścia w życie tegoż aktu tracą moc dotychczasowe ustalenia zmiany miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta J. w dzielnicy D., przyjęte przez Radę Miejską w J. uchwałą Nr [...] z dnia [...] r. Wskazane wyżej ustalenie rażąco narusza bowiem art. 87 u.p.z.p. i w konsekwencji jego wyeliminowanie z obrotu prawnego jest konieczne. Zważyć w tym miejscu należy, iż w myśl art. 87 ust. 2 ustawy po jej wejściu w życie bezterminowo zachowują moc jedynie te plany zagospodarowania przestrzennego województw, które uchwalone zostały po dniu 1 stycznia 1999 r. Te zaś obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, które zostały uchwalone przed dniem 1 stycznia 1995 r., stosownie do art. 87 ust. 3 u.p.z.p. także wprawdzie co do zasady zachowują moc do czasu uchwalenia nowych planów, jednakowoż nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2003 r. Uchwała Nr [...] została wprawdzie podjęta po dniu 1 stycznia 1999 r. (w dniu [...] r.), a opublikowana w Dz. Urz. Woj. [...]. [...], Nr [...], poz. [...], jednak nie stanowiła ona planu, o jakim traktuje art. 87 ust. 2 ustawy a jedynie, jak wynika zarówno z jej tytułu jak i treści, zmieniała poszczególne zapisy w obowiązującym wówczas planie miejscowym ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta J. uchwalonym uchwałą Nr [...] z dnia [...] r. Nie stanowiąc samodzielnego planu a jedynie uchwałę w części nowelizującą plan obowiązujący uchwała Nr [...] nie posiadała zatem odrębnego bytu prawnego a jej ustalenia, od daty wejścia w życie, stały się częścią ustaleń obowiązującego na terenie J. z mocy uchwały z dnia [...] r. planu. Tym samym nowelizująca plan uchwała Nr [...] utraciła moc razem z aktem nowelizowanym, co z kolei z uwagi na uchwalenie planu w roku [...] nastąpiło w myśl art. 87 ust. 3 ustawy w dniu [...] r. Wbrew § 22 obecnie kontrolowanej uchwały z dnia [...] r. uchwała Nr [...] z dnia [...] r. w rzeczywistości od ponad 3 lat nie istniała już zatem w obrocie prawnym a tym samym określenie w § 22, iż utraci ona moc dopiero z chwilą wejścia w życie uchwały obecnie zaskarżonej rażąco narusza wskazane wyżej normy. W konsekwencji powyższych uwag i jednocześnie nie dopatrzenia się naruszeń prawa obligujących Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w całości, w myśl art. 147 § 1 p.p.s.a Sąd obowiązany był stwierdzić nieważność zaskarżonej uchwały w części objętej § 21 ust. 2 i § 22. W wyroku stwierdzającym nieważność części zaskarżonej uchwały Sąd nie odniósł się do kwestii ewentualnego wstrzymania jej wykonania (art. 152 p.p.s.a.) albowiem wstrzymanie wykonania nie może dotyczyć przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie (art. 61 § 3 p.p.s.a.).