I SA/Wa 1226/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2006 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz H. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania H. P , decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie przyznania H. P. odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul.[...], stanowiącą działkę nr [...] oraz część działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2005 r. H. P. wystąpiła o przyznanie odszkodowania za grunt położony w W. przy ulicy [...] , stanowiący działkę nr [...] oraz część działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2, która została zajęta pod drogę publiczną. Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2006 r. umorzył jako bezprzedmiotowego postępowanie sprawie przyznania H. P. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z wypisem z rejestru gruntów z dnia 27 grudnia 2005 r. działka nr [...] stanowi własność Miasta W. Natomiast działka nr [...] jak wynika z treści wypisu z rejestru gruntów z dnia 27 grudnia 2005 r. stanowi własność Miasta W. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej [...] z siedzibą w W.. Od powyższej decyzji H. P. wniosła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że z przedstawionych w toku postępowania postanowień sądów rejonowych (sygnatury akt IV N s [...] i Ns [...]) wynika jednoznacznie, że od dnia 8 lipca 1992 r. wnioskodawczyni jest spadkobiercą po S. S., który w zapisach księgi hipotecznej pod nazwą "Nieruchomość nr [...] " figuruje jako współwłaściciel nieruchomości przy ul.[...], która odpowiada działkom nr [...] i [...]. Podała, że przedstawiony przez nią w toku postępowania wypis z rejestru gruntów określa jednoznacznie powierzchnię z jej nieruchomości przejętej pod drogę publiczną, Oświadczyła, że nikt nigdy nie informował jej o jakichkolwiek działaniach administracyjnych dotyczących nieruchomości wchodzących w skład spadku, pomimo tego, że jest spadkobiercą dawnego jej właściciela od dnia 8 lipca 1992 r. Przejęcie gruntów przez Miasto W. jak i Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową [...] uważa za zawłaszczenie mienia. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, które przysługuje dotychczasowemu właścicielowi. Przytoczone przepisy wyraźnie precyzują, że odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną przysługuje tylko tej osobie, która potwierdzi swoje prawo własności do tej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. i wykaże, że utraciła to prawo na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dniem 1 stycznia 1999 r. Organ ustalił, że z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie bezspornie wynika, iż zarówno cześć działki nr [...] o pow. [...] m2 jak i działka nr [...] o pow. [...] m2, położone w W. przy ulicy [...], znajdują na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Z dniem wejścia w życie tego dekretu grunty będące w granicach. W, w tym przedmiotowe działki, przeszły na własność W. a od 1950 r. na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stały się własnością Skarbu Państwa. Na mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 1992 r., nr [...] stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez [...] W. [...] własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2. Z kolei na podstawie decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 1991 r., nr [...] stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. przez [...] W. O. własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2. Na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 maja 1994 r o ustroju miasta stołecznego Warszawy przedmiotowe nieruchomości znalazły się w granicach administracyjnych Gminy W.. Z kolei następcą prawnym Gminy W. stało się Miasto W., które stosownie do przepisu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m. st. Warszawy (Dz. U. nr 41, poz. 361 ze zm.) przejęło mienie gmin warszawskich i mienie powiatu warszawskiego. Powyższe okoliczności potwierdzają załączone do akt sprawy wypisy z rejestru gruntów Nr [...] i [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. Wobec tego organ uznał, że strona odwołująca się nie była właścicielem części działki nr [...] i działki nr [...] o łącznej pow. [...] m2 przed dniem 1 stycznia 1999 r., a związku z tym nie przysługuje jej uprawnienie do odszkodowania wynikające z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Od powyższej decyzji H. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu podniosła, że już w 1991 r. pismem z dnia 30 stycznia 1991 r. wystąpiła o zwrot nieruchomości stanowiącej spadek po S.S. Na to pismo nie otrzymała odpowiedzi. Zdaniem skarżącej powyższe pismo świadczy, o tym, że w żaden sposób nie została pozbawiona prawa własności do nieruchomości przy ul. Dalekiej. Oświadczyła, że nigdy nie otrzymała żadnego pisma informującego o utracie jej praw własności do tej nieruchomości ani o żadnych działaniach prawnych doprowadzających do zmiany właściciela. Wobec tego powoływanie się Wojewody Mazowieckiego na dekret z dnia 26 października 1945 r. i wszystkie wynikające z niego decyzje należy uznać za akceptację komunistycznego bezprawia. W ocenie skarżącej nie można wydawać decyzji o umorzeniu postępowania odszkodowawczego za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, w sytuacji, gdy spadkobierca dawnego jej właściciela ustawicznie podejmuje próby odzyskania praw do gruntu. Jej zdaniem twierdzenie, że Gmina jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest uznawaniem bezprawia dokonanego przez ówczesne władze. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione. Z przepisów art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wynika, że na instytucję stwierdzenia nabycia mienia składają się dwie sprawy administracyjne. W ramach pierwszej z nich właściwy wojewoda wydaje decyzję, na podstawie art. 73 ust. 1 tej ustawy. Decyzja stwierdzająca nabycie własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną zapada, w przypadku ustalenia przez organ, że w dniu 31 grudnia 1998 r: 1) jednostka samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) bądź Skarb Państwa władały daną nieruchomością; 2) nieruchomość ta nie stanowiła własności tych podmiotów, lecz własność innych osób prawnych bądź własność osób fizycznych; 3) nieruchomość ta była zajęta pod drogę publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), tzn. na nieruchomości tej faktycznie urządzono drogę, którą następnie została formalnie zaliczona do odpowiedniej kategorii drogi publicznej. Ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie mienia stanowi wówczas wyłączny dowód nabycia przez odpowiedni podmiot publicznoprawny z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności konkretnej nieruchomości – wyodrębnionej geodezyjnie działki o określonej powierzchni i granicach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1071/00, OSNC 2003/9/120). Natomiast w drugiej sprawie decyzja o ustaleniu odszkodowania za nabyte przez jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa mienie wydawana jest przez właściwego starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu), pod warunkiem, że spełnione zostały przesłanki z art. 73 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz wynikające ze stosowanych odpowiednio przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości (Dział III Rozdział 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Z przedstawionej w powyższych wywodach konstrukcji prawnej nabycia mienia, w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. jasno wynika, że rozpatrzenie przez Prezydenta W. sprawy o odszkodowanie i wydanie w tym zakresie stosownej decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez Wojewodę Mazowieckiego, że w stosunku nieruchomości oznaczonych jako działka nr [...] i [...] (część) wystąpiły pozytywne przesłanki z art. 73 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, co muszą potwierdzić zgromadzone w sprawie dowody, inne niż te wymagane w sprawie o odszkodowanie. Rozstrzygnięcie o nabyciu przez podmiot publicznoprawny mienia zajętego pod drogę publiczną zawarte będzie dopiero w ostatecznej decyzji, wydanej na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. W niniejszej sprawie uszło uwadze organów obu instancji, że rozstrzygnięcie kwestii nabycia mienia, o której mowa w art. 73 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi tzw. "zagadnienie wstępne", obligujące Prezydenta W. do zawieszenia z urzędu postępowania odszkodowawczego, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 KPA. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 2192/05, Legalis; wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 września 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1091/06, Legalis). Należy bowiem zauważyć, że dopiero z decyzji wydanej w sprawie o stwierdzenie nabycia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i [...] (część) zajętej pod drogę publiczną będzie wynikało, czy w dniu 31 grudnia 1998 r. skarżąca była jej właścicielem. Kwestia ta nie podlega ustaleniu w sprawie o odszkodowanie, ponieważ Prezydent W. jest w tym zakresie związany ustaleniami ostatecznej decyzji wydanej w przedmiocie nabycia mienia zajętego pod drogę. W tym pierwszym postępowaniu Wojewoda będzie również zobowiązany do dokonania oceny wpływu na sprawę o nabycie, podnoszonych przez skarżącą okoliczności związanych ze złożeniem przez nią wniosku z dnia 30 stycznia 1991 r. o zwrot nieruchomości objętej działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Trzeba bowiem pamiętać, że o ustalenie odszkodowania w trybie art. 73 ust. 4 i 5 może ubiegać się wyłącznie osoba, która w dniu 31 grudnia 1998 r. była właścicielem przedmiotowej nieruchomości bądź podmiot, który po tej dacie nabył od tej osoby roszczenie o odszkodowanie, pod warunkiem, że osoba uprawniona w zakreślonym przez ustawę terminie złożyła stosowny wniosek. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, czy w stosunku do działek nr [...] oraz części działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2 toczy się przed Wojewodą Mazowieckim postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego przedmiotowego mienia, czy sprawa ta została już zakończona ostateczną decyzją (skarżąca na rozprawie oświadczyła, że w tej sprawie nic jej nie wiadomo, ponieważ nie składała stosownego wniosku). W ocenie Sąd bez wyjaśnienia tej kwestii decyzje Prezydenta W. z dnia [...] maja 2006 r. i Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2007 r. należało uznać za przedwczesne, a w konsekwencji wydane z naruszeniem art. 105 § 1 KPA i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 7 KPA, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent W. winien więc poczynić ustalenia odnoście stanu sprawy o stwierdzenie nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. W sytuacji, gdy okaże się, że sprawa ta nie zawisła przed organem bądź jest w toku organ zawiesi postępowanie o odszkodowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 KPA i podejmie czynności, o których mowa w art. 100 § 1 KPA. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji