I FZ 304/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Juliusz Antosik po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 661/07 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 16 lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku akcyzowym za luty 2001 r. wraz z odsetkami oraz za koszty postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 661/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie swoich wywodów Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że w dniu 19 września 2007 r. wpłynął do Sądu wniosek M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z formularza PPF wynika, że skarżący jest zatrudniony w spółce "E." S.A. z wynagrodzeniem w wysokości 936 zł brutto. Ponadto, skarżący pełni funkcję wiceprezesa Spółki z o.o. "I." od 28 sierpnia 2000 r., nie pobierając jednak wynagrodzenia z tego tytułu. Z żoną K. od 2000 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej, jednakże wspólnie utrzymują i wychowują dwójkę dzieci. Ponadto, poinformował, że koszty leczenia choroby wrzodowej dwunastnicy miesięcznie wynoszą ok. 300 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – K. W. i synem – M. W. oraz córką – K. W. Ponadto, skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnych nieruchomość (mieszka w domu małżonki) oraz oszczędności. Dnia 19 października 2007 r. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów mających na celu zobrazowanie jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Wykonując zobowiązanie Sądu, wnioskodawca oświadczył, że z małżonką, jak i teściową nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto, podał, że nie posiada rachunku bankowego, ani nie korzysta ze środków pomocy społecznej, jak i nie pobiera wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji wiceprezesa Spółki "I.". Do pisma nie dołączył żadnych z dokumentów żądanych przez Sąd. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 36/08, uchylił ww. postanowienie i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania w celu ustalenia danych w zakresie podziału majątku wspólnego małżonków oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 3 kwietnia 2008 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów i uzupełnienia danych w zakresie podziału majątku wspólnego małżonków oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym skarżącego, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący oświadczył, że jest zatrudniony w Spółce E. SA na stanowisku prezesa zarządu Spółki z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 1126 zł brutto oraz, że jego możliwości zarobkowe pozwalają tylko na konieczne koszty utrzymania siebie oraz partycypację w kosztach utrzymania dzieci. Skarżący oświadczył, że nie ma żadnego majątku, a wysokość wynagrodzenia jest skutkiem restrukturyzacji, jakiej Spółka została poddana. M. W. dołączył także umowę majątkową małżeńską wyłączającą z dniem 29 sierpnia 2000 r. majątkową wspólność ustawową - akt notarialny Rep. A nr [...] z 29 sierpnia 2000 r. oraz umowę z dnia 16 stycznia 2007 r. o częściowy podział majątku wspólnego (akt notarialny Rep. A [...]), z której wynika, że współwłasność majątku wspólnego stanowiącego udział do 5/6 (pięciu szóstych) części w zabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o obszarze 0,0607 ha, położnej w D. przy ul. L. nr [...], została zniesiona zgodnie w ten sposób, że nabyła go w całości małżonka skarżącego bez obowiązku spłat i dopłat na rzecz M. W. W § 6 ww. umowy zapisano, że "pozostały majątek został podzielony między stronami". W związku z powyższym, kolejnym zarządzeniem Sąd zobowiązał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dokumentów potwierdzających zbycie (ze wskazaniem daty czynności i wartości transakcji) składników majątku osobistego skarżącego oraz składników majątku wspólnego, które przypadły skarżącemu na skutek podziału (§ 6 aktu notarialnego rep. A [...] z 16 stycznia 2007 r.), tj. np. umów sprzedaży, oświadczeń o darowiźnie, itp., albo oświadczeń skarżącego o uzyskanych dochodach w przypadku zawarcia umów dokonania czynności w formie ustnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący przedstawił umowę darowizny z dnia 16 stycznia 2007 r. - akt notarialny rep. A [...], mocą której darował synowi nieobciążoną prawami osób trzecich nieruchomość rolną niezabudowaną stanowiącą działki nr [...] i [...] o obszarze 1,42 ha położoną we wsi G., gmina D. oraz, także nieobciążoną prawami osób trzecich, nieruchomość niezabudowaną, którą stanowią działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i numer [...] o łącznym obszarze 7,7 ha, położoną we wsi G., gmina D. Strony umowy darowizny wskazały wartość darowizny na łączną kwotę 50.000 zł. Sąd I instancji ponownie dokonując analizy sytuacji wnioskodawcy, tym razem uzupełnionej o informacje dotyczące majątku osobistego wnioskodawcy, stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu I instancji, działanie podatnika, już w toku postępowania podatkowego w sprawie, polegające na przekazaniu synowi w formie darowizny nieruchomości o łącznej powierzchni 9,19 ha (decyzja organu pierwszej instancji z dnia 21 grudnia 2006 r., darowizna dokonana w dniu 16 stycznia 2007 r.,) nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania spraw strony na Skarb Państwa. W ocenie Sądu I instancji aktualna sytuacja skarżącego jest zatem wynikiem podjętych przez niego działań mających na celu wyzbycie się składników majątkowych (nieruchomości oraz nieruchomości rolnych), które nie tylko stanowią z pewnością dużą wartość, ale które mogłyby też stanowić źródło przychodu na podstawie umowy dzierżawy, czy też na podstawie wykorzystania ww. gruntów do podjęcia upraw z ewentualną bezzwrotną pomocą środków unijnych (dopłaty). Dlatego też, zdaniem Sądu, przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące braku majątku, wysokości otrzymywanego dochodu (kwota 1.126,00 zł brutto), wysokości wydatków na leczenie (ok. 300 zł), konieczności utrzymania siebie i dwójki dzieci (w wieku 16 i 21 lat), niepodanie danych dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej żony prowadzącej ze skarżącym, wg oświadczenia, wspólne gospodarstwo domowe, ze szczególnym uwzględnieniem dokonanej w 2007 roku darowizny opisanego wyżej majątku o podanej wartości 50.000 zł, oraz okoliczność nieodpłatnego wyzbycia się swego udziału w majątku wspólnym na rzecz majątku odrębnego żony, prowadzą do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, aby nie był w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny kosztów postępowania sądowego, sprowadzającego się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie 7.515,00 zł. Na to postanowienie strona wniosła zażalenie. W jego uzasadnieniu skarżący ponownie zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację finansową, podkreślając, że załączone przez niego dokumenty są dowodem tego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Następnie wyjaśnił, że darowizna na rzecz żony została dokonana przed wszczęciem postępowania podatkowego w rozpatrywanej sprawie, lecz wcześniej, tj. w trakcie postępowania administracyjnego toczącego się wobec spółki "I.". W jego ocenie odmowa przyznania prawa pomocy będzie oznaczać faktyczne pozbawienie prawa do sądu, naruszając tym samym art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Do sądu rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy, należy ocena czy okoliczności takie zachodzą. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Przy tym, sąd powinien mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację majątkową strony, ale również wszelkie inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na jej powstanie i obecny kształt. Z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów, oświadczeń wynika, że jest on osobą niemajętną, żeby nie powiedzieć ubogą. Nie posiada bowiem żadnej wartościowej substancji majątkowej. Osiąga minimalne wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu w dwóch spółkach kapitałowych, tj. E. S.A. i I. Sp. z o.o. Z wynagrodzenia tego, wynoszącego miesięcznie 1.126 zł brutto, musi utrzymać siebie oraz partycypować w kosztach utrzymania dwójki swoich dzieci. Ponadto ze środków tych musi również kupować niezbędne leki, których koszt wynosi około 300 zł miesięcznie. Z oświadczeń tych wynika również, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną, z którą jest głęboko skonfliktowany, w domu stanowiącym jej własność. Bez wątpienia rzeczywistość, którą kreuje wnioskodawca mogłaby stanowić podstawę do przyznania mu prawa pomocy w określonym przez niego zakresie. Nie można jednak zapominać, że sytuacja, w której się znalazł była wynikiem podjętych przez niego działań. Podejmowane przez wnioskodawcę czynności wpisują się w ciąg zdarzeń, które w sposób bezsprzeczny dowodzą, że intencją wnioskodawcy było wyzbycie się posiadanego mienia w celu zabezpieczenia się przed ewentualną egzekucją z jego majątku. Przekazanie należących do wnioskodawcy nieruchomości na rzecz żony i syna, w sytuacji w której prowadzone było postępowanie podatkowe w stosunku do jednej ze Spółek, w której był członkiem zarządu nie pozostawiają wątpliwości, że wnioskodawca starał się wyzbyć posiadanego majątku. Należy również zgodzić się z Sądem I instancji, że wyzbyte nieruchomości, które same w sobie stanowiły dużą wartość, mogłyby też stanowić ewentualne źródło przychodu na podstawie umowy dzierżawy, czy też na podstawie wykorzystania ww. gruntów do podjęcia upraw z ewentualną bezzwrotną pomocą środków unijnych (dopłaty). Z uwagi na powyższe okoliczności stanowisko zajęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu należało uznać za odpowiadające prawu. Tym samym nie znajduje również uzasadnienia podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który gwarantuje prawo do sądu. Należy podkreślić, że prawo do sądu nie ma charakteru bezwzględnego, zależy bowiem od różnych czynników. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z treścią art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, a zatem odmowa przyznania prawa pomocy w przypadku braku uzasadnionych podstaw nie stanowi naruszenia powołanego przepisu Konwencji. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.