II FZ 713/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Edyta Anyżewska, , , po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 września 2005 r. sygn. akt I SA/Sz 252/05 w zakresie odrzucenia sprzeciwu w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. oraz określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od lipca 2003 r. do grudnia 2003 r. p o s t a n a w i a: odrzucić zażalenie Postanowieniem z dnia 22 września 2005 r. sygn. akt I SA/Sz 252/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił sprzeciw K. B. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2005 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 18 lipca 2005 r. Natomiast w dniu 26 lipca 2005 r. skarżąca złożyła w Sądzie pismo zawierające wniosek o przedłużenie terminu do wniesienia sprzeciwu. Sąd poinformował skarżącą, iż termin do wniesienia sprzeciwu jest terminem ustawowym, nie istnieje zatem możliwość jego przedłużenia przez Sąd. Jednocześnie wezwano skarżącą do określenia w terminie 7 dni, czy w/w pismo jest sprzeciwem na postanowienie z dnia 11 lipca 2005 r. Pismo Sądu doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 sierpnia 2005 r., a 6 września 2005 r. złożono pismo stanowiące sprzeciw na powołane postanowienie wnosząc jednocześnie o uznanie, iż został on złożony w terminie. Powyższe względy legły u podstaw odrzucenia sprzeciwu na podstawie art. 259 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej u.p.p.s.a., gdyż termin do jego wniesienia upływał w dniu 25 lipca 2005 r. Rozstrzygnięcie Sądu stało się przedmiotem zażalenia, w którym wskazywano na okoliczności, z powodu których skarżąca nie mogła złożyć sprzeciwu w przewidzianym ustawą terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należy odrzucić. W rozpoznawanej sprawie wbrew twierdzeniom skarżącej kluczową sprawą nie jest zgodność zaskarżonego postanowienia z prawem, a formalna dopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące odrzucenia sprzeciwu. Sąd Kasacyjny w niniejszym składzie podziela natomiast prezentowany w orzecznictwie pogląd (post. NSA z dnia 27 września 2004 r. sygn. akt FZ 336/04, z dnia 10 października 2005 r. sygn. akt II FZ 606/05, post. WSA we Wrocławiu z dnia 11 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 1807/04, niepubl.), zgodnie z którym zażalenie na postanowienie dotyczące odrzucenia sprzeciwu nie przysługuje. Wskazany wyżej środek odwoławczy przysługuje bowiem na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia których przedmiot dotyczy spraw taksatywnie wyliczonych w art. 194 u.p.p.s.a. Postanowienie odrzucające sprzeciw od postanowienia czy zarządzenia referendarza wydanego w oparciu o przepisy art. 258 § 2 pkt 1 – 8 nie mieści się w tym katalogu, możliwości jego zaskarżenia nie przewidują bowiem ani art. 194 § 1 ustawy sądowoadministracyjnej, ani przepisy rozdziału 3 dotyczącego prawa pomocy zawartego w Dziale V powołanej ustawy procesowej. Wbrew pojawiającym się tak w orzecznictwie (post. NSA z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 881/04 oraz z dnia 5 października 2004 r. sygn. akt FZ 264/04), jak i doktrynie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005 r., str. 491) głosom, możliwości zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu nie można poszukiwać w drodze wykładni systemowej wewnętrznej, poprzez wyprowadzenie tego uprawnienia z art. 227 § 1 u.p.p.s.a. Przepis ten przewiduje możliwość wniesienia zażalenia na zarządzenia przewodniczącego oraz postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, w przypadku, gdy strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Z kolei przez postanowienia i zarządzenia w przedmiocie kosztów sądowych należy rozumieć wszelkie postanowienia orzekające co do kosztów (zarówno pozytywne jaki negatywne), a więc co do ich wysokości, zakresu i zasady ich ponoszenia. Są to postanowienia zawierające merytoryczne rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów i w związku z tym przysługuje od nich środek zaskarżenia, który gwarantuje stronie kontrolę rozstrzygnięcia. Takim postanowieniem jest niewątpliwie postanowienie wydane przez sąd w trybie art. 260 ustawy procesowej. Odmienny charakter ma natomiast orzeczenie o odrzuceniu sprzeciwu. Ustawa sądowoadministracyjna nie określa formy tego orzeczenia, lecz skoro jest ono wydawane przez sąd, należy przyjąć, iż zapada w formie postanowienia. Postanowienie to nie zawiera merytorycznego, rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, a jedynie jest wynikiem badania przez sąd sprzeciwu pod kątem wymagań formalnych – w tym dochowania ustawowego terminu wniesienia sprzeciwu – czyli badania jego dopuszczalności. Marginalnie podkreślić należy, że niedopuszczalność zażalenia na powyższe postanowienie nie odbiera stronie prawa do weryfikacji rozstrzygnięcia, gdyż w przypadku uchybienia terminowi strona może wnioskować o przywrócenie terminu. Ponadto z konstrukcji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika, jakoby przepisy ogólne rozdziału II – Koszty sądowe, jak i również ogólne rozdziału III – Zwolnienie od kosztów sądowych odnosiły się do całego działu V zatytułowanego – Koszty postępowania. Przeciwnie uznać należy, iż dotyczą one wyłącznie rozdziałów, w których są umieszczone, gdyż zarówno rozdział II jak i III wspomnianego działu V są równorzędnymi jednostkami redakcyjnymi aktu prawnego, które nie zostały poprzedzone przepisami ogólnymi odnoszącymi się do całego działu V. Za takim rozumieniem aktu prawnego przemawia również rozbudowanie systemu środków zaskarżenia w postępowaniu o prawo pomocy przez wprowadzenie szczególnej instytucji sprzeciwu, gdzie w dalszej kolejności po przeprowadzeniu spowodowanego wniesionym skutecznie sprzeciwem postępowania przysługuje zainteresowanym podmiotom prawo do wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 260 w związku z art. 194 § 1 ustawy procesowej. Nie ma również wpływu na dopuszczalność środka zaskarżenia fakt doręczenia postanowienia stronie skarżącej wraz z błędnym pouczeniem o możliwości wniesienia zażalenia. Pouczenie takie bowiem nie może konstytuować prawa do wniesienia środka zaskarżenia wbrew zapisom ustawy procesowej. Zgodnie z art. 260 komentowanej ustawy na postanowienie wydane w wyniku wniesienia sprzeciwu zażalenie przysługuje jedynie w sytuacji, gdy sprzeciw nie został odrzucony. W przedmiotowej sprawie sprzeciw został wniesiony z uchybieniem ustawowego terminu, co skutkowało jego odrzuceniem, w związku z czym stwierdzić należy, że postanowienie odrzucające sprzeciw na postanowienie referendarza stało się prawomocne od chwili jego podpisania (art. 164 u.p.p.s.a.), gdyż nie przysługuje od niego środek odwoławczy w postaci zażalenia. W ten też sposób należy interpretować art. 259 § 3 u.p.p.s.a., który w przypadku odrzucenia sprzeciwu, postanowieniu referendarza nadaje skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Powyższe względy przesądziły o odrzuceniu zażalenia na podstawie art. 178 w zw. z art. 180 i 197 § 2 ustawy sądowoadministracyjnej.