I OSK 1820/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka (spr.), Sędziowie NSA Grzegorz Jankowski, Marek Stojanowski, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 czerwca 2006r. sygn. akt II SA/Rz 125/06 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE: W dniu 21 lipca 2005 r. W. P. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Rzeszowie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Na podstawie załączonych do wniosku dokumentów i oświadczeń (m.in. oświadczenia syna A. o tym, że w 2004 r. nie osiągnął on żadnego dochodu) decyzją Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] W. P. został przyznany zasiłek rodzinny na dziecko - K. P. na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 43 zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 lat w wysokości 70 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. i jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 90 zł. W dniu 17 listopada 2005 r. organ I instancji powziął jednak wiadomość o tym, że syn W. P. - A. P. w 2004 r. osiągnął dochód w wysokości 3.443,26 zł (po stosownych pomniejszeniach 3.319,16 zł), w związku z czym organ wydał postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji z dnia [...] oraz postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie. Następnie decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Rzeszowa uchylił swoją poprzednią decyzję z dnia [...] i odmówił przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córkę K. P.. Stwierdził bowiem, że wykazana w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego w Rzeszowie kwota 3.319 zł jest dochodem A. P. osiągniętym w 2004 r. i po jego uwzględnieniu dochód miesięczny w rodzinie W. P. wynosi 662,50 zł, czyli przekracza kryterium dochodowe 583 zł. Od powyższej decyzji W. P. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie odwołanie. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji poprawnie przeanalizował stan faktyczny sprawy, a ustalenia które poczynił znajdują odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach. W szczególności Prezydent Miasta Rzeszowa słusznie po otrzymaniu informacji o dochodzie A. P. wydał postanowienie o wznowieniu postępowania oraz prawidłowo ustalił, że dochód A. P. mieści się w kategorii "innych nieodpłatnych świadczeń" w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a zatem winien być brany pod uwagę przy ustalaniu kryterium dochodowego. Stąd też organ prawidłowo przy ponownym wyliczaniu dochodu rodziny W. P. uwzględnił także dochód jego syna A. P. za 2004 r., w wyniku czego miesięczny dochód tej rodziny wzrósł do kwoty 662,50 zł przekraczając tym samym ustawowe kryterium dochodowe - 583 zł. A to skutkowało uznaniem, że wnioskodawca nie spełnia koniecznej przesłanki do przyznania świadczeń rodzinnych, uchyleniem decyzji z dnia [...] i odmową przyznania tych świadczeń. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie podkreśliło, że podnoszony przez W. P. argument o prawidłowości procedury przy wydawaniu decyzji przez organ I instancji nie ma żadnego wpływu na wydanie późniejszych rozstrzygnięć, gdyż oparte są one na odmiennym stanie faktyczno-prawnym. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie W. P. wniósł do sądu administracyjnego skargę. Podkreślił jeszcze raz, że procedura przyznawania zasiłku rodzinnego zakończona wydaniem przez Prezydenta Miasta Rzeszowa decyzji z dnia [...] była zgodna z obowiązującymi ówcześnie przepisami. Wyjaśnił, że jego syn nie osiągnął w 2004 r. żadnego dochodu i oświadczenie złożone wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku było zgodne z prawem, bowiem wykazany w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego przychód ma jedynie wirtualny charakter. Przychód ten jest przychodem podatkowym i został przedstawiony w celu zapłacenia podatku od umorzonych przez bank odsetek. Zgodnie bowiem z ugodą zawartą z bankiem po spłacie przez spadkobierców (tj. dzieci W. P.) odziedziczonego po dziadku długu, bank zobowiązał się umorzyć powstałe odsetki. Od umorzonych odsetek przepisy podatkowe przewidują obowiązek zapłacenia podatku i stąd istniała konieczność wypełnienia stosownego zeznania rocznego PIT-8c. Z tego też względu dochód A. P. stanowi przychód tylko dla potrzeb podatkowych, nie jest natomiast realnym dochodem rodziny, a jego zaliczanie do tegoż dochodu jest nadinterpretacją ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto skarżący stwierdził, że uzasadnienie decyzji organu I instancji zawiera interpretacje ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a nie interpretację ustawy o świadczeniach rodzinnych i pozbawione jest czynnika dobrej woli. Ustawa o świadczeniach rodzinnych adresowana jest bowiem do rodzin o najniższych dochodach, a wliczanie przedmiotowego wirtualnego dochodu do dochodów rodziny stoi w sprzeczności z sensem pomocy Państwa rodzinie oaz zasadami współżycia społecznego. Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 125/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił przedmiotową skargę W. P.. W uzasadnieniu Sąd podał, że nie stwierdził aby przy wydawaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] doszło do naruszenia prawa. Co prawda Sąd zauważył, iż w podstawie prawnej tej decyzji brak jest art. 151 § 1 pkt 2 kpa, jednakże z uwagi na to, że rozstrzygnięcie zawarte w tej decyzji jest zgodne z unormowaniem powyższego przepisu, brak ten uznał jedynie za zaniedbanie proceduralne nie mające żadnego wpływu na wynik sprawy. Ponadto Sąd podkreślił, że organ prawidłowo przyjął, iż ujawnienie dochodu uzyskanego przez A. P. w 2004 r. stanowi podstawę wznowienia postępowania wymienioną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Jednocześnie zakwestionował twierdzenie skarżącego, iż dochód ten ma jedynie wirtualny charakter i podkreślił, że stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, że na podstawie umowy ugody [...] Bank S.A. w [...] umorzył A. P. - spadkobiercy Z. P. - kwotę 3.443,26 zł z tytułu odsetek karnych od zadłużenia z tytułu debetu powstałego na rachunku oszczędnościowo rozliczeniowym Z. P.. Powyższą kwotę, zgodnie z art. 42a i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Bank wykazał w informacji o wypłaconych podatnikowi należnościach lub świadczeniach w 2004 r. (PIT-8c), określając rodzaj przychodu jako "zwolnienie z długu w ramach zawartej umowy ugody, warunki zwolnienia obustronnie przez strony uznane (zwolnienie dotyczy 50% odsetek z kwoty 6886,52 zł wynikające z podziału proporcjonalnego)". Następnie A. P. od dochodu w wysokości 3443,26 zł uzyskanego w roku 2004 r. uiścił podatek należny w wysokości 124,16 zł. W tej sytuacji - zdaniem Sądu - organy orzekające w sprawie słusznie przyjęły, że wspomniany wyżej dochód winien zostać uwzględniony w dochodzie rodziny skarżącego za rok 2004 r. Zgodnie bowiem z definicją dochodu zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych są nim, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należy podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne. Zdaniem Sądu przedmiotowy dochód A. P. z 2004 r. - ze względu na kryterium źródeł przychodu - mieści się w kategorii "inne źródła", o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychodem z innych źródeł była wartość zwolnienia z długu z tytułu odsetek karnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, że przychód z tytułu zwolnienia z długu nie został wymieniony w katalogu zwolnień przedmiotowych zwartym w rozdziale 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a zatem iż tego względu nie ma podstaw do uznania, że nie podlega on opodatkowaniu. Ponadto Sąd stwierdził, iż zawarta w zaskarżonej decyzji interpretacja ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - której zasadność kwestionuje skarżący - stanowi w istocie wyjaśnienie niezbędne do wyczerpującego uzasadnienia przez organ podstawy prawnej tej decyzji. Od powyższego wyroku skarżący za pośrednictwem pełnomocnika w ustawowym terminie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Wyrok zaskarżył w całości, wskazując na naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na przyjęciu, że "dochód podatkowy (umorzenie odsetek od długu, zapisanego w umowie między skarżącym a Bankiem), jest dochodem w rozumieniu tej ustawy". Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej W. P. po raz kolejny podkreślił, że decyzja z dnia 1 września 2005 r. przyznająca mu zasiłek rodzinny wraz z dodatkami została wydana zgodnie z prawem oraz że jego syn - A. zgodnie ze złożonym wcześniej oświadczeniem nie osiągnął w 2004 r. żadnego dochodu. Wykazany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego przychód A. P. określił jako jedynie wirtualny, przedstawiony w celu zapłacenia podatku od umorzonych przez bank odsetek. Stwierdził, że wliczanie do dochodów przychodu, który faktycznie nigdy nie był w budżecie rodziny stoi w sprzeczności z sensem pomocy Państwa rodzinie oraz z zasadami współżycia społecznego. Skarżący zarzucił, że w decyzji z dnia 28 listopada 2005 r. odmawiającej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku organ zawarł interpretację ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a nie interpretację dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zauważył także, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak zapisu, że za dochód uważa się wszystkie dochody wymienione w Ordynacji Podatkowej, dlatego też stanowisko organów uznał za nadinterpretację tej ustawy. Ponadto skarżący podkreślił, że zgodnie z treścią ugody zawartej z bankiem spłacił za syna dług, a zatem umorzenie odsetek karnych od tego długu nie może być dochodem syna, gdyż to nie on spłacił zadłużenie. Za niemożliwe uznał również, aby umorzenie odsetek w sytuacji spłaty długu podstawowego przez osobę trzecią stanowiło dochód tej osoby trzeciej. W. P. stwierdził, że obowiązkiem organów było po zapoznaniu się z przedłożonymi dokumentami dokonanie oceny, które dochody są dochodami w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a które nie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), którego naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zarzucono w skardze kasacyjnej, stanowi co należy rozumieć przez dochód, od wysokości którego przysługuje stosownie do treści art. 5 tej ustawy zasiłek rodzinny. W myśl art. 3 pkt 1 lit. a ustawy dochód stanowią (po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzec innych osób) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Skoro przepis art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych odsyła do ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), to w ustawie tej należy poszukiwać, czy umorzenie długu z tytułu odsetek od zadłużenia powstałego na skutek debetu na rachunku oszczędnościowo rozliczeniowym spadkodawcy, po którym dziedziczą K. P. i A. P. stanowi przychód, czy też nie wlicza się do przychodu. W rozdziale 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych określone zostały źródła przychodu. Natomiast w myśl art. 14 ust. 2 pkt 6 tej ustawy przychód stanowi wartość umorzonych lub przedawnionych zobowiązań z zastrzeżeniem ust. 3 pkt 6, który to przepis mówi, że nie wlicza się do przychodów kwot umorzonych zobowiązań, jeżeli umorzenie związane jest z postępowaniem upadłościowym, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Ten ostatni przepis, określający czego nie zalicza się do przychodów, nie wymienia umorzonych zobowiązań za wyjątkiem sytuacji, gdy jest to związane z postępowaniem upadłościowym. Stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że skoro w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zostało zawarte aby przychód z tytułu umorzonych zobowiązań nie był zaliczany do przychodu jest wiążące przy ustalaniu dochodu skutkującego przyznaniem świadczeń rodzinnych, w pełni zasługuje na aprobatę. Prawidłowo zatem organy jak i Sąd ustaliły dochód przypadający w rodzinie, którego wysokość nie pozwala na przyznanie na rzecz K. P. zasiłku rodzinnego i świadczeń związanych z tym zasiłkiem. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.