VI SA/Wa 981/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym; Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Protokolant Łukasz Poprawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006r. sprawy ze skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. [...] i Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na "W." Spółkę z o.o. w P. (zwaną dalej skarżącą) karę pieniężną w łącznej wysokości 8.200 zł w tym: kwotę 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, z wyłączeniem taksówek oraz kwotę 200 zł za nieokazanie wykresówek lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu. Podstawę faktyczną decyzji stanowiły wyniki kontroli pojazdu marki [...] o nr rej. [...], kierowanego przez Pana J. Z, przeprowadzonej w dniu [...] listopada 2005 r. w R. Podczas tej kontroli kierowca nie okazał wypisu z zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych rzeczy na potrzeby własne. Kierowca poinformował kontrolującego, że prowadził pojazd z P. do O. po ładunek mięsa zwierząt łownych od kół łowieckich. W wyniku przesłuchania jako świadka kierowca potwierdził również, że jest pracownikiem przedsiębiorstwa "W." Sp. z o.o. Strona w toku postępowania wyjaśniającego złożyła w dniu [...] listopada 2005 r. m.in.; zaświadczenie na wykonywanie krajowych przewozów drogowych na potrzeby własne nr [...] wraz z wypisem nr [...], decyzje o nadaniu nr NIP, REGON, aktualny odpis z rejestru przedsiębiorstw KRS, umowę zlecenia na kierowanie pojazdem zawartą w dniu [...] listopada 2005r. pomiędzy Panem J. Z., a przedsiębiorstwem "W." Sp. z o.o. z siedzibą w P. Podstawę prawną tej decyzji stanowiły przepisy art. 5 ust. 1, art. 92 ust. 1, art. 92 ust. 4, art. 92 ust.1 pkt 2 i 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2004r. Nr 204, poz. 2088), lp. 1.11.11 ust. 1 lit b i lp. i lp. 1.1.1 załącznika o ustawy o transporcie drogowym oraz art. 15 ust. 7 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE nr L 370 z 31.12.1985 r. - dalej jako rozporządzenie Rady EWG Nr 3821/85). Powołując się na definicję niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne - zawartą w przepisie art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym organ wskazał, że pojazd nie był kierowany przez pracownika kontrolowanej firmy w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. Kierowcę ze stroną łączyła umowa zlecenia, która nie mogła być zakwalifikowana jako umowa o pracę. Ponadto organ wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VI SA/Wa 2136/04 z dnia 11 maja 2005 r. , w którym uznano zasadność definiowania terminu "pracownik" według przepisów kodeksu pracy, jak też przytoczono orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1993r. (III ARN 89/32, PO 1393/4/70) gdzie wyrażono pogląd, iż "uznaną regułą wykładni jest odstępowanie od potocznego znaczenia słów i pojęć, gdy ustawodawca słowa lub pojęcia (terminy) definiuje w języku prawnym, tworząc tzw. definicje normatywne." Wskazano też na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 1994 r. (K/2/94, OTK 1994/2/36) z którego wynika, że kodeksom przypisuje się szczególne miejsce w systemie prawa ustawowego. Konsekwencją takiej interpretacji pojęcia pracownika na gruncie obowiązujących przepisów prawa jest konieczność posiadania odpowiedniej licencji, której spółka "W." w toku postępowania administracyjnego nie przedłożyła. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, iż nie ma podstaw, aby w sposób automatyczny stosować definicję "pracownika" wskazaną w innym akcie prawnym - tj. kodeksie pracy, o ile przepisy ustawy nie odsyłają do niego wprost w szczególności, jeśli w ustawie o transporcie drogowym nie ma generalnej klauzuli zezwalającej na stosowanie przepisów kodeksu pracy w każdej sytuacji. Również art. 4 pkt 4 a) ustawy nie zawiera odniesienia do kodeksu pracy, stąd nie jest uzasadnione ograniczenie pojęcia pracownika do definicji z kodeksu pracy. Zdaniem strony jedną z podstawowych zasad prawa karnego stanowi zakaz dokonywania interpretacji per analogiam. Należy zdefiniować pojęcie pracownika odrębnie dla ustawy o transporcie drogowym posługując się przepisem punktu 1.8.3 załącznika do ustawy, gdzie nie występuje pojęcie pracownika, ale pojęcia "kierowcy" oraz "zatrudnienie", które są szersze niż pojęcie "praca" w rozumieniu kodeksu pracy. Strona zwraca także uwagę, iż przytoczone przez organ orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego ograniczają się do jednej gałęzi prawa i nie można stosować przepisów kodeksowych do innych gałęzi prawa (transport drogowy i przepisy karne), chyba, że ustawodawca na to zezwala. Na skutek rozpoznania odwołania strony decyzją z dnia 8 marca 2006 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego, powołując się dodatkowo na przepisy na art. 5 , art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym a także art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 180, poz. 1497), do postępowań administracyjnych wszczętych, a niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Głównego Inspektora działanie organu pierwszej instancji było zgodne z prawem. W uzasadnieniu podkreślono, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż wykonywany w dniu kontroli transport nie mógł zostać zaklasyfikowany jako wykonywanie przewozu na potrzeby własne, ponieważ nie spełniał on jednego z warunków określonych w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. W niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w podpunkcie a) powoływanego przepisu, gdyż pan J. Z. nie jest i nie był pracownikiem "W." Sp. z o.o. Zgodnie z definicją pracownika, wynikającą z art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.- Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.), pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Również art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, które stanowią, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca oraz że za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. W związku z tym, iż przewóz wykonywany w dniu kontroli nie spełniał wymogów art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, nie można uznać go za niezarobkowy transport drogowy, a co za tym idzie do jego wykonania niezbędne było uzyskanie licencji przewozowej. W skardze do Sądu w zakresie nałożonej kary w kwocie 8.000 zł za brak licencji, spółka "W." wnosząc o uchylenie decyzji podtrzymała w całości swoje stanowisko zajęte w odwołaniu. W uzasadnieniu skargi strona dodatkowo zwraca uwagę, iż szeroka wykładnia pojęcia "pracownik" jest zbieżna z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, między innymi w sprawie z dnia 23 marca 2004 r., w którym stwierdza się: ,,Pojęcie pracownik jako istotny element prawa wspólnotowego należy wykładać rozszerzająco. Będzie nim każdy, kto wykonuje jakąkolwiek faktyczną i prawdziwą czynność" (sprawa 66/85, podobnie 337/97). W przekonaniu skarżącej nie można znaleźć uzasadnienia, dla którego ustawodawca miałby ograniczyć tylko do "pracowników" i samego przedsiębiorcy zakres podmiotów, które mogą prowadzić pojazd przedsiębiorcy w przypadku wykonywania transportu na potrzeby własne. Podobnego zdania był właściwy miejscowo dla skarżącej Urząd Miasta P., który zajął takie stanowisko w przesłanym do skarżącej piśmie z dnia [...] marca 2006 r. Skarżąca ponownie podniosła, iż posłużenie się przez nią zatrudnionym kierowcą, w celu natychmiastowego wykonania transportu dla jej własnych potrzeb, nie było w przedmiotowej sytuacji możliwe, bowiem osoba, która zwykle dokonuje przewozu przebywała na zwolnieniu lekarskim. Dlatego skarżąca zmuszona była zawrzeć umowę zlecenia z kierowcą pracownikiem należącej do niej spółki "A.". Zdaniem skarżącej wszystkie przytoczone przez nią argumenty powinny uzasadniać odstąpienie od wymierzenia jej kary. Ponadto zastosowany przez organy administracji wymiar kary nie odpowiada ewentualnemu naruszeniu, jakiego mogła dopuścić się skarżąca. W przekonaniu skarżącej do jej ukarania zastosowanie może mieć tylko przepis punktu 1.8.3 załącznika do ustawy o transporcie drogowym. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego nie podzielił zarzutów strony i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Rozpoznając zatem sprawę pod tym kątem stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie gdyż zaskarżone decyzje nie naruszają prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, iż wykonywany w dniu [...] listopada 2005 r. przejazd nie spełniał przesłanek niezarobkowego przewozu na potrzeby własne określonych w art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym i z tego tytułu obciążyły skarżącego karą pieniężną w wysokości 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. Zgodnie z treścią powołanego przepisu niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Z cytowanego przepisu wynika, iż dla uznania przewozu za przejazd na potrzeby własne konieczne jest spełnienie wszystkich wskazanych powyżej przesłanek. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, iż wykonywany w dniu [...] listopada 2005 r. przewóz samochodem należącym do skarżącej był wykonywany przez osobę nie będącą pracownikiem spółki "W.". Bezsporna bowiem w sprawie była okoliczność, że kierowcę J. Z. ze skarżącą łączyła umowa zlecenia z dnia [...] listopada 2005 r. o "kierowanie samochodem ciężarowym zleceniodawcy na terenie Polski w zakresie odbioru dziczyzny"(vide § 1 umowy). Umowa ta miała charakter umowy cywilnej i słuszne jest stanowisko organu, iż w takiej sytuacji brak było jakichkolwiek podstaw do uznania, że treść tej umowy mogła by wskazywać na stosunek pracy łączący kierowcę ze skarżącą. Zdaniem Sądu, słusznie organy obu instancji interpretując pojęcie pracownika, odwołały się do ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 kodeksu pracy pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W ocenie Sądu powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 18.10.1994r. K 2/94; OTK 1994/2/36 podkreślił, iż kodeksom przysługuje szczególne miejsce w systemie prawa ustawowego i dlatego terminy i pojęcia używane przez kodeksy traktuje się jako wzorcowe i istnieje domniemanie, iż inne ustawy nadają im takie samo znaczenie. Jest niesporne, że zarówno aksjologia, jak i technika tworzenia prawa traktuje kodeksy w sposób szczególny. Również Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 15 stycznia 1993 r. (III ARN 89/32, POP 1393/4/70) wyraził pogląd, że " uznaną regułą wykładni jest odstępowanie od potocznego znaczenia słów i pojęć, gdy ustawodawca słowa lub pojęcia (terminy) definiuje w języku prawnym, tworząc tzw. definicje normatywne." Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej dotyczącego braku możliwości stosowania analogii w obrębie różnych dziedzin prawa należy podkreślić, że wskazane wyżej reguły wykładni znalazły swoje potwierdzenie w treści postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2005 r., sygn. II KK 23/05 (Wokanda 2006/4/18), zgodnie z którym "Pracownikiem w rozumieniu art. 220 § 1 k.k. jest osoba określona w art. 2 Kodeksu pracy." Takie też prawidłowe rozwiązanie przyjęto w rozpoznawanej sprawie, uznając iż skoro ustawodawca nie zdefiniował pojęcia pracownika na gruncie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - zasadne jest odwołanie się do legalnej definicji pojęcia pracownika sformułowanej w kodeksie pracy. Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż w art.4 ust 4 lit a) ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym ustawodawca posłużył się pojęciem pracownika, nie zaś np. osoby zatrudnionej wobec czego nie można uznać, iż wykonywany w dniu kontroli przejazd pojazdem będącym w posiadaniu skarżącej spełniał warunki, o których mowa w ustawie, a zatem zasadne było nałożenie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. W konsekwencji nie można też przyjąć, iż pojazd był kierowany przez przedsiębiorcę (osobę prawną), skoro w przepisie tym chodzi o stan faktyczny stwierdzony w toku kontroli. Ponadto w ocenie Sądu, tak precyzyjne określenie warunków jakim ma odpowiadać przewóz na potrzeby własne miało na celu z jednej strony opisanie sytuacji, w której przedsiębiorca realizuje nieodpłatnie przewóz na własne potrzeby, jako działalność pomocniczą w stosunku do podstawowej działalności nie wykonując go w celach zarobkowych i dlatego nie musi ubiegać się o licencję na wykonywanie transportu drogowego, z drugiej natomiast zapobiec sytuacjom gdy osoba pod pozorem wykonywania przewozów na potrzeby własne w rzeczywistości świadczy usługi transportowe. Tym samym przyjąć należy, iż również na przedsiębiorcy, który bez konieczności uzyskiwania licencji może przewozić wyprodukowane, wynajęte ,wydzierżawione czy też przez siebie zakupione towary - ciąży obowiązek szczególnego przestrzegania warunków, jakimi ustawodawca obwarował wykonywanie przewozów na potrzeby własne. Nie można podzielić argumentów skarżącej odnośnie szerokiej interpretacji pojęcia "pracownik" występującej w orzecznictwie ETS. Cytowane w skardze orzeczenia dotyczą rozumienia pojęcia pracownika w aspekcie zasady swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty Europejskiej, a także zakazu pośredniej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową zabronioną na mocy art. 43 WE i art. 49 WE (wyrok z dnia 8 marca 1999 r. w sprawie C - 337/97 Meeusen). Wykładnia ta jest pomocna dla interpretacji pojęcia pracownika na gruncie kodeksu pracy, zaś istotą rozpoznawanej sprawy było pojęcie pracownika przyjęte w ustawie o transporcie drogowym. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak na wstępie.