II OSK 1435/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski NSA Bożena Walentynowicz (spr.) Sędziowie del. WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 285/06 w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 285/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę S. J. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] maja 2004 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Kole na mocy art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) i art. 104 § 1 i 2 k.p.a. decyzją z dnia 26 marca 2004 r., nr [...], nie stwierdził u pana S. J. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym wymienionej pod pozycją 15 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z 2002 r. Nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że S. J. pracował w narażeniu na wysiłek głosowy przez 33 lata i 7 miesięcy, ale stwierdzone u niego schorzenia nie odpowiadają schorzeniom wymienionym w pozycji 15 załącznika do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, dlatego też nie dopatrzył się związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a wykonywaną pracą. W wyniku rozpoznania odwołania S. J. od powyższej decyzji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu decyzją z dnia [...] maja 2004 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił motywy rozstrzygnięcia organu I instancji oraz stwierdził, że rozpoznana u S. J. choroba, w postaci przewlekłego nieżytu krtani z cechami przerostu błony śluzowej w okolicy przedgłośniowej i spoidła tylnego i objawami dysfonii hyperfunkcjonalnej, nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że jednostki uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych zapoznały się z przedłożoną przez S. J. dokumentacją medyczną, organ odwoławczy podkreślił równocześnie, że jednostki te nie są związane opiniami wydawanymi przez inne placówki służby zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 285/06 uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd podał, że zarówno badania prowadzone przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu Ośrodek w Koninie jak i Instytut Medycyny Pracy w Łodzi wykazały, że stwierdzone zmiany nie wykazują klinicznych cech choroby zawodowej, opisanej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Sąd stwierdził, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się wyłącznie choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, zaś inne niż wskazane tam schorzenia nie mogą być uznane za choroby zawodowe w rozumieniu rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Sąd pierwszej instancji przyznał rację Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu, że przy orzekaniu w tego typu sprawach organ Inspekcji Sanitarnej jest związany rozpoznaniem chorobowym umieszczonym w orzeczeniu jednostki upoważnionej i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. W uzasadnieniu wyroku Sąd podzielił stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA w Warszawie z dnia 20 maja 2002 r. sygn. akt OPS 3/02, a mianowicie, że za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba, która jest wymieniona w wykazie, o ile spowodowana została działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, co w konsekwencji prowadzi do stwierdzenia, że zachorowanie na chorobę, nawet w wyniku wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, która nie została ujęta w obowiązującym wykazie nie daje podstaw do wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Skargę kasacyjną, opartą na przesłankach z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a., od powyższego wyroku wniósł S. J., reprezentowany przez adwokata, zarzucając naruszenie: 1) prawa materialnego przez: – błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych poprzez uznanie, iż katalog chorób zawodowych wymienionych w załączniku pod pozycją 15 jest katalogiem zamkniętym, – błędną wykładnię pozycji 15 załącznika do powyższego rozporządzenia oraz uznanie, że schorzenie na które cierpi skarżący nie jest wymienione w pozycji 15 załącznika, gdy w rzeczywistości jest tam zawarte, 2) prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: – naruszenie § 5 oraz § 6 rozporządzenia poprzez odmowę uwzględnienia złożonych przez skarżącego orzeczeń lekarskich, których uwzględnienie miałoby kluczowy wpływ na rozstrzygniecie w sprawie, – naruszenie § 8 ust. 1 rozporządzenia poprzez wydanie decyzji bez oparcia w materiale dowodowym i nieuwzględnienie wyników badań przedkładanych przez skarżącego, – błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie § 3 ust. 2 rozporządzenia poprzez uznanie, że materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji i że nie zachodziła potrzeba jego uzupełnienia, gdy w rzeczywistości istniały wątpliwości i rozbieżności, a materiał dowodowy był niewystarczający i winien być uzupełniony, co stanowi jednocześnie naruszenie art. 77 k.p.a. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zwolnienie go od wpisu od skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że katalog chorób zawodowych wymienionych pod pozycją 15 nie jest katalogiem zamkniętym, zaś w ocenie skarżącego wyliczenie wykazane w pozycji 15 ma jedynie charakter przykładów, wskazuje, że chorobami zawodowymi są przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. W skardze kasacyjnej podniesiono również, że schorzenie, na które cierpi skarżący, a wykazane kartą leczenia szpitalnego z dnia 14 listopada 2003 r. i badaniem stroboskopowym krtani z 12 lutego 2004 r. oraz wskazane w karcie informacyjnej z dnia 20 maja 2004 r., znajduje się w wykazie chorób zawodowych, więc również z tego względu odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej jest niedopuszczalna, a ponadto, że wydając decyzję organy nie oparły się na całym materiale dowodowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 3 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 285/06, umorzył postępowanie w przedmiocie żądania zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją prawną art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej będąc związany jej zarzutami. Przedmiotowa skarga kasacyjna S. J., złożona od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oddalającego skargę na decyzję odmawiającą stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – oparta została na podstawie art. 174 ust. 1 i 2 p.p.s.a. Zarzucając naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Nie badając zasadności podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną mając na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07, którym to stwierdził, że: 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Przepisy powołane w części I tracą moc obowiązująca z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Regułą jest, iż stan prawny ustalony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje Sądy pierwszej instancji, które niezależnie od podniesionych zarzutów w skardze, muszą uwzględniać z urzędu ten stan prawny określony przez Trybunał Konstytucyjny, czy orzeczenie administracyjne zapadło przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, czy też po jego ogłoszeniu. Natomiast w odniesieniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego zdaje się przeważać pogląd, że rozpoznając skargę kasacyjną w sprawie, w której ma zastosowanie regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a orzeczenie Sądu pierwszej instancji zostało oparte na treści przepisów niezgodnej według orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z Konstytucją, to zachodzi konieczność uwzględnienia skargi kasacyjnej. Przyjmuje się bowiem stanowisko, że wolą racjonalnego ustawodawcy jest, aby Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną uwzględnił orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego bez względu na to, czy sposób sformułowania skargi kasacyjnej to uniemożliwia i czy w sposób wyraźny wnoszący skargę kasacyjną odwołał się do przepisu, którego dotyczy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Skoro w powołanym na wstępie rozważań wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stwierdził niezgodność z Konstytucją zarówno przepisu art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy – Kodeks pracy stanowiącego delegację ustawową do wydania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) – a także wydanego na jego podstawie ww. rozporządzenia Rady Ministrów zachodzi konieczność w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku pierwszej instancji. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie stoi na przeszkodzie uwzględnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny przytoczonego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, nawet fakt, że Trybunał Konstytucyjny zawarł w wyroku klauzulę odraczającą wejście w życie utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego z powodu jego niezgodności z Konstytucją na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji. W piśmiennictwie prawniczym oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego spotyka się coraz częściej stanowisko aprobujące zastosowanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, pomimo zawarcia w nim klauzuli odraczającej. Wówczas należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem. Po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, trzeba uwzględnić fakt, że przepis traci domniemanie konstytucyjności, co stwarza nową jakościowo sytuację prawną. Stosując prawo Sąd nie musi uzasadniać niekonstytucyjności przepisów a wystarczy powołanie się na odpowiednie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Zdaje się przeważać stanowisko orzecznictwa sądowego, że Sądy powinny w okresie "odroczenia" odmawiać stosowania prawa, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją. Stanowisko takie wynika z reguły zawartej w art. 190 ust. 1 Konstytucji, że orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i z reguły płynącej z art. 190 ust. 3 zdanie 1, że orzeczenia TK wchodzą w życie z dniem ogłoszenia a nadto z tezy, iż okoliczność, że przepis, choć niekonstytucyjny nadal obowiązuje (art. 190 ust. 3) nie oznacza, że jest bezwzględny obowiązek jego stosowania. To podejście do zagadnienia stosowania orzeczenia TK w okresie odroczenia pozwala Sądom w praktyce na możliwość rozważenia wartości konstytucyjnych w zależności od stanu faktycznego sprawy i zastosowania orzeczenia TK z chwilą jego ogłoszenia (wyrok NSA z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05, wyrok NSA z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt OSK 365/06, glosa do wyroku TK z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 10/07, Janusz Trzciński, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 1/2008). Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym uznał za zasadne uwzględnienie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 23/07 po jego ogłoszeniu. Kontrolowany wyrok Sądu pierwszej instancji oparty został na przepisach rozporządzenia, które w całości na skutek orzeczenia TK utraciły domniemanie konstytucyjności. Wobec powyższego Sąd uznał za uzasadnione uwzględnienie skargi kasacyjnej. Z mocy art. 185 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.