II OSK 574/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie sędzia NSA Jan Paweł Tarno del. sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2006 r. sygn. akt II SA/Gl 515/06 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 września 2006 r. sygn. akt II SA/Gl 515/06 oddalił skargę J. K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] wydaną w sprawie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Prezydent Miasta M. w dniu [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2001 r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu J. K. z lokalu przy ul. [...] w M. Organ powołał się na fakt nie zamieszkiwania J. K. w lokalu od 1994 r. Zostało to potwierdzone zeznaniami świadków oraz samego J. K. Zdaniem organu twierdzenie strony, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego nie znajduje potwierdzenia, w szczególności strona nie wykazała, iż korzystała ze środków prawnych umożliwiających przywrócenie korzystania z lokalu oraz nie ma wyroków potwierdzających brak dobrowolności opuszczenia lokalu. W odwołaniu J. K. zarzucił wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, a w konsekwencji błędne przyjęcie dobrowolnego opuszczenia przez niego lokalu. W 1994 r. został wyrzucony z mieszkania przez żonę, co potwierdza jej osobiste oświadczenie. Później nie miał dostępu do lokalu bo żona zmieniła zamki w drzwiach. Między nim a żoną toczy się właśnie sprawa rozwodowa, w której Sąd rozstrzygnie o prawie do lokalu i dopiero to rozstrzygnięcie pozwoli mu na podjęcie decyzji w sprawie wymeldowania. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. Podzielił on pogląd, że skoro odwołujący się nie zamieszkuje w lokalu, a we właściwym czasie nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu to jego opuszczenie należy uznać za dobrowolne i wyczerpujące przesłankę określoną w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Dalej wyjaśnił, że sprawa o rozwód nie może być uznana za zmierzającą do przywrócenia posiadania lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. zarzucił organom naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędne przyjęcie, że w 1994 r. dobrowolnie opuścił lokal. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji zacytował art. 15 ust. 2 wskazanej ustawy i stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy; dokonały oceny tego materiału zgodnie z dyspozycją art. 80 k.p.a. Zeznania świadków i wnioskodawczyni potwierdzają, że skarżący od 1994 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i tym samym nie posiada w nim swego centrum życiowego. Sąd zaznaczył, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych za opuszczenie lokalu przyjmuje się nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Ponadto, jeżeli strona od momentu opuszczenia lokalu nie występowała do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania, to zgodnie z art. 344 § 2 k.c., jej roszczenie wynikające z posiadania wygasło po upływnie roku od opuszczenia lokalu. Podzielając te poglądy Sąd uznał, że twierdzenia skarżącego, iż został zmuszony do opuszczenia lokalu przez żonę, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd przypomniał, że ewidencja ludności służy jedynie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu, a więc rejestracji stanu faktycznego a nie prawnego. Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a. – oddalił skargę. J. K., reprezentowany przez radcę prawnego A. K., zaskarżył opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił wyrokowi: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez ustalenie, że nie dopełnił obowiązku wymeldowania się pomimo trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu oraz nie skorzystał we właściwym czasie z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79 § 1 i 2 w związku z art. 10 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do wydania decyzji o wymeldowaniu. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie powtórzył, że opuszczenie przez niego lokalu nie miało nigdy charakteru dobrowolnego, a było konsekwencją zachowania się żony. Wskazał, że organy pominęły brak jego zameldowania w innym miejscu oraz fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w miejscu zameldowania na pobyt stały. Skarżący powołał się przy tym na orzecznictwo sądowe, które zakłada, że przymus fizyczny czy psychiczny wyklucza przesłankę dobrowolności opuszczenia lokalu. Brak dobrowolności i trwałości w opuszczeniu lokalu przez skarżącego oraz nieprzeprowadzenie wszechstronnego i obiektywnego postępowania wpłynęły na sformułowanie zaskarżonego orzeczenia. Zdaniem skarżącego organy niesłusznie ograniczyły swoje postępowanie wyjaśniające do zeznań i wyjaśnień żony, która jednocześnie wytoczyła postępowanie rozwodowe i złożyła wniosek o jego eksmisję. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła D. K. w całości kwestionując zarzuty skarżącego. Stwierdziła m.in., że mąż dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal - są na tą okoliczność świadkowie i dokumenty sprawy rozwodowej. J. K. wymusił na niej oświadczenie o opuszczeniu przez niego mieszkania, powiedział, że ma złożyć pozew rozwodowy i dopiero, kiedy go złożyła dobrowolnie oddał klucz. Zamki w drzwiach nie zostały zmienione i skarżący w toku postępowania nie podnosił tej kwestii. D. K. robiła wszystko żeby nakłonić męża do powrotu, a postępowanie o wymeldowanie wszczęła, ponieważ drastycznie wzrósł czynsz za mieszkanie. W odniesieniu do zarzutów skarżącego zaznaczyła, że jej praca w Urzędzie Miasta nie miała i nie mogła mieć wpływu na postępowanie o wymeldowanie, gdyż pracowała w innym wydziale, a nadto przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji zmieniła miejsce zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak) to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej i wyłącznie w granicach wyżej określonych może rozpatrywać wniesioną skargę kasacyjną. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga więc nie tylko ich prawidłowego określenia w samej skardze, ale stosownie do art. 176 p.p.s.a. w ogóle ich przytoczenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych zdaniem skarżącego przez Sąd, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu oraz innych jednostek redakcyjnych (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 96, postanowienia NSA z dnia 8 marca 2004 r., FSK 41/04, ONSA WSA 2004, nr 1, poz. 9). Warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody, zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis prawa autor kasacji miał na uwadze, podnosząc zarzut nieokreślonego naruszenia prawa materialnego, czy też zarzut naruszenia nie wskazanych przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie może domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzutów pod adresem zaskarżonego wyroku (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 22 lipca 2004 r., GSK 356/04, ONSA WSA 2004, nr 3, poz. 72, s. 142). Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w jej ramach skarżący musi bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie przed sądami administracyjnymi reguluje ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z tym w postępowaniu sądowoadminstracyjnym nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, które są stosowane przez organy administracji w prowadzonym przez nie postępowaniu. Sądy administracyjne, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, stosują środki przewidziane w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem skoro Sąd pierwszej instancji nie stosował przepisów art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79 § 1 i 2 w zw. z art. 19 § 1 i art. 80 k.p.a. nie można stawiać mu zarzutu ich naruszenia. Wobec tego omawiany zarzut, jako wadliwie postawiony nie mógł zostać poddany ocenie. W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez ustalenie, że nie dopełnił on obowiązku wymeldowania pomimo trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu oraz nie skorzystał we właściwym czasie z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Odnosząc się do tego zarzutu w pierwszej kolejności należy wskazać, że niewłaściwe zastosowanie przepisu polega na błędnej subsumcji, co wyraża się w tym, że ustalony w sprawie stan faktyczny został błędnie uznany za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w konkretnej normie prawnej. W związku z tym, że skarżący kasacyjnie nie podważył skutecznie stanu faktycznego przyjętego za ustalony przez Sąd pierwszej instancji niemożliwym jest uwzględnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W sytuacji kiedy nie podważono skutecznie ustaleń stanu faktycznego Naczelny Sąd Administracyjny związany jest tą oceną, która legła u podstaw zaskarżonego wyroku. Oznacza to, że brak skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania uniemożliwia skuteczne kwestionowanie zastosowania prawa materialnego. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznaczać to będzie brak możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 20.01.2006, I FSK 507/05, Lex nr 187513). Zatem skoro z niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych wynika, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce dotychczasowego pobytu stałego, nie dokonując obowiązku wymeldowania, to zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe zastosowanie przez organ art. 15 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.