II FZ 488/06

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia Stanisława K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2006 r., I SA/Łd 695/05 odmawiające zwrotu uiszczonego wpisu sądowego w sprawie ze skargi Stanisława K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 21 kwietnia 2005 r., (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2003 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie; (...). Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę Stanisława K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 21 kwietnia 2005 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Przyczyną odrzucenia skargi było uiszczenie wpisu sądowego po terminie. Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. Stanisław K. zwrócił się do Sądu o zwrot uiszczonego od odrzuconej skargi wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł. Postanowieniem z 27 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił ten wniosek, uznając że w obowiązujących przepisach brak jest podstawy prawnej do zwrotu wpisu w takiej sytuacji. W szczególności nie stanowi jej art. 232 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej w skrócie: "ustawą procesową", bowiem pozwala on zwrócić wpis jedynie w wypadku gdy odrzucenie skargi nastąpiło przed wysłaniem jej odpisu. Ponadto Sąd nie odnalazł takiej podstawy w art. 201, art. 203-204 i art. 209 ustawy procesowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca, reprezentowany przez adwokata, zarzucił Sądowi naruszenie: art. 7 Konstytucji RP, art. 141 par. 4 w zw. z art. 166, art. 232 par. 1 pkt 1 lit. "a", art. 54 par. 2, art. 220 par. 1 in principio w zw. z art. 212, art. 220 par. 3, art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy procesowej oraz art. 405 Kc. Autorka zażalenia podniosła, że Sąd błędnie zastosował art. 232 par. 1 pkt 1 lit. "a" in principio ustawy procesowej, gdyż skarga została odrzucona przed wysłaniem jej odpisu organowi. Co więcej, nie było potrzeby wysyłania odpisu, skoro skarga została wniesiona za pośrednictwem organu. Autorka dodała również, że w świetle art. 220 par. 1 in principio w zw. z art. 220 par. 3 w zw. z art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy procesowej sąd nie mógł podjąć żadnej czynności wobec braku opłaty, zatem nie mógł także przesłać odpisu skargi organowi. Zdaniem wspomnianej autorki, z zaskarżonego postanowienia nie wynika nadto podstawa prawna odmowy zwrotu wpisu, ponieważ podano tam tylko przepisy których Sąd nie mógł zastosować. Nie ma więc podstaw do zatrzymania wpisu, zwłaszcza, że zatrzymanie wpisu przez Sąd stanowiłoby bezpodstawne wzbogacenie kosztem skarżącego i konieczność zwrotu korzyści. W konsekwencji, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, choć większość powołanych w nim zarzutów okazała się chybiona. Zarzut braku wskazania w uzasadnieniu podstawy prawnej odmowy zwrotu wpisu polega na nieporozumieniu. Wpis jest opłatą sądową /art. 212 par. 1 ustawy procesowej/, pobieraną przy wszczęciu postępowania /art. 230 par. 1 ustawy procesowej/, stanowiącą swego rodzaju ekwiwalent za jego przeprowadzenie. Zasadą jest zatem, że opłata ta nie podlega zwrotowi. Wyjątki od zasady zostały enumeratywnie wyliczone w art. 232 ustawy procesowej. Oznacza to, że żądanie od Sądu wskazania podstawy odmowy zwrotu wpisu obarczone jest błędem logicznym. To zwrot wpisu, jako wyjątek od zasady, wymaga istnienia podstawy prawnej. Zauważyć przy tym należy, że wpis uiszczony przez stronę w rozpatrywanej sprawie nie był zapłacony nienależnie, jak błędnie wywodziła autorka zażalenia. Podstawę prawną jego pobrania stanowił wskazany wyżej art. 230 par. 1 ustawy procesowej. W przypadku odmowy zwrotu wpisu obowiązek Sądu sprowadzał się do wykazania, że nie zachodzi żaden z wyjątków wymienionych w art. 232 ustawy procesowej. Sąd przeprowadził taki tok rozumowania i chociaż doszedł do błędnych wniosków, to jednak nie wykroczył poza granice prawa i nie naruszył art. 7 Konstytucji RP. Z tych samych względów nie można przyjąć, że Sąd nie wskazał podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a przez to naruszył art. 141 par. 4 w zw. z art. 166 ustawy procesowej. Jeśli mówić o naruszeniu ostatnio wymienionych przepisów, to doszło do niego z innych przyczyn niż powołane w zażaleniu. Polegało ono na tym, że rozważając okoliczność momentu odrzucenia skargi, Sąd odwoływał się ogólnie do art. 232 ustawy procesowej, zamiast skonkretyzować, że chodziło o pkt 1 lit. "a" tego przepisu. Nie to jednak zadecydowało o uchyleniu zaskarżonego orzeczenia, o czym będzie mowa niżej. Zarzut naruszenia art. 54 par. 2 ustawy procesowej był oczywiście bezzasadny, gdyż adresatem tego przepisu jest organ administracji publicznej, Sądu przepis ten w ogóle nie dotyczy. Nawiasem mówiąc, organ administracyjny zgodnie ze wspomnianym przepisem przekazał Sądowi skargę wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Trudno dociec w czym autorka zażalenia upatrywała naruszenie omawianego przepisu. Kolejnym bezzasadnym zarzutem był zarzut naruszenia art. 405 Kc. Pamiętać należy, że kodeks cywilny reguluje stosunki cywilnoprawne /art. 1 Kc/, z związku z czym żaden z jego przepisów nie może mieć zastosowania w stosunkach procesowych, obejmujących m. in. zagadnienia kosztów postępowania. Także zarzut oparty na art. 220 par. 1 w zw. z art. 212, art. 220 par. 3, art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy procesowej nie mógł być skuteczny, ponieważ - wbrew twierdzeniom strony - Sąd pierwszej instancji nie przyjął, że podjęto w sprawie jakiekolwiek czynności. Ponadto art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy procesowej nie miał w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy braków formalnych skargi, a takim brakiem nie jest nieuiszczenie wpisu, którego skutki uregulowane są przepisem art. 220 par. 3 ustawy procesowej, mającym charakter legi speciali. Trafnym i rozstrzygającym okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 232 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy procesowej. Wbrew poglądowi Sądu pierwszej instancji przepis ten miał zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Jakkolwiek jego treść, w sytuacji gdy skarga jest wnoszona za pośrednictwem organu, może powodować trudności interpretacyjne, to możliwe jest odczytanie normy zawartej w tym przepisie. Przedtem wyjaśnić jednak trzeba, że otrzymanie skargi przez sąd poprzedzone jest złożeniem jej przez skarżącego do organu, który następnie postępuje zgodnie z treścią art. 54 par. 2 ustawy procesowej, tj. przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Oznacza to, że nie ma już potrzeby przesyłania odpisu skargi organowi, który się z nią zapoznał i ustosunkował do podniesionych zarzutów w odpowiedzi na skargę /por. m.in. postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2005 r., FSK 2583/04 - ONSAiWSA 2006 Nr 2 poz. 42/. Jeżeli więc po otrzymaniu akt Sąd odrzuci skargę z powodu zaistnienia określonych przesłanek, to spełniona zostaje także przesłanka z art. 232 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy procesowej, zobowiązująca sąd do zwrotu stronie całego uiszczonego wpisu. Przewidziany w tym przepisie warunek "wysłania odpisu skargi organowi" przed odrzuceniem skargi, należy uznać za spełniony również w sytuacji, gdy nie zachodzi potrzeba przesyłania tego odpisu. Zaakceptowanie odmiennego stanowiska prowadziłoby do braku możliwości stosowania art. 232 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy procesowej, co pozostaje w sprzeczności z założeniem racjonalności ustawodawcy, który nie tworzy przepisów niemożliwych do zastosowania. Podobny pogląd prezentowany jest w piśmiennictwie /M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Zakamycze 2005 r., str. 569/. Powyższy pogląd znajduje również uzasadnienie, jeśli weźmie się pod uwagę cel regulacji. Wpis od skargi jest opłatą za dokonanie przez sąd administracyjny kontroli administracji publicznej. Wynik tej kontroli jest odzwierciedlony w wyroku kończącym postępowanie. Jeśli do wydania wyroku nie dochodzi, gdyż skarga zostaje odrzucona z przyczyn formalnych, to nie ma podstaw, by skarżący ponosił koszty kontroli, której nie było. Celowość takiego rozwiązania jest widoczna szczególnie w regulacji zawartej w art. 232 par. 1 pkt 2 ustawy procesowej, odnoszącej się do pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana. W takim przypadku ustawodawca ogranicza zwrot do połowy wpisu, biorąc pod uwagę, że sąd podejmuje, w stosunku do pisma czynności, zmierzające do jego merytorycznego rozpoznania /por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2006 r., I FZ 26/06 - nie publ./. Biorąc pod uwagę wszystkie przytoczone wyżej argumenty oraz okoliczność, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie przesłał w ogóle odpisu skargi organowi, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 par. 2 ustawy procesowej, orzekł jak w sentencji.