IV SA/Po 293/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak- Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski ( spr. ) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w wydziale IV na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. nr [...] /-/I.Kucznerowicz /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/M.Dybowski KP sygn. IV SA/Po 293/06 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (j. t. Dz.U. 90/98/575 ze zm.) nie stwierdził u S. Z. choroby zawodowej: obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. 132/02/1115- dalej rozporządzenie z 2002 r.). W uzasadnieniu Powiatowy Inspektor wskazał, że S. Z. w okresie od [...]1975 do [...]1981 r. zatrudniony był w F. M. B. Z. w K., gdzie narażony był na oddziaływanie hałasu od 82 dBA do 85 dBA i ostatnio w okresie od [...]1994 do [...]2000 r., pracując w F. M. i W. S. K. w K., był narażony na hałas od 77,4 dBA do 86,5 dBA. Orzeczenie lekarskie nr [...]wydane przez Poradnię Chorób Zawodowych i Profilaktyki [...]Centrum Medycyny Pracy- Ośrodka w K. (dalej WCMP) i orzeczenie nr [...] Instytutu Medycyny Pracy w Ł. (dalej IMP) stwierdziły u S. Z. brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej- obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższonym progiem słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2, 3 kHz. Powiatowy Inspektor stwierdził, że schorzenie rozpoznane u Zainteresowanego nie jest chorobą zawodową w świetle obowiązujących przepisów. W odwołaniu S. Z. wskazał, że w całym okresie zatrudnienia pracował w bardzo trudnych warunkach; praca ta była zaliczana do pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Szkodliwymi warunkami były: przekroczenie hałasu; przekroczenie zapylenia 7 x NDS; przekroczenie stężenia tlenku węgla CO 2 x; zmienny mikroklimat. Obecny słaby słuch (potwierdzony badaniami) spowodowany był pracą na szkodliwych stanowiskach. Po rozpoznaniu odwołania S. Z. . Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (j. t. Dz.U. 90/98/575 ze zm.) w zw. z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. 132/02/1115) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Inspektor podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Wskazał, że za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy ( § 2 ust. 1 rozporządzenia). Z akt sprawy wynika, że S. Z. w latach 1975-81 i 1994-2000 pracował w pełnym wymiarze godzin w warunkach narażenia zawodowego na hałas ponadnormatywny. W pozostałych okresach pracy zawodowej był eksponowany na hałas, lecz brak pomiarów natężenia hałasu na stanowiskach pracy Skarżącego, co nie wyklucza narażenia na hałas przekraczający NDN (85 dBA). Rodzaj schorzenia rozpoznany klinicznie w obrębie narządu słuchu u S. Z., wyniki badań lekarskich i dodatkowych, wykonane w jednostkach upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, nie wykazały klinicznych cech choroby zawodowej. Zarówno WCMP, jak i IMP, wykazały pozazawodową etiologię schorzenia. Wykonano kompleksowe badania audiologiczne z zastosowaniem audiometrii obiektywnej (pomiary słuchowych potencjałów wywołanych) i wykazano, że ubytek słuchu u Skarżącego jest mniejszy niż określony w wykazie chorób zawodowych. Organ państwowej inspekcji sanitarnej jest związany rozpoznaniem chorobowym zawartym w orzeczeniach jednostek służby zdrowia upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia ( wyrok NSA II SA 634/98- Prawo Pracy 12/98/98). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. Z. podniósł, że nie zgadza się z decyzją Wojewódzkiego Inspektora, która powiela orzeczenia WCMP i IMP. Skarżący przywołał argumenty, uprzednio podniesione w odwołaniu. Przy przyjęciu do zakładu przeszedł badania wstępne, a następnie przechodził badania okresowe, wskazujące na stopniowe pogarszanie się słuchu. Wyraził wątpliwość, czy badania te brano pod uwagę. Nie zgadza się z twierdzeniem, że Wojewódzki Inspektor nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji prowadzącej do rozpoznania choroby zawodowej. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. 1. W niniejszej sprawie organy administracji publicznej wbrew zasadzie dochodzenia prawdy obiektywnej ( art. 7 kpa) i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa), nie ustaliły z należytą starannością stanu faktycznego, istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie przebiegu pracy zawodowej oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Obowiązek taki spoczywał na organach obu instancji- w szczególności na podstawie § 8 ust. 1 in fine i ust. 2 zd. 1 in fine w zw. z § 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 2002 r. Wojewódzki Inspektor naruszył nadto obowiązek uzupełnienia dowodów i materiałów (art. 136 kpa; B. Adamiak w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2006 s. 601- 604) i obowiązek ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, i odniesienia się do wszystkich zarzutów, podniesionych w odwołaniu (art. 15 w zw. z art. 138 kpa; wyrok NSA z: 14.8.1987- IV SA 385/87 z komentarzem H. Starczewskiego-GAP 21/87/40; 22.3.1997- IV SA 950/95- OSP 2/98/27 z glosą M. Bogusza; akceptowane przez Zespół pod red. A. Wróbla w: "Kpa orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 687 uw. 26; s. 693 uw. 49). Uchybienia te stanowiły inne naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/11270 ze zm.- dalej ppsa). 2. Już zgromadzone w aktach sprawy odpisy dokumentów dawały organom administracji publicznej podstawę dla dokonania ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które winny były znaleźć szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji obu instancji (art. 107 § 1 i 3 kpa). W doktrynie trafnie wskazuje się, że obowiązki organu administracji publicznej są w tej materii nie mniejsze, niż sądu cywilnego ( Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" W.Pr. PWN 1999 s. 297 uw. 7d). S. Z. pracował: od [...]1969 do [...]1970 r. w Z. W. S. K. w K. jako odlewnik wyrobów ceramicznych (od [...]1969 do [...]1969- wykaz A dział V pkt 11 nr 7), a następnie pracownik transportu wewnętrznego ( od [...]1969 do [...]1970 r.- wykaz A dział VIII pkt 1 nr 2 załącznika nr 1 do Zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 19 z dnia 6 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach); od [...]1970 do [...]1972 r. w W. P. H. S.- H. w K. jako pracownik fizyczny; od [...]1975 do [...]1981 r. zatrudniony był w F.M. B. Z. w K. jako pracownik transportowy i operator spalinowego wózka podnośnikowego; od [...]1981 do [...]1994 w Z. W. S. K. sp. z oo w K. jako odlewnik wyrobów sanitarnych (od [...]1981 do [...]1984 jako odlewnik wyrobów ( wykaz A dział V pkt 11 nr 7) a jako robotnik transportowy (od [...] 1984 do [...]1994 jako robotnik transportu wewnętrznego- wykaz A dział VIII pkt 1 nr 2 załącznika nr 1 do Zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 19 z dnia 6 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach); od [...]1994 do [...]2000 r., pracując w F.M. i W. S. K. w K. jako wytapiacz- suwnicowy ( Dział III poz. 86 pkt 17 załącznika nr 1 wykazu A do zarządzenia MHiPM z dnia 30 marca 1985- Dz.Urz. MHiPM nr 1-3/85/1; k. 1- 10 akt administracyjnych). W okresie pracy w FMB Z. w K. S. Z. transportował ręcznie i mechanicznie materiały i wyroby w halach produkcyjnych i na otwartej przestrzeni; pomiary WSSE w K. wykazały dnia [...] listopada 1975 r. w hali głównej: na początku hali- 83 dBA, w środku hali- 82 dBA, w końcu hali- 85 dBA; Zainteresowany był narażony na hałas ok. 4 godziny w ciągu zmiany roboczej. Pomiar dnia [...]maja 1995 r. wykazał na stanowisku: suwnicowego poziom hałasu od 78,9 do 83, 4- średnio 82,1 dBA, aparatowego urządzeń kruszących (S. Z.) poziom hałasu od 85,1 do 86,7- średnio 86 dBA; na tym samym stanowisku pomiar dnia [...] listopada 1996 r. wykazał 86,5 dBA. Pomiar dnia [...] kwietnia 1998 r. wykazał na stanowisku aparatowego urządzeń kruszących 84,9 dBA a pomiar dnia [...] marca 1999 r. na stanowisku suwnicowego wykazał 85,7 dBA (k. 16- 21, 27- 28 akt administracyjnych). Powiatowy Inspektor winien był nie tylko zwrócić się do właściwych pracodawców (bądź ich następców prawnych) Zainteresowanego o udzielenie informacji, w jakich okresach S. Z. narażony był na oddziaływanie hałasu, lecz nadto przeprowadzić dowód z zeznań strony ( art. 86 kpa) dla ustalenia tychże okoliczności. W świetle twierdzeń S. Z., zawartych w odwołaniu, a następnie w skardze, koniecznym będzie przeprowadzenie dowodów z dokumentów źródłowych, wskazujących na wyniki badań okresowych (k. 34 akt administracyjnych i k. 2 akt sądowych) dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakich okresach następowało pogorszenie się stanu słuchu Zainteresowanego. S. Z. powołuje się na "obecny słaby słuch (potwierdzony badaniami)", lecz w aktach sprawy brak jakichkolwiek wyników badań, przedkładanych przez Zainteresowanego; brak także pouczenia możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych w tej materii (art. 9 i art. 78 § 1 kpa), co stanowiło inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie spełniają tych wymogów oparte na art. 10 i art. 81 kpa: zawiadomienie telefoniczne dnia [...] maja 2004 r. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami i zawiadomienie z dnia [...] czerwca 2004 r. (k. 29, 36 akt administracyjnych). Trafnym (choć dalece niewystarczającym) jest zatem ustalenie Powiatowego Inspektora, że S. Z. "był narażony na oddziaływanie hałasu" w okresach od [...]1975 do [...]1981 i od [...]1994 do [...]2000 r. (k. 31v). Niewystarczające jest ustalenie Wojewódzkiego Inspektora, że "w pozostałych okresach pracy zawodowej był eksponowany na hałas, lecz brak jest wyników pomiarów natężenia hałasu na stanowiskach pracy Skarżącego, co jednak nie wyklucza narażenia na hałas przekraczający NDN" (k. 43), miast ustalić, przy pomocy wszelkich dopuszczalnych przez prawo dowodów (art. 75 § 1 kpa) bądź na podstawie domniemania faktycznego ( art. 231 kpc; Z. Janowicz- op. cit. uw. 1d i uw. 5 do art. 75) czy Zainteresowany pracował w narażeniu zawodowym na hałas także w okresach: od [...]1969 do [...]1970 r., od [...]1970 do [...]1972 r., od [...]1981 do [...]1994 r. 3. W sprawie doszło do naruszenia podziału ról pomiędzy WCMP i IMP z jednej strony, a organami administracji publicznej I i II instancji z drugiej strony, co doprowadziło do szeregu naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). 4. Już pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. 65/83/294 ze zm.- dalej rozporządzenie z 1983 r.) w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej w rozumieniu § 8 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r., jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 kpa (wyroki NSA z: 15.3.1994- SA/Wr 147/94- Prok. i Pr.- dodatek- 2/95/53; 19.2.1999- II SA/Wr 1452/97- ONSA 2/00/63; 30.6.1981- II SA 33/81- ONSA 1/81/65, 6.8.1998- II SA/Wr 1980/98 niepubl., akceptowane przez B. Gudowską "Choroby zawodowe" PiZS 4/03/18, 23; wyrok NSA z: 5.11.1998- I SA 1200/98) i jako takie podlega swobodnej ocenie dowodów (art. 80 kpa). Pogląd ów jest w pełni aktualny pod rządem rozporządzenia z 2002 r. W wyniku tej oceny decydent procesowy (organ administracji publicznej I i II instancji), może ową opinię uznać, bądź też nie (odpowiednio- Tadeusz Widła "Ocena dowodu z opinii biegłego" Wyd. UŚ 1992 s. 82 i nast.). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że kontrola opinii biegłego winna polegać na sprawdzeniu prawidłowości- z punktu widzenia wymagań logiki i zasad doświadczenia życiowego- rozumowania przeprowadzonego w jej uzasadnieniu (odpowiednio- orz. SN z: 3.11.1976- IV CR 481/76- OSNC 5-6/ 77/102, akceptowane przez E. Wengerka w: "Kpc z komentarzem" W. Pr. 1989 t. 2 s. 461 uw. 12; 15.6.1970- I CR 224/70- Biul. SN 11/70/203, akceptowane przez T. Erecińskiego w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2002 t. 1 s. 558 uw.21; postanowienie SN z 7.11.2000- I CKN 1170/98- OSNC 4/01/64). Pomiędzy decydentem procesowym a biegłym istnieje zasadniczy podział ról- biegły jest pomocnikiem decydenta procesowego w zakresie dostarczania decydentowi procesowemu wiadomości specjalnych; do biegłego nie należy jednak ustalanie stanu faktycznego ani rozstrzyganie zagadnień prawnych (orz. SN z: 26. 11.1949- WaC 167/47- DPP 6/50/56; 17.11.1967- I PR 355/67- OSNC 6/68/ 109, akceptowane przez T. Erecińskiego- op.cit. s. 554 uw.5, s.559 uw. 23; E. Wengerek- op.cit. s. 460 uw. 9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo SN). W szczególności utrwalonym jest pogląd, że zagadnienie związku przyczynowego bądź przyczynienia się do powstania szkody, należą do kwestii prawnych ( odpowiednio- wyrok SN z: 25.4.1997- I CKN 60/97- OSNC 11/97/173; 6.6.1997- II CKN 213/97- OSNC 1/98/5), tym bardziej, iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie ( wyrok SN z: 19.7.1984- II PRN 9/84- OSNC 4/85/53; 4.6.1998- III RN 36/98- OSNAP 6/99/192; 11.3.1999- III RN 128/98- OSNAP 24/99/771; wyrok NSA- OZ w Łodzi, omówiony przez G. Romanowskiego "Wystarczy praca w hałasie"- Rzeczpospolita z 4.11.2002 s. C1). Ustalenie listy chorób zawodowych w rozporządzeniu z 2002 r. ma doniosłe skutki prawne, polegające na domniemaniu zawodowego pochodzenia choroby wymienionej w wykazie; jeśli u pracownika stwierdzono wymienioną w wykazie chorobę i wykonywał on prace w warunkach narażających na jej powstanie, zbędny jest dowód na istnienie wpływu warunków pracy na zachorowanie (B. Gudowska- op. cit. s. 16- 17, 23 i przytoczone przez Autorkę orzecznictwo i piśmiennictwo). 5. W niniejszej sprawie organy obu instancji z naruszeniem art. 80 kpa nie dokonały oceny zebranych w sprawie dowodów i z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 kpa nie zaprezentowały owej oceny w uzasadnieniu decyzji obu instancji; nie ustaliły w oparciu o dowody, którym dały wiarę, stanu faktycznego w zakresie istotnym z punktu widzenia normy prawa materialnego; z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie dokonały koniecznych ustaleń w zakresie narażenia zawodowego pracownika- § 8 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r., jak i w zakresie wyników jego okresowych badań lekarskich (z których tylko jedno- z dnia [...] października 1999 r. przywołane zostało przez WCMP- k. 13v- lecz nie zostało ono załączone do akt). To do organów administracji publicznej należało dokonanie ustaleń, czy i w jakim okresie Skarżący był narażony na hałas. Ustalenia dotyczące faktów ( in casu- stopnia natężenia hałasu w poszczególnych latach), jest obowiązkiem decydenta procesowego; także tylko decydent procesowy może ocenić, czy stwierdzone natężenie hałasu było ponadnormatywne, czy też nie ( odpowiednio- wyrok SN z 11.7.1969- I CR 140/69- 0SNC 5/70/85 z omówieniem E. Wengerka i J. Sobkowskiego NP 5/71/743, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 522 uw. 19). 6. Żaden z organów nie ocenił dowodów z dokumentów i odpisów dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy, ani do dokumentacji źródłowej- w tym z badań okresowych S. Z., ani nie odniósł się do twierdzeń Zainteresowanego o faktach, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej nie dokonał ustaleń ani nie rozważał wskazywanej w orzecznictwie możliwości przyjęcia powstania uszkodzenia słuchu w warunkach nie przekraczających dopuszczalnych norm natężenia hałasu ( wyrok NSA z: 22.1.1998- I SA 1029/97, 27.2.1998- I SA 1862/97). Wykaz chorób z 2002 r. odszedł od tradycyjnego sposobu równoległego wymieniania choroby i wskazywania stanowisk lub rodzajów prac, których wykonywanie naraża na chorobę zawodową. Istotne zatem są warunki, w jakich świadczy się pracę ( wyrok NSA z 16.11.1999- II SA/Kr 72/99- Pr. Pracy 6/00/39; B. Gudowska- op. cit. s,16, 22). W tej sytuacji nie może działać na niekorzyść pracownika brak pomiarów hałasu na stanowiskach przezeń zajmowanych w okresach: od [...]1969 do [...]1970 r., od [...]1970 do [...]1972 r., od [...]1981 do [...] 1994 r. 7. Wojewódzki Inspektor nietrafnie uznał orzeczenie lekarskie IMP z dnia [...] r. nr [...]; błędnie ocenił, że "rodzaj schorzenia rozpoznany klinicznie w obrębie narządu słuchu... wyniki badań lekarskich i dodatkowych wykonane w jednostkach upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych nie wykazały klinicznych cech choroby zawodowej... zarówno WCMP jak i IMP, wykazały pozazawodową etiologię schorzenia" (k. 43v akt administracyjnych). W orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r. nr [...]orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, lecz nie wyjaśnił, czy to, że "brak jest wystarczających podstaw do rozpoznania choroby zawodowej- uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem" i że "istniejący niedosłuch nie upośledza społecznej wydolności słuchu" wyklucza ów obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego, o którym mowa w poz. 21 załącznika do rozporządzenia z 2002 r. Orzeczenie WCMP milczy na temat umiejscowienia niedosłuchu. Skąpe uzasadnienie nie pozwala na prześledzenie rozumowania Autorów orzeczenia- na ile na wnioskach orzeczenia WCMP zaciążyło przekonanie, że "natężenie hałasu w środowisku pracy w granicach normatywu higienicznego", jakie skutki WCMP wiąże ze stwierdzeniem, że "ustanie narażenia zawodowego w dniu [...].7.2000 r." i czy odnosi to do dwuletniego okresu o którym mowa w kolumnie 2 Wykazu chorób zawodowych i § 2 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r. WCMP nie wyjaśnia, na co wskazuje "brak korelacji między badaniem audiometrycznym a akumetrycznym" w badaniu z [...] października 1999 i w "obecnie przeprowadzonych badaniach" (z których dokumentów źródłowych w aktach sprawy brak- k. 13v). Rolą lekarza spełniającego odpowiednie wymagania kwalifikacyjne, zatrudnionego w jednej z jednostek orzeczniczych, jest wydanie orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej- na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego. Istotą orzeczenia lekarskiego jest ustalenie na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, czy u badanego pracownika są charakterystyczne dla danej jednostki chorobowej objawy, które ze względu na występujące jej symptomy, zmiany w organizmie i ich skutki, czynią możliwym medyczną identyfikację i nazwanie choroby (wyrok SN z 7.5.1998- I PKN 72/98- OSNAP 9/99/303, akceptowany przez B. Gudowską- op. cit. s. 17, 23). Orzeczenie to winno spełniać cechy opinii biegłego ( art. 84 § 1 kpa)- nie może ograniczać się do lakonicznych stwierdzeń, lecz winno zawierać wszechstronne wyjaśnienie wątpliwości i uzasadnienie przekonujące i dostępne dla stron i organów prowadzących postępowanie. Omawiane orzeczenie nie zawiera wskazania, jakimi cechami charakteryzuje się zawodowe uszkodzenie słuchu w stosunku do "istniejącego niedosłuchu" (k. 13v); nie podaje, czy narażenie na hałas mogło być jednym z czynników wywołujących rozpoznaną u badanego chorobę narządu słuchu lub wpływało na rozmiar uszkodzeń tego narządu, czy też nie- i dlaczego. Brak koniecznego wyjaśnienia jaka jest etiologia zgłaszanego schorzenia słuchu. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek badania audiometrycznego i dokumentów źródłowych, poprzedzających wydanie orzeczeń lekarskich WCMP i IMP- nie sposób zatem prześledzić, czy wraz z upływem czasu, następowały zmiany w stanie narządu słuchu Zainteresowanego. IMP w żaden sposób nie odniósł się do orzeczenia WCMP z dnia [...] listopada 2003 r. mimo, że "przeprowadzone aktualnie kompleksowe badania audiologiczne z zastosowaniem metod obiektywnych (pomiary słuchowych potencjałów wywołanych) wykazały ubytek słuchu...w uchu lepiej słyszącym 40 dB". IMP powołuje się na "analizę zapisów badań okresowych" (których to zapisów badań w aktach brak i nie wiadomo, ile wyników badań i z jakich dat IMP poddało analizie), choć wyraźnie przywołało jedynie "ostatnie badanie z dnia [...].10.1999 r.", wskazując na prawidłową słyszalność szeptu. Podobnie jak WCMP, IMP nie wskazał, czy Zainteresowany doznał niedosłuchu odbiorczego typu ślimakowego, ani ile wynosi ubytek słuchu w uchu gorzej słyszącym. Nie wiadomo, jakimi dokumentami źródłowymi dysponował IMP przy pracy nad orzeczeniem (w aktach administracyjnych owych dokumentów źródłowych brak). Wśród przesłanek rozumowania wskazano wyraźnie, że "ubytek słuchu jest mniejszy niż określony w wykazie chorób zawodowych (Dz.U. nr 132 poz. 1115)" i że "dochodzenie epidemiologiczne nie potwierdziło istotnego narażenia na hałas (poziomy natężeń w granicach normatywu higienicznego)". Z uzasadnienia nie wynika, jakie wnioski IMP z tych przesłanek wyciągnął dla swego orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Organy obu instancji nie poddały owych orzeczeń ocenie z punktu widzenia sposobu motywowania każdego z nich, zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej; nie poddały żadnej analizie badań audiometrycznych; nie ważyły, w jakim stopniu przyjęcie przez Autorów orzeczeń lekarskich błędnych założeń co do treści prawa i faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zaciążyło na konkluzji owych orzeczeń. Zgodnie bowiem z regułami wnioskowania dedukcyjnego, tylko wówczas możemy oczekiwać niezawodnego rezultatu wnioskowania w postaci prawdziwego wniosku, gdy prawdziwe były przesłanki wniosku ( Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s.155- 156). Takie uzasadnienie wykluczało uznanie orzeczenia IMP. W szczególności to do organów administracji publicznej należało dokonanie ustaleń, czy i w jakim okresie Skarżący był narażony na hałas. Ustalenia dotyczące faktów ( in casu- stopnia natężenia hałasu w poszczególnych latach), jest obowiązkiem decydenta procesowego; także tylko decydent procesowy może ocenić, czy stwierdzone natężenie hałasu było ponadnormatywne, czy też nie (odpowiednio- wyrok SN z 11.7.1969- I CR 140/69- 0SNC 5/70/85 z omówieniem E. Wengerka i J. Sobkowskiego NP 5/71/743, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 522 uw. 19). Tymczasem, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r., jednostki organizacyjne właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, o których mowa w § 7 ust. 1-3 rozporządzenia z 1983 r., obowiązane były przesyłać państwowemu terenowemu inspektorowi sanitarnemu orzeczenie lekarskie w r a z z posiadaną niezbędną dokumentacją. Rozporządzenie z 2002 r. nie zawiera wprost takiego przepisu, lecz nie ulega wątpliwości, że skoro właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, to taką samą normę należy wyprowadzić z art. 80 i art. 81 kpa w zw. z § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 2002 r. Żaden z lekarzy, opracowujących orzeczenia lekarskie, nie zwrócił się o uzupełnienie źródłowej dokumentacji medycznej Zainteresowanego w trybie § 6 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r.; ani WCMP, ani IMP nie przesłał Powiatowemu Inspektorowi wraz z orzeczeniami lekarskimi dokumentacji przeprowadzonych przez siebie badań. Organy administracji państwowej nie uzupełniły w tej materii zebranego w sprawie materiału dowodowego w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r. Uchybienia te są tym bardzie istotne, że w postępowaniu przed Sądem powszechnym strona może odnosić się do owych dokumentów źródłowych, zadawać w oparciu o nie pytania biegłym; w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest owych możliwości pozbawiona (art. 106 § 3 i 5 ppsa), zatem to na organach administracji publicznej spoczywa ciężar zapewnienia stronie w tej materii aktywnego udziału w postępowaniu ( art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i 81 kpa). Mimo, że Instytut podał, że wykonano aktualnie kompleksowe badania audiologiczne z zastosowaniem metod obiektywnych, brak rozważań, czy za uznaniem zawodowego charakteru uszkodzenia słuchu nie przemawia znaczny odbiorczy ubytek słuchu ( 40 dB w uchu lepiej słyszącym, nieznana ilość dB w uchu gorzej słyszącym) i jak wpływa to na stwierdzenie lub brak objawu Metza. W aktach administracyjnych brak dokumentów z owych testów (choć mieszczą się w pojęciu wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych- § 6 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r.), brak ich analizy i prezentacji sposobu dochodzenia Biegłych do wniosku, zawartego w rozpoznaniu. Brak nadto rozważań, czy S. Z. poddany został wszystkim dostępnym w Instytucie metodom badań, pozwalających na ustalenie bądź wykluczenie lokalizacji ślimakowej niedosłuchu. Rozpoznanie objawów choroby winno być obiektywne, jednoznaczne i niezmienne- w szczególności w żaden sposób niezależne od zmian w regulacji prawnej zawartej w rozporządzeniach z: 1983 r. i 2002 r. Dopiero organ administracji publicznej winien owe obiektywne wskazania medyczne poddać subsumcji, przy uwzględnieniu pozostałych elementów normy materialnoprawnej, opisującej chorobę zawodową jak i związek przyczynowy między warunkami pracy a rozpoznanym schorzeniem. Z tych względów nie można uznać, iż powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczenia lekarskie są wystarczające do dokonania jednoznacznej oceny, czy u S. Z. wystąpiła choroba zawodowa. W chwili wydawania zaskarżonej decyzji obie specjalistyczne placówki służby zdrowia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych nie wyjaśniły wszystkich wątpliwości nasuwających się po analizie badań audiologicznych, a zatem zaskarżona decyzja została wydana przed dostatecznym wyjaśnieniem sprawy. 8. Upływ czasu- w szczególności 3 lata od zaprzestania pracy ([...].7.2000 r.) w narażeniu na hałas- nie wyklucza stwierdzenia związku przyczynowego między niedosłuchem a wcześniejszą pracą zawodową ( wyrok SN z 7.6.1995 r.- sygn. II PRN 4/95- OSNAP 3/96/44). Postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej u Zainteresowanego rozpoczęło się dnia [...]2003 r. (k. 12 akt administracyjnych; w aktach brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania). Wobec rozpoczęcia niniejszego postępowania po dniu [...]2002 r. (wejścia w życie rozporządzenia z 2002 r.- § 10 i 12), zastosowanie w sprawie mają przepisy rozporządzenia z 2002 r. 9. Rozporządzenie z 2002 r. wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 pkt 2 i 3 kodeksu pracy. Rada Ministrów zobowiązana została do określenia w drodze rozporządzenia, wykazu chorób zawodowych (pkt 2) i szczegółowych zasad postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (pkt 3). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że upoważnienie do wydania aktu wykonawczego winno być szczegółowe, w celu wykonania ustawy; winno zawierać szczegółowe wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego ( art. 92 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U.78/97/483, sprost. 28/01/319; orzeczenie TK z: 19.X.1988- Uw 4/88- OTK 1988 s. 79; 23.X.1995- K 4/95- OTK 2/95/s.100; 22.9.1997- K 25/97- OTK3-4/97/s.304; 25.5.1998- U. 19/97- OTK 4/98/s.262-263; wyrok z: 14.3.1998- K 40/97- OTK 2/98/s.72; 26.X.1999- K. 12/99 s.682-685 i przywołane piśmiennictwo; K. Działocha w: "Konstytucja RP. Komentarz- Wyd. Sejmowe 2001 t. II s.10-14, 16-35 do art. 92). Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca w żaden sposób nie upoważnił Rady Ministrów do ograniczenia w czasie możliwości zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej i jej rozpoznania. Takie ograniczenie uprawnień pracownika wymaga niewątpliwie regulacji ustawowej. Nie mieści się to bowiem w "szczegółowych zasadach postępowania dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych- (pkt 3), ani w "wykazie chorób zawodowych- (pkt 2). Przemawia za tym także porównanie normatywnej treści art. 231 pkt 2 i 3 kp z daty wydania rozporządzenia z 1983 r. (art. 72 ust. 2 KN w zakresie szczegółowości wytycznych dotyczących treści aktu niczego nie zmienia), zarówno w warstwie normatywnej, jak i merytorycznej. Taka regulacja pozostaje w sprzeczności z zasadą demokratycznego państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji) i zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), bowiem bez dostatecznego uzasadnienia różnicuje sytuację prawną pracowników, którzy przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat pracowali w takich samych warunkach faktycznych i prawnych, doznali takiego samego obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, a tylko od tego, czy postępowanie w sprawie rozpoznania lub stwierdzenia choroby zawodowej rozpoczęło się przed, czy w dniu [...]2002 r. bądź po tym dniu , będą mogli skutecznie dochodzić swych praw z tytułu choroby zawodowej. Z art. 8 ust. 2 i art. 178 Konstytucji wynika, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, stosując przepisy Konstytucji wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Sąd uprawniony i obowiązany jest do samodzielnej oceny i ustalenia zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawami, a w razie stwierdzenia ich niezgodności z ustawami, odmowy ich zastosowania w konkretnej sprawie ( wyrok SN z 9.6.2005- V KK 41/05- OSNKW 9/05/83). W niniejszej sprawie Sąd odmawia zastosowania § 2 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r. i poz. 21 załącznika do tego rozporządzenia w części, w której określiły one okres uprawniający do zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznania. Wobec powyższego nie mogły pozostać w obrocie prawnym decyzje, w których jako podstawę prawną rozstrzygnięć wskazano zakwestionowane przez Sąd przepisy. 10. Badając uzasadnienie projektu rozporządzenia z 2002 r. i stanowiska: Ministra Finansów, Ministra Skarbu Państwa, Sekretarza Komitetu Integracji Europejskiej MSZ, zaprezentowane w toku postępowania legislacyjnego (k. 18, 20-21, 24-39 akt sądowych) Sąd stwierdza, że wbrew deklarowanemu stanowisku Normodawcy, rozporządzenie nie dopasowuje- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy- regulowanej materii do "orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego...wskazującego na mało precyzyjne sformułowania niektórych przepisów, powodujące istotne trudności interpretacyjne" (k. 25 akt sądowych). Rozporządzenie z 2002 r. nie zbliża prawa polskiego do Zalecenia Komisji nr [...]z dnia [...]1990 r. w sprawie Europejskiego Wykazu Chorób Zawodowych (Dz.U. WE L 160, 26.6.1990 s.39; k. 37-39 akt sądowych), ani tym bardziej do zalecanego przez MOP systemu mixte, jako najlepiej chroniącego interesy osób poszkodowanych (T. Bińczycka- Majewska- op. cit. s. 52). Przy braku normatywnych podstaw ustawowych w prawie polskim ( art. 231 pkt. 2 i 3 kp z daty wydania rozporządzenia 1983 r. i art. 237 § 1 pkt 2 i 3 kp z daty wydania rozporządzenia z 2002 r.) do ograniczenia uprawnień pracowników w zakresie dochodzenia świadczeń z tytułu chorób zawodowych przed 3 września 2002 r. i począwszy od tej daty, za przejętą przez Sąd wykładnią prawa przemawia także kontekst prawa europejskiego. Zgodnie z art. 68 i 69 Układu Europejskiego, ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonym w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. 11/94/33 ze zm.- dalej UE), Strony uznały, że istotnym warunkiem wstępnym integracji gospodarczej Polski ze Wspólnotą jest zbliżanie istniejącego i przyszłego ustawodawstwa Polski do ustawodawstwa istniejącego we Wspólnocie. Polska podejmie wszelkie starania w celu zapewnienia zgodności jej ustawodawstwa z ustawodawstwem Wspólnoty (art. 68 UE). Strony Układu Europejskiego określiły, że zbliżanie przepisów prawnych obejmie w szczególności ochronę pracownika w miejscu pracy, ochronę zdrowia i życia ludzi (art. 69 UE). W art. 136 Traktatu ustawiającego Wspólnotę Europejską (dalej TWE), Wspólnota i Państwa Członkowskie, świadome podstawowych praw socjalnych wyrażonych w Europejskiej Karcie Społecznej, podpisanej w Turynie 18 października 1961 r. i we Wspólnotowej Karcie Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników z 1989 r. wskazały, że mają na celu promowanie zatrudnienia, poprawę warunków życia i pracy, tak aby umożliwić ich wyrównanie z jednoczesnym zachowaniem postępu, odpowiednią ochronę socjalną... Wspólnota i Państwa Członkowskie... uważają, że taki rozwój będzie wynikał nie tylko z funkcjonowania wspólnego rynku, który będzie sprzyjał harmonizacji systemów społecznych, ale też z procedur przewidzianych w niniejszym Traktacie oraz ze zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych. Mając na względzie urzeczywistnienie celów określonych w art. 136, Wspólnota wspiera i uzupełnia działania Państw Członkowskich w dziedzinach [ w szczególności] : a) polepszanie w szczególności środowiska pracy w celu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników; b) warunki pracy; c) zabezpieczenie społeczne i ochrona socjalna pracowników (art. 137 ust. 1 lit. a - c TWE). W doktrynie trafnie wskazuje się, że Zalecenie Komisji jest źródłem prawa europejskiego, choć nie wiążącym dla państw członkowskich; jest wyrazem polityki Wspólnoty zmierzającej do zapewnienia jednorazowej ochrony pracującym obywatelom Unii ( M.Tomaszewska "Prawa pracowników w okresie przejściowym" w : "Zatrudnienie i ochrona socjalna - Acquis communautaire" Z.Brodecki (red.) W-wa 2004 s. 149 i n; M. Tomaszewska w: "Traktat o Unii Europejskiej. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Komentarz" - W.Pr. 2006 s.473-474 uw.1). Nie ulega wątpliwości, że rozporządzenie z 2002 r. w części, w której w § 2 ust. 2 wprowadziła ograniczenia czasowe co do zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej i jej rozpoznania- w punkcie 21 wykazu ograniczającego go od 2 lat od zakończenia narażenia zawodowego i podniosło wielkość podwyższenia progu słuchu do co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, stanowi znaczące ograniczenie uprawnień pracowników w stosunku do stanu istniejącego przed dniem 3 września 2002 r. - bez jakiejkolwiek normatywnej zmiany ustawy polskiej i wbrew Zaleceniu Komisji nr [...]- zwłaszcza rekomendowanych w punktach 1 i 2 (pkt III- V opinii prof. D.Hubner - k. 38-39 akt sądowych). W Europejskim Wykazie Chorób Zawodowych stanowiącym załącznik I do Zalecenia nr [...], w zakresie istotnym dla rozpatrywanego zagadnienia, mowa jest tylko o "głuchocie spowodowanej przez hałas" ( poz. 503)- bez jakichkolwiek dalszych ograniczeń. Owe zastrzeżenia pozostają aktualne w świetle Zalecenia Komisji z dnia [...] września 2003 r. ([...]). Przez ograniczenie okresu, po upływie którego rozpoznanie choroby zawodowej nie znajduje uzasadnienia ( § 2 ust. 2 i kolumna 2 wykazu), w sposób radykalny Normodawca- bez zmiany delegacji ustawowej i z naruszeniem art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji-ograniczają dochodzenie swych uprawnień przez pracowników, którzy pracowali w warunkach narażenia pod rządem rozporządzenia z 1983 r. a nawet- jak Zainteresowany- pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. 45/97/271), w ramach systemu ubezpieczenia społecznego, w stosunku do pracowników, którzy rozpoczęli postępowanie przed dniem 3 września 2002 r. W uzasadnieniu brak też weryfikowalnych argumentów, dlaczego odstąpiono od poglądu, że jednolite kryterium określające stopień upośledzenia słuchu, upoważniające do uznania go za chorobę zawodową nie ma wynosić 30 dB w uchu lepiej słyszącym ("Wytyczne metodologiczne w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych"- dalej Wytyczne PZWL 1987 s. 33) a przyjęto aż 45 dB. W Wytycznych wskazywano nadto, że rozpoznanie choroby zawodowej jest w zasadzie możliwe, jeśli od momentu przerwania narażenia na hałas nie upłynęło więcej niż 5 lat (op. cit. s. 34), gdy w kolumnie 2 pod poz. 21 okres ów ograniczono do 2 lat, choć od 1977 r. nastąpił ogromny postęp w naukach medycznych. Wskazywane orzecznictwo NSA i SN szło dokładnie w odwrotnym kierunku- wskazując na brak normatywnych podstaw, by z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować przy pomocy Wytycznych uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, ze względu na uszkodzenie słuchu (przykładowo- wyrok SN z 22.1.2002- II UKN 746/00- OSNP 21/03/521; wyrok NSA z 22.3.2001- I SA 1389/00), co skutkowało uwzględnianiem choroby zawodowej u pracowników, mających dużo mniejsze uszkodzenie słuchu, niźli 30 dB w uchu lepiej słyszącym, pod warunkiem, że uszkodzenie słuchu miało charakter ślimakowy. 11. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy uzyskać orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w S. (odpowiednio- wyrok NSA z 15.1.1999- I SA 1734/98)- poprzedzone ponownymi, specjalistycznymi badaniami Skarżącego i analizą dokumentów źródłowych z poprzednich badań w WCMP i IMP w Ł., w którym wyjaśnione zostaną kwestie wskazane w motywach wyroku. W szczególności należy wyjaśnić w tym trybie, czy powstanie niedosłuchu miało zawodową bądź/i niezawodową etiologię; istotne w tej materii mogą okazać się porównania obrazu schorzenia w zależności od upływu czasu. Gdyby okazało się, że oddziaływanie hałasu w środowisku zawodowym nie było jedyną przyczyną aktualnego stanu narządu słuchu badanego, ustalenie istnienia związku przyczynowego z pracą nie byłoby wykluczone. Nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone tylko na niekorzyść byłego pracownika. Organy administracji publicznej winny rozważyć, czy za dokonaniem takich ustaleń nie przemawiają wyniki pomiarów natężeń hałasu, jak i zasady doświadczenia życiowego. Nie można skutkami braku pomiarów w niektórych okresach bądź na niektórych stanowiskach obciążać Zainteresowanego, skoro jako robotnik, nie miał żadnych możliwości, by owo natężenie hałasu badać, a będący profesjonalistami pracodawcy, takich pomiarów nie prowadził. Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c , art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm., należało orzec jak w sentencji. /-/I.Kucznerowicz /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/M.Dybowski KP