I FZ 515/06

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w I Wydziale Izby Finansowej zażalenia Tadeusza D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2006 r., III SA/Wa 82/05 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 r., III SA/Wa 82/05 w sprawie ze skargi Tadeusza D. na decyzję Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 4 listopada 2004 r., (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1999 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie oraz przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 r., III SA/Wa 82/05. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2006 r., III SA/Wa 82/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek Tadeusza D. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 r., III SA/Wa 82/05. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 9 stycznia 2006 r. W dniu 24 stycznia 2006 r. do Sądu wpłynął wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym strona wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 marca 2006 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 30 marca 2006 r. do akt sprawy złożone zostało pełnomocnictwo z dnia 19 marca 2006 r. udzielone przez stronę adwokatowi. Pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 30 marca 2006 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 22 listopada 2005 r. wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu stwierdził, iż uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy skarżącego, gdyż prawo pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika uprawnionego do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej zostało mu przyznane dopiero postanowieniem z dnia 3 marca 2006 r. W żaden sposób nie było zatem możliwe zachowanie 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, liczonego od dnia doręczenia stronie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, które nastąpiło "17 stycznia 2006 r.". Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego wniosku z uwagi na fakt, iż nie został zachowany 7-dniowy termin przewidziany na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 87 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, który warunkuje przywrócenie terminu do dokonania czynności. W ocenie Sądu przyczyna niedotrzymania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, którą był brak profesjonalnego pełnomocnika, ustała w dniu udzielenia przez stronę skarżącą pełnomocnictwa do reprezentowania jej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, tj. w dniu 19 marca 2006 r. Od tej właśnie daty należało więc liczyć 7-dniowy termin zakreślony na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Tak liczony termin upływał 27 marca 2006 r. Skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wniesiono natomiast 30 marca 2006 r., czyli z trzydniowym uchybieniem terminu przewidzianego w dyspozycji art. 87 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tym samym Sąd I instancji uznał, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został wniesiony po terminie, co uzasadniało odrzucenie tego wniosku na podstawie art. 88 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego, zarzucając naruszenie art. 87 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, iż nie jest prawidłowe stwierdzenie Sądu jakoby przyczyna niedotrzymania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu udzielenia pełnomocnictwa, tj. w dniu 19 marca 2006 r. Autor zażalenia wywodził, iż dokument pełnomocnictwa został wysłany do rąk skarżącego przebywającego w Areszcie Śledczym w O. Po podpisaniu tego dokumentu przez skarżącego, w dniu 23 marca 2006 r. przez pocztę otrzymał owo pełnomocnictwo. W tej sytuacji przyczyna niedotrzymania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej odpadła dopiero w dacie doręczenia pełnomocnictwa do rąk pełnomocnika, co czyni zasadnym wniosek o przywrócenie spornego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Podstawę do przywrócenia stronie terminu do dokonania określonej czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi art. 86 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy którego Sąd na wniosek strony przywróci termin do dokonania czynności, jeżeli uchybienie nastąpiło bez jej winy. Wymogi stawiane wnioskowi o przywrócenie terminu sprecyzowane zostały w art. 87 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mianowicie, należy wystąpić z wnioskiem w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w jego treści uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz jednocześnie wraz z wnioskiem trzeba dokonać zaległej czynności. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy strony. Nie posiadała ona bowiem pełnomocnika uprawnionego do dokonania czynności dotyczącej sporządzenia skargi kasacyjnej /art. 175 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ w chwili doręczenia jej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Z akt sprawy wynika, iż skarżący od dłuższego czasu odbywa karę pozbawienia wolności i z tej racji doręczeń pism sądowych dokonywano dla niego w sposób przewidziany w art. 71 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z akt sprawy oraz z twierdzeń autora zażalenia wynika, iż adwokat Eryk K. prowadzi kancelarię adwokacką w W., przez pocztę wysłał skarżącemu blankiet pełnomocnictwa do podpisania i tą samą drogą ten dokument otrzymał. Brak jest podstaw do kwestionowania wyjaśnień pełnomocnika, iż dokument pełnomocnictwa opatrzony datą 19 marca 2006 r. otrzymał w dniu 23 marca 2006 r. W takim stanie rzeczy przyjąć należało, iż w dniu 30 marca 2006 r. dopełnił obowiązku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej /art. 87 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ z jednoczesnym uprawdopodobnieniem braku winy strony w dotrzymaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej /art. 87 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ i przy jednoczesnym dopełnieniu powinności związanej z wniesieniem skargi kasacyjnej /art. 87 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł więc podzielić stanowiska sądu I instancji o złożeniu wniosku w terminie spóźnionym. Zaskarżone postanowienie nie jest zasadne także z innych powodów. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił bowiem zapatrywania prawnego wyrażonego przez sąd I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie data otrzymania pełnomocnictwa udzielonego przez stronę w wyniku orzeczenia sądu o przyznaniu prawa pomocy w postępowaniu międzyinstancyjnym /po wydaniu wyroku/ ma kluczowe znaczenie dla liczenia terminu, w którym ma być złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i w którym ma być sporządzona i wniesiona sama skarga kasacyjna. Zauważyć przede wszystkim należy, iż ustawodawca w art. 177 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanowił rozsądny, 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Termin ten jest terminem ustawowym i terminem procesowym oraz przysługuje każdej ze stron niezależnie od tego czy strona korzysta z pomocy pełnomocnika z wyboru, czy też pełnomocnika ustanowionego przez sąd administracyjny. Skarga kasacyjna jest zasadniczym i jednocześnie szczególnym środkiem odwoławczym jeśli zważyć na unormowania zawarte w przepisach art. 174, art. 176 i art. 183 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dla sporządzenia skargi kasacyjnej ustawodawca wprowadził tzw. przymus adwokacki /art. 175 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ co oznacza, że skarga kasacyjna ma być sporządzona przez fachowego pełnomocnika. Należyte opracowanie skargi kasacyjnej wymaga nie tylko rzetelnej znajomości akt sprawy ale także przestudiowania orzecznictwa oraz literatury prawniczej związanej z przedmiotem sprawy. Pełnomocnik powinien przed wniesieniem skargi kasacyjnej także zapoznać się ze stanowiskiem mocodawcy co do kierunku zaskarżenia lub poinformować o braku podstaw do wniesienia takiej skargi. Powyższe rozważania prowadzą do stwierdzenia, że 30-dniowy termin do sporządzenia skargi kasacyjnej służy przede wszystkim pełnomocnikowi strony. W typowej sytuacji procesowej chodzi o pełnomocnika, który występował przed sądem I instancji, albo o pełnomocnika ustanowionego z wyboru przed bądź po otrzymaniu przez stronę odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Termin 30-dniowy do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej należy zagwarantować także pełnomocnikowi ustanowionemu przez sąd po wydaniu orzeczenia i po doręczeniu stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Pełnomocnik ustanowiony przez sąd nie może znaleźć się w gorszej sytuacji procesowej niż pełnomocnik z wyboru. Przyjmowanie, że dzień podpisania pełnomocnictwa dla adwokata ustanowionego dla strony przez sąd, usuwa przeszkody do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia spóźnionej skargi kasacyjnej oznaczałoby w praktyce istotne ograniczenie procedury przed sądem II instancji, czyli ograniczenie praw podmiotowych jednostki. Takie założenie nie uwzględnia gwarantowanego ustawą terminu, o którym mowa w art. 177 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oraz konstytucyjną zasadą równego dostępu do sądu odwoławczego. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika ponadto dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu. Reasumując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że w wypadku wniesienia skargi kasacyjnej po upływie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, należy badać kiedy ustały istotne i usprawiedliwione przeszkody do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd po wydaniu wyroku, a więc kiedy taki pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wywiązania się z jego obowiązków procesowych /por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2005 r., II UZ 72/04 - OSNP 2005 nr 20 poz. 325; postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., I FZ 198/06 - nie publ./. Od dnia ustania przyczyny uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy liczyć 30-dniowy termin, o którym mowa w art. 177 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 par. 1 w zw. z art. 193 i art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.