I SA/Ol 432/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Asesor WSA Renata Kantecka (spr.) Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 11 stycznia 2007r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarbu Państwa - kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, kwotę 100 (sto) zł tytułem opłaty sądowej, od której skarżąca została zwolniona. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2006r. Dyrektor Izby Skarbowej w O. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. z dnia 28 marca 2006r. w sprawie zaliczenia z urzędu nadpłaty, powstałej w wyniku złożonego przez T. B. zeznania PIT-37 za 2005r., na poczet dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 1997r., ustalonego decyzją Inspektora Kontroli Skarbowej w E. z dnia 26 czerwca 1998r. E.B. W motywach zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art.26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005r. nr 8, poz.60 ze zm., zwanej dalej w skrócie O.p.), podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki, a art.29§1 O.p. stanowi, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, odpowiedzialność, o której mowa w art.26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Organ stwierdził zatem, że odpowiedzialność podatkowa małżonków przewidziana w art.29 O.p. powstaje z mocy prawa i obejmuje wspólność majątkową małżeńską w rozumieniu art.31 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz.59 ze zm.), zgodnie z którym do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków oraz środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków. Zgodnie zaś z art.76§1 O.p. nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu m.in. na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę. Wystąpienie nadpłaty nie daje więc podatnikowi pełnej swobody w dysponowaniu nią. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż w wyniku złożenia przez T. B. zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2005, powstała nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 202,20 zł. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w E., działając na podstawie art.76a§1, art.76§1, art.26, art.62§1 oraz art.29§1 O.p. zaliczył przedmiotową nadpłatę na zaległości podatkowe wynikające z decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w E. z dnia 26 czerwca 1998r. ustalającej E. B., prowadzącemu Biuro "[...]" z siedzibą w E., dodatkowe zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 1997r. Za niezasadny uznał organ odwoławczy zarzut zażalenia, iż przedmiotowa nadpłata została zaliczona na poczet zobowiązania, które uległo przedawnieniu, bowiem nadpłaty nie zaliczono na wskazaną w zażaleniu decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. z dnia 27 września 2005r. Nadmienił, iż także zarzut dotyczący doręczenia zaskarżonego postanowienia dopiero w dniu 11 marca 2006r., nie mógł stanowić podstawy do zmiany rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji. Konkludując organ odwoławczy stwierdził, iż zaliczenie przedmiotowej nadpłaty, która w świetle art.31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi majątek wspólny małżonków, na poczet zaległości męża, które są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, nastąpiło zgodnie z przepisami prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. B., reprezentowana przez męża - E. B., wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Postanowieniu zarzuciła wywodzenie "prawa" i "postępowania zgodnego z prawem" z decyzji bezprawnej, wydanej z naruszeniem art.33 ust.1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 11, poz.50 ze zm.) oraz art.217 Konstytucji RP, tj. decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 26 czerwca 1998r. Podniosła, iż Polska jako państwo naruszyła w niniejszej sprawie art.13 Konwencji Europejskiej, czyli prawo do skutecznego środka odwoławczego, także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe. Nie ma bowiem odpowiedniego środka do korekty błędnego rozstrzygnięcia. Stwierdziła, iż zaskarżone postanowienie jest bezprawne, gdyż wywiedzione zostało z decyzji bezprawnej. Do skargi, jako jej uzupełnienie, dołączyła kserokopię skargi męża - E. B. z dnia 22 maja 2006r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 15 maja 2006r. oraz kserokopię uzupełnienia do skargi "[...]" wpisanej na listę spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pod numerem "[...]". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. W kolejnym piśmie procesowym z dnia 2 stycznia 2007r., pełnomocnik skarżącej, odnosząc się do odpowiedzi na skargę, wskazywał na absurdalność sprawy przymusowego ściągania zaległości podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej wskazanych. Zgodnie z art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Podstawowym środkiem kontroli jest, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia, gdy sąd stwierdzi, że wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art.134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Granice sprawy określa konkretny akt stosowania prawa przez organ administracji publicznej, będący przedmiotem zaskarżenia. Wobec tak określonego zakresu orzekania poza kontrolą sądu pozostaje zatem ostateczna decyzja Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 26 czerwca 1998r., którą jako bezprawną i jednocześnie stanowiącą podstawę wydania zaskarżonego postanowienia wskazuje skarżąca. Wzruszenie decyzji ostatecznej możliwe jest tylko poprzez zastosowanie nadzwyczajnych trybów postępowania przewidzianych przepisami O.p., w tym postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania. Skoro ostateczna decyzja, którą E. B. między innymi ustalono dodatkowe zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług nie została zmieniona, uchylona i nie stwierdzono jej nieważności, to sąd nie mógł przyjąć, że zobowiązanie nie powstało, a decyzja była bezprawna. Organ odwoławczy nie dokonał jednakże wszechstronnych ustaleń, niezbędnych dla potwierdzenia, bądź wyeliminowania okoliczności przedawnienia zobowiązania podatkowego ustalonego decyzją z dnia 26 czerwca 1998r. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził jedynie, że nadpłaty nie zaliczono na decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. z dnia 27 września 2005r. oraz, że zaległości E. B. nie uległy przedawnieniu. Nie podał przy tym na podstawie jakich okoliczności oraz jakich przepisów ustalił powyższe. Zgodnie z art.70§1 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Organ nie rozważył też zasadniczej kwestii, a mianowicie zmiany treści art.70§4 O.p. dokonanej art.1 pkt 34b ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 143, poz. 1199). Na podstawie ww. przepisu, od dnia 1 września 2005r. nadano art.70§4 O.p. nowe brzmienie, zgodnie z którym "bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia, biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny". Zgodnie natomiast z art.21 wymienionej wyżej ustawy nowelizującej do przedawnienia zobowiązań powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepis art.70§4 O.p. w brzmieniu nadanym tą ustawą, a zatem bieg przedawnienia każdego zobowiązania powstałego przed 1 września 2005r., w przypadku nie zakończenia egzekucji administracyjnej, należy oceniać według nowego brzmienia przepisów. Podkreślić przy tym należy, że istota zmiany treści art.70§4 O.p. nie tkwi w nowym wskazaniu zdarzenia powodującego przerwanie biegu terminu przedawnienia, a w ustaleniu odmiennego niż dotychczas momentu rozpoczęcia na nowo biegu terminu przedawnienia. Już bowiem od 1 stycznia 2003r. zdarzeniem, które przerywało bieg terminu przedawnienia było zastosowanie środka egzekucyjnego. Zaznaczyć też trzeba, że skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada, iż : "O "niezakończeniu postępowania egzekucyjnego" w świetle regulacji biegu terminu przedawnienia zobowiązań przed 1 września 2005r. można mówić tylko w przypadku realizacji (trwania) w dacie 1 września 2005r. - zastosowanego przed tą datą środka egzekucyjnego. Wobec uchylenia § 5 art.70 O.p., po dniu 1 września 2005r. właściwie nie można by było określić momentu od którego bieg terminu rozpoczął się na nowo, gdy organ egzekucyjny do tego czasu nie wydał żadnego aktu formalnie kończącego postępowanie, a w istocie żaden środek egzekucyjny nie był stosowany". Z akt sprawy wynika, że środek egzekucyjny zmierzający do wyegzekwowania zobowiązań E. B., wynikających z decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 26 czerwca 1998r., na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]", został zastosowany w dniu 26 sierpnia 1998r. - zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zobowiązanego "[...]". Zdaniem Sądu nierozważnie powyższych okoliczności doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć wpływ na treść postanowienia. Wygaśnięcie całości lub części zobowiązań przez przedawnienie czyni bowiem postępowanie w sprawie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowych bezprzedmiotowym. Z tych względów Wojewódzki Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O należnej Skarbowi Państwa - kasie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie opłacie sądowej rozstrzygnięto w oparciu o art.223§2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na mocy art.152 powołanej ustawy stwierdzono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.