II SA/Gl 791/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Protokolant starszy referent Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi I. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie o wymeldowanie uchyla zaskarżone postanowienie i orzeka, że nie podlega ono wykonaniu w całości. Wnioskiem z dnia [...] 2002 r. A. W. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w D. o wymeldowanie z adresu przy ul. A żony I. W. i syna K. W. albowiem od roku 1998 mieszkają oni w C. przy ul. B. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta D. zawiesił prowadzone z wniosku A. W. postępowanie. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że w Sądzie Rejonowym w D. toczy się sprawa o znęcanie się A. W. nad I. W.. Postanowienie to, na które A. W. wniósł zażalenie, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...]. Wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w D. [...] Wydział Karny uniewinnił A. W. od zarzutu popełnienia przestępstwa znęcania się nad żoną. W dniu [...] 2006 r. wyrok ten stał się prawomocny a w konsekwencji postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta D. podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie o wymeldowanie I. W. z pobytu stałego z lokalu przy ul. A Postanowienie to, po rozpoznaniu wniesionego nań zażalenia I. W., zostało utrzymane w mocy przez Wojewodę [...] postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]. W trakcie podjętego postępowania do akt dołączono wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] rozwiązujący przez rozwód małżeństwo A. W. i I. W., rozstrzygający sprawę alimentów i nie orzekający o sposobie korzystania przez strony z ostatniego wspólnego mieszkania. W tym czasie odbyły się też oględziny lokalu i przesłuchania świadków. I. W. złożyła natomiast pisemne oświadczenie, iż nie wyraża zgody na wymeldowanie, a z powodu choroby nie może uczestniczyć ani w oględzinach ani w przesłuchaniach. Do akt sprawy dołączono nadto opinię psychologa, zaświadczenia lekarskie, a także zaświadczenie z uczelni, w której studiuje K. W.. Pismem z dnia [...] 2006 r. I. W. złożyła wniosek o ponowne zawieszenie toczącego się przed organem I instancji postępowania z uwagi na swój stan zdrowia udokumentowany zaświadczeniami lekarskimi, jak również z uwagi na to, iż do Sądu Rejonowego w D. skierowała w dniu [...] 2006 r. wniosek o uregulowanie sposobu korzystania z mieszkania przy ul. A. Wskazała też fakt złożenia reklamacji dotyczącej terminu doręczenia pisma do Urzędu oraz toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach postępowanie w sprawie skargi na podjęcie postępowania w sprawie o wymeldowanie. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta D. odmówił zawieszenia prowadzonego przez siebie postępowania wskazując w uzasadnieniu m.in., iż w piśmie procesowym do sprawy rozwodowej I. W. zawarła już wniosek o uregulowanie sposobu korzystania przez strony z wspólnego mieszkania jednak Sąd Okręgowy w K. wniosek ten oddalił. Tym samym ani obecne kolejne złożenie wniosku do Sądu, ani też zły stan zdrowia strony, ani wreszcie podnoszona przez I. W. kwestia reklamacji doręczenia pisma nie stanowią podstawy do zawieszenia postępowania w sprawie o wymeldowanie. I. W. wniosła zażalenie na postanowienie organu I instancji do Wojewody [...] podnosząc w uzasadnieniu, iż z uwagi na stan zdrowia jak też konieczność rozpatrzenia w pierwszej kolejności sprawy o użytkowanie mieszkania postępowanie w sprawie wymeldowania winno zostać, jej zdaniem, zawieszone. Dodała nadto, że A. W. nie wpuszcza jej do mieszkania i stosuje wobec niej przemoc fizyczną i psychiczną. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji podając w uzasadnieniu, iż przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego fakultatywne zawieszenie postępowania wymaga łącznego spełnienia 4 przesłanek w tym złożenia żądania zawieszenia przez tę stronę, na wniosek której postępowanie zostało wszczęte co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Nie istnieją także podstawy do obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Pismem z dnia [...] 2006 r. I. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie organu II instancji, podnosząc, iż A. W. nadal nie wpuszcza rodziny do mieszkania oraz znęca się nad nią fizycznie i psychicznie. Rozpoznające sprawę organy nie uwzględniają ciężkiej choroby skarżącej, nie uwzględniają nadto toczących się postępowań sądowych, w tym cyt. "wytycznych Sądu Apelacyjnego". Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, iż podtrzymuje argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W trakcie postępowania przed tut. Sądem skarżąca dołączyła do akt sprawy wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] uchylający wyrok orzekający rozwód pomiędzy A. I I. W. i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że dotknięte jest ono uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Przystępując do szczegółowych rozważań w pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwanej dalej: k.p.a.) organ administracji publicznej zawiesza postępowanie: 1) w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105), 2) w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony, 3) w razie utraty przez stronę lub przez jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych, 4) gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Wyliczone wyżej sytuacje stanowią przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego. W przypadkach tych zatem postanowienie o zawieszeniu nie jest podejmowane w drodze uznania administracyjnego lecz organ, w razie zajścia którejś z wskazanych przesłanek, zobowiązany jest prowadzone przez siebie postępowania zawiesić. Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje także dodatkowo dopuszczalność fakultatywnego zawieszenia postępowania. W myśl bowiem art. 98 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Zauważyć w tym miejscu należy, iż I. W. wnosząc w dniu [...] 2006 r. o zawieszenie postępowania w sprawie wymeldowania jej z lokalu w D. przy ul. A wskazała okoliczności (stan zdrowia, reklamacja terminu doręczenia pisma do Urzędu), nie mogące stanowić, w świetle art. 97 § 1 k.p.a., przesłanki uzasadniającej obligatoryjne zawieszenie postępowania. Wskazała także wprawdzie fakt złożenia w Sądzie Rejonowym w D. wniosku o uregulowanie sposobu korzystania z mieszkania jednak w owym czasie pozostawał w obrocie prawnym prawomocny wyrok rozwodowy, w którym Sąd Okręgowy w K. postanowił nie orzekać o wspólnym mieszkaniu rozwodzących się małżonków. Poprawnie zatem organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił zawieszenia prowadzonego przez siebie postępowania. Pomimo wniosku I. W. niedopuszczalnym bowiem było także fakultatywne zawieszenie postępowania administracyjnego ponieważ wniosek taki w myśl cytowanego wyżej art. 98 § 1 k.p.a. może złożyć skutecznie jedynie strona, na której żądanie postępowanie administracyjne zostało wszczęte. Jak wynika z akt sprawy w dacie rozpoznawania przez Wojewodę [...] wniesionego przez I. W. zażalenia na postanowienie pierwszoinstancyjne stan faktyczny jawił się już jednak odmiennie. Wyrokiem z dnia [...] r. Sąd Apelacyjny w K. zniósł bowiem wyrok orzekający rozwód pomiędzy I. W. i A. W. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wobec powstałej sytuacji przypomnieć zatem w tym miejscu należy, iż w myśl art. 58. § 2 ustawy z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm) jeżeli rozwodzący się małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W myśl natomiast uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1978 r., sygn. III CZP 30/77, OSNC 1978/3/39, podjętej w składzie całej Izby Cywilnej i dokonującej wykładni tego przepisu, orzeczenie o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas zamieszkiwania w nim rozwiedzionych małżonków (art. 58 § 2, zdanie pierwsze k.r.o.) polega z reguły na tymczasowym rozdzieleniu małżonków przez przydzielenie każdemu z nich określonej części wspólnego mieszkania do odrębnego korzystania i powoduje takie konsekwencje, jak podział rzeczy quoad usum. O sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania sąd orzeka zatem wtedy, gdy w chwili wydania wyroku rozwodowego oboje małżonkowie "zajmują" to mieszkanie, tzn. faktycznie z niego korzystają, co w przedmiotowej sprawie nie ma miejsca. Jednakże zdaniem Sądu Najwyższego sąd może orzec o sposobie korzystania z tego mieszkania także w wypadku, gdy jeden z małżonków przejściowo w nim nie przebywa, w szczególności gdy - nie rezygnując ze wspólnego mieszkania - zmuszony był je opuścić na skutek samowolnego, sprzecznego z prawem lub zasadami współżycia społecznego, postępowania drugiego małżonka. Pomimo formalnego uchylenia instytucji wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej wyrażony w przywołanej uchwale pogląd ze względu na swoje walory prawne podzielony został przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 lipca 2002 r., sygn. IV CKN 1249/00, LEX nr 80269, w którym Sąd ten stwierdził, iż małżonek opuszczający wspólne mieszkanie dla zapewnienia bezpieczeństwa i spokoju powinien być nadal traktowany, jakby we wspólnym mieszkaniu pozostawał. Wobec powyższego, a także podnoszonego przez skarżącą argumentu, iż wyprowadziła się z domu w obawie przed mężem należy, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach uznać, że organ II instancji winien był zawiesić prowadzone przez siebie postępowanie do czasu rozstrzygnięcia sprawy rozwodowej przez Sąd Okręgowy. W odróżnieniu bowiem od kwestii odnoszących się do tytułu prawnego do mieszkania ewentualne orzeczenie o faktycznym sposobie korzystania z wspólnego mieszkania (o ile orzeczenie takowe w ogóle zapadnie co jednak jak wskazano wyżej przytaczając orzecznictwo Sądu Najwyższego pomimo wyprowadzenia się skarżącej z mieszkania nie jest prawnie niedopuszczalne) niewątpliwie zakwalifikowane winno być, w świetle art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jako zagadnienie wstępne w sprawie o wymeldowanie. Tym samym utrzymujące w mocy postanowienie odmawiające zawieszenia postępowania postanowienie organu II instancji uznać należy za naruszające przepisy postępowania administracyjnego. Organ ten, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w ogóle nie uwzględnił bowiem treści wyroku Sądu Apelacyjnego pomijając tym samym przesłankę z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., którą zobligowany był wziąć pod uwagę z urzędu. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na brak stosownego wniosku.