I SA/Wa 1531/05

WyrokWSA w Warszawie2006-04-14

Skład orzekający: Elżbieta Sobielarska, Iwona Kosińska, Joanna Skiba

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba, która repatriowała się do Polski na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. między PRL a ZSRR, może ubiegać się o zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami państwa polskiego na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., mimo że umowa ta nie jest wymieniona w art. 1 tej ustawy?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji błędnie zinterpretowały art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., ograniczając krąg osób uprawnionych do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami państwa polskiego wyłącznie do tych, które repatriowały się na podstawie umów międzynarodowych wprost wymienionych w tym przepisie. Sąd stwierdził, że ustawa ta, podobnie jak późniejsza ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., ma na celu objęcie rekompensatą szerszego kręgu osób, które opuściły swoje nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., nawet jeśli nie przeszły formalnej procedury repatriacyjnej przewidzianej w konkretnych, wymienionych w ustawie porozumieniach. Kluczowe jest ustalenie, czy utrata własności nastąpiła w okolicznościach objętych dyspozycją przepisów dotyczących prawa do rekompensaty.
Stan faktyczny
Skarżący L. L. wystąpił o potwierdzenie prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami Polski przez jego rodziców, którzy repatriowali się w 1957 r. na podstawie umowy między PRL a ZSRR. Organy administracji (Wojewoda i Minister Infrastruktury) odmówiły potwierdzenia tego prawa, uznając, że umowa z 1957 r. nie jest wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., a zatem skarżący nie spełnia warunków ustawowych. Skarżący wniósł skargę do WSA w Warszawie, podnosząc zarzut dyskryminacji i błędnej interpretacji przepisów.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, i zasądził od Ministra Transportu i Budownictwa na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Bożena Dąbkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu i Budownictwa na rzecz skarżącego L. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania L. L., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia posiadania przez L. L. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W jej uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że wnioskodawca na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39) wystąpił o potwierdzenie prawa zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez jego rodziców. K. i A. małżonkowie L. byli właścicielami nieruchomości pozostawionych we wsi K., powiat [...], województwo [...], tj. na terenach nie wchodzących obecnie w skład terytorium państwa polskiego i repatriowali się do Polski w 1957 r. Dowodami potwierdzającymi tę okoliczność są znajdujące się w aktach sprawy karty repatriacyjne, z treści których wynika, że K. L. wraz z żoną A. L. przybyli do Polski z ZSRR w dniu [...] października 1957 r., a zatem repatriowali się na mocy umowy z dnia 25 marca 1957 r. podpisanej między Rządem PRL i Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. z 1957 r. Nr 47, poz. 222). Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez K. L. uprawnień do zaliczenia wartości przedmiotowego mienia. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem L. L. złożył odwołanie do Ministra Infrastruktury wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji. W jego uzasadnieniu stwierdził, że wydana decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ układy wymienione w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. nie warunkowały przyznania świadczeń od terminów, w których miała nastąpić repatriacja obywateli polskich oraz, że umowa zawarta w Moskwie z dnia 25 marca 1957 r. pomiędzy Rządem PRL i Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, nie odebrała prawa obywatelom polskim do domagania się zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami Polski. Po rozpatrzenia odwołania Minister Infrastruktury stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska przywołał treść art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. i stwierdził, że skoro wskazany powyżej przepis wyraźnie wylicza konkretne umowy międzynarodowe, to wolą ustawodawcy było, ażeby uprawnienie do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługiwało wyłącznie tym osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie jednej z czterech wymienionych w tym przepisie umów międzynarodowych i które spełniają pozostałe warunki wskazane przepisami cytowanej ustawy. Organ II instancji stanął na stanowisku, że z załączonych do akt sprawy Kart Ewidencyjnych Repatrianta nr [...] i nr [...] wydanych w B. w dniu [...] października 1957 r. bezspornie wynika, iż K. L. oraz A.L. przekroczyli granicę Polski w dniu [...] października 1957 r., a zatem repatriowali się na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Umowa ta umożliwiła powrót do Polski osobom narodowości polskiej, które nie skorzystały z prawa do repatriacji na podstawie wcześniejszych umów. Minister Infrastruktury uznał, że powyższa umowa nie jest jednak wymieniona - jak wskazał organ wojewódzki - w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Zatem mając na uwadze niebudzący wątpliwości fakt, iż K. L. i A. L. przybyli do Polski w dniu [...] października 1957 r. uznać należy, że nie repatriowali się na podstawie żadnej z umów międzynarodowych wymienionych w ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r., ponieważ w tym czasie umowy te były traktowane już jako wykonane. W związku z tym organ wojewódzki zasadnie odmówił L. L. potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. stała się podstawą wniesienia przez L. L. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie jest dla niego zrozumiałe dlaczego osoby, które repatriowały się do Polski na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej są dyskryminowane w stosunku do osób, które repatriowały się do kraju w latach czterdziestych. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Uznał, iż zarzuty zawarte w skardze były już przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu odwoławczym i nie wnoszą żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zajęte stanowisko. Wobec powyższego wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego Sąd uznał zasadność złożonej skargi. Organ I i II instancji zgodnie przyjęły, że z brzmienia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r Nr 6, poz. 28, ze zm.) wynika, iż uprawnienia o których mowa w ustawie nabyły wyłącznie osoby, które poddały się procedurze repatriacji przewidzianej wymienionymi w niej porozumieniami międzynarodowymi i spełniają inne, określone w ustawie warunki. Wobec takiej interpretacji przepisów ustawy oraz niekwestionowanego faktu, że rodzice skarżącego powrócili do Polski w czasie obowiązywania umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. z 1957 r. Nr 47, poz. 222), który to akt nie jest wymieniony w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., organy administracji zaniechały w toku postępowania ustalenia innych okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął jednak na stanowisku, że przedstawiona przez organy wykładnia przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego nie znajduje uzasadnienia ani w treści jej przepisów, ani w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nie może być pominięte przy analizie prawidłowości stanowiska organów rozstrzygających przedstawioną sprawę. Jak wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. "Ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w: 1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; 2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; 3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski; 4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR." Z przywołanego brzmienia art. 1 wynika jednoznacznie, że dotyczy on kwestii określenia rodzaju mienia, którego utrata może rodzić prawo do rekompensaty w formie przewidzianego w ustawie zaliczenia. Oznacza to, że generalnie zaliczeniu podlega "wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Z redakcji tego przepisu wynika, iż w dalszej jego części następuje uszczegółowienie zakresu przedmiotowego ustawy, poprzez uściślenie, że uprawnienie do zaliczenia dotyczy tych nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych dalej porozumieniach międzynarodowych. W treści tego artykułu brak jest odniesień do podmiotowego zakresu działania ustawy, a więc do kręgu osób uprawnionych do przewidzianego ustawą zaliczenia. Zakres podmiotowy om ówiony jest wyczerpująco dopiero w art. 2. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, że (wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu przez organy rozpatrujące sprawę) ani w art. 1, ani w art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł warunku, aby jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia. Wprost przeciwnie, w art. 2 zawarto różne warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o tzw. rekompensatę za mienie zabużańskie. Między innymi warunek, że właściciele pozostawionych nieruchomości "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Gdyby, jak to przyjęły organy obu instancji, niezbędnym warunkiem do uznania uprawnień do tzw. rekompensaty był fakt repatriacji wyłącznie w ramach akcji zorganizowanej na podstawie wymienionych w art. 1 porozumień międzynarodowych, to w oczywisty sposób zbędny byłby wymóg opuszczenia tych terenów "w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." zamieszczony przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1. Zdaniem Sądu wymienienie w art. 1 ustawy z 2003 r. określonych porozumień międzynarodowych ma dla jej treści jedynie takie znaczenie, że ogranicza przedmiotowy zakres ustawy do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tych porozumieniach. Jest to również podkreślenie, że w ramach tej ustawy Państwo kontynuuje realizację zobowiązania, podjętego w międzynarodowych porozumieniach wobec obywateli polskich, którzy poddali się repatriacji. Nie ulega wątpliwości, że zobowiązanie to dotyczyło wówczas wyłącznie osób repatriowanych w ramach zawartych porozumień. Nie oznacza to jednak, że Państwo Polskie nie może obecnie udzielić świadczeń analogicznych do przyrzeczonych w porozumieniach innym osobom, znajdującym się w podobnej sytuacji. Sąd uznał, że w ramach ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ustawodawca stworzył warunki dalszej realizacji świadczeń przyrzeczonych aktami prawa międzynarodowego, jak i świadczeń dla innych osób, znajdujących się w podobnej sytuacji. Podkreślić należy, że przedstawiona powyżej analiza treści przepisów art. 1 ustawy znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w uchwałach z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, publ. OSNC 1990/10-11/129) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97) Sąd Najwyższy dokonał wykładni obowiązujących ówcześnie przepisów art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tj. z 1989 r. Dz. U. Nr 14, poz. 74, ze zm.). W obszernych uzasadnieniach Sąd wyjaśnił, dlaczego zasadne jest objęcie uregulowaniami dotyczącymi realizacji zobowiązań podjętych przez Państwo Polskie w porozumieniach dotyczących repatriacji kręgu obywateli szerszego niż tylko te osoby, które opuściły tereny zajęte przez Związek Radziecki w ramach zorganizowanej akcji repatriacyjnej. Dokonana w tych orzeczeniach analiza zarówno ówczesnej sytuacji prawnej i faktycznej osób, które opuściły nieruchomości w związku z wojną, jak i charakteru zobowiązań podjętych przez Państwo w ramach porozumień międzynarodowych oraz wnioski, jakie współcześnie wynikają z tej analizy pozostają aktualne mimo zmiany przepisów regulujących realizację tych zobowiązań. Należy podkreślić, że Sąd Najwyższy orzekał w stanie prawnym, w którym z brzmienia przepisu wynikało, że uprawnienia przyznano "osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą". Skoro w takim stanie prawnym Sąd Najwyższy nie miał wątpliwości, że podobne uprawnienia przysługują osobom, które spełniają określone warunki, ale nie brały udziału w akcji repatriacyjnej, to wydaje się oczywiste, że po zastąpieniu przepisu zawierającego klauzulę o charakterze podmiotowym: "osoby, które (...) pozostawiły majątek nieruchomy (...), a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent", przepisem zawierającym klauzulę o charakterze przedmiotowym: "nieruchomości (...) za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia" nie ma podstaw do twierdzenia, że taka zmiana redakcji przepisu zawęża krąg osób uprawnionych. Także w obszernym uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. (sygn. akt K 2/04, publ. OTK-A 2004/11/117), dotyczącym przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r Nr 6, poz. 28, ze zm.) Trybunał potwierdził obowiązującą wcześniej linię orzecznictwa w sprawach tzw. mienia zabużańskiego. Przypomniał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r. (sygn. akt K 33/02, publ. OTK-A 2002/7/97) przyznane prawo zaliczenia wartości utraconego mienia ma szczególny charakter jako prawo majątkowe o charakterze publicznoprawnym i jako takie objęte jest konstytucyjną ochroną praw majątkowych. Oznacza to, że ograniczenia takich uprawnień przez ustawodawcę, aczkolwiek możliwe, muszą spełniać surowe wymogi konstytucyjne. Trybunał uwzględniał tak określone standardy do oceny konstytucyjności ograniczeń podmiotowych wprowadzonych ustawą z dnia 12 grudnia 2003 r. Z wyroku Trybunału nie wynika, aby w toku postępowania zakładano, że przedmiotowa ustawa ogranicza uprawnienia do uzyskania zaliczenia jedynie do osób, które dokonały repatriacji w ramach wymienionych w ustawie porozumień międzynarodowych, aczkolwiek potwierdzono, że ówcześnie jedynie tych osób dotyczyły prawnomiędzynarodowe zobowiązania wynikające z tych porozumień. Nie sposób również pominąć faktu, że uchwalona w dniu 8 lipca 2005 r. ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418), która uchyliła ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r., na podstawie której orzekano w przedmiotowej sprawie, zawiera odmienną konstrukcję prawną określającą krąg osób uprawnionych. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawa ta dotyczy "realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie" wymienionych następnie porozumień międzynarodowych. Oznacza to, że przepis ten określa zarówno zakres podmiotowy jak i przedmiotowy prawa do rekompensaty jako wynikający bezpośrednio z wymienionych porozumień, a więc w szczególności dotyczy osób, które repatriowały się w ich ramach. Dopiero więc treść art. 1 ust. 1 ustawy z 2005 r. zawiera zapisy, których znaczenie w rozpatrywanej sprawie organy błędnie przypisywały art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Jednocześnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie pozostawia jednak wątpliwości, że podobnie jak we wcześniejszych uregulowaniach intencją ustawodawcy jest objęcie prawem do rekompensaty szerszego kręgu osób, niż osoby repatriowane w ramach wymienionych porozumień. Art. 1 ust. 2 stanowi bowiem, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej." Taki kształt nowych uregulowań prawnych nie pozostawia wątpliwości, że niepoddanie się formalnej procedurze repatriacyjnej nie ma decydującego znaczenia przy ustaleniu prawa do rekompensaty. W tym zakresie rozwiązania ustawowe niezmiennie utrzymują standardy wyznaczone wspomnianymi orzeczeniami Sądu Najwyższego. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd uznał, że organ I instancji poprzez ograniczenie postępowania do ustalenia daty powrotu rodziców skarżącego do kraju i stwierdzeniu, że umowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. z 1957 r. Nr 47, poz. 222) nie jest wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. nie zebrał, nie wyjaśnił i nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego. Tym samym przedstawiona sprawa nie została przez organ dostatecznie zbadana. Ponadto organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej organ odwoławczy także naruszył obowiązujące przepisy prawa. W tej sytuacji Sąd uznał, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 77 §1, 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji ustalił, że rodzice skarżącego repatriowali się do Polski w czasie obowiązywania umowy z dnia 25 marca 1957 r. pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. z 1957 r. Nr 47, poz. 222). Ponieważ fakt ten nie może stanowić wyłącznej podstawy odmowy potwierdzenia ewentualnych uprawnień skarżącego, w toku ponownie prowadzonego postępowania organ powinien ustalić inne okoliczności sprawy, istotne z punktu widzenia obecnie obowiązujących przepisów. W istniejącym orzecznictwie (patrz zwłaszcza uchwała Sądu Najwyższego z 30 maja 1990 r. sygn. akt III CZP 1/90) podkreślono, że poddanie się repatriacji po 1956 roku mogło wynikać z bardzo różnych okoliczności, z których nie wszystkie zależały od woli zainteresowanych. Osoby te mogły opuścić tereny Rzeczpospolitej w granicach z 1939 r. pozostawiając swoje nieruchomości w różnym czasie i w różnych okolicznościach, mając lub nie mając możliwości rozporządzenia swoim mieniem. Umowa z 25 marca 1957 r. w odróżnieniu od wcześniejszych porozumień przyznawała zainteresowanym prawo rozporządzenia swoim mieniem według własnego uznania. W ówczesnych warunkach nie oznaczało to jednak, że prawo to było w każdym przypadku respektowane. Należy przy tym podkreślić, że w systemie prawnym ZSRR nie było możliwe zachowanie własności gruntu i ewentualne dalsze nim rozporządzenie. W związku z tym organ ustalić powinien, czy utrata własności nieruchomości przez rodziców skarżącego nastąpiła w okolicznościach, które objęte są dyspozycją obowiązujących przepisów dotyczących prawa do rekompensaty. Dopiero bowiem wszechstronne wyjaśnienie tych kwestii pozwoli na prawidłowe ustalenie posiadania przez L. L. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zgodnie z treścią art. 27 i 28 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz.1418) rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda [...] prowadzić je będzie już na podstawie tej ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i a, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło