II FZ 87/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 152/07 odmawiającego zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wydanego w sprawie ze skargi L. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2008 r. o sygn. I SA/Sz 152/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu wniosku L.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata - odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 lipca 2007 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi L.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 grudnia 2006 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za wrzesień 2006 r. Uzasadniając postanowienie WSA w Szczecinie podał, że poprzedni wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia 12 marca 2007 r. został oddalony postanowieniem tegoż Sądu z dnia 9 lipca 2007 r. (zażalenie od tego postanowienia zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 1 października 2007 r., sygn. II FZ 496/07) ze względu na to, że skarżący nie wykazał, jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa poprzez złożenie niepełnego oświadczenia i nieprzedstawienie Sądowi wszystkich żądanych dokumentów. Następnie skarżący, odpowiadając na wezwanie z 22 października 2007 r. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od wniesionej skargi, złożył w dniu 31 października 2007 r. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym koszty sądowe w sprawie i ustanowienie adwokata. Odmawiając zmiany postanowienia, WSA w Szczecinie powołał art. 165, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 199 i art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, o poz. 1270 ze zm. (dalej: P.p.s.a.) oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2006 r. o sygn. II FZ 230/06 i z dnia 11 stycznia 2008 r. o sygn. II FZ 617/07. Sąd I instancji wskazał, że w uzasadnieniu aktualnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzupełnionego złożonym w dniu 26 listopada 2007 r. urzędowym formularzem "PPF", skarżący oświadczył, że jest osobą samotną, bezdomną, nie posiada żadnego majątku ani zasobów pieniężnych, czy wartościowych przedmiotów i utrzymuje się ze świadczenia rentowego w kwocie 877,89 zł. Z powyższej kwoty, po opłaceniu kosztów nauki córki w wysokości 480 zł, na życie i na lekarstwa pozostaje mu niewielka kwota. Ponadto podniósł, że ze względu na stan zdrowia (schorzenia psychiczne potwierdza załączona dokumentacja medyczna) nie jest w stanie bez pomocy adwokata prowadzić postępowania sądowego. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył odcinek renty za listopad 2007 r., zaświadczenie szkoły wyższej, potwierdzające, że córka K.J. w roku akademickim 2007/08 jest studentką studiów niestacjonarnych zawodowych i nie pobiera z tego tytułu stypendium. Wezwaniem z dnia 6 grudnia 2007 r. zobowiązano skarżącego do złożenia: odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2006 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków z ostatnich dwóch miesięcy (również dowody potwierdzające opłacanie nauki córki) na konieczne utrzymanie siebie i rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość, oświadczenia o stanie rodzinnym: czy pozostaje w związku z małżeńskim, czy mieszka z małżonką, czy istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności, np. orzeczenia o rozwodzie, dokumentów potwierdzających utratę lub zbycie posiadanego majątku, w szczególności następujących nieruchomości: działki o nr [...] położonej w obrębie P., gm. P., lokalu nr [...] położonego w P. przy ul. [...], działki nr [...] położonej przy ul. [...] w obrębie P., gm. P. zabudowanej budynkami warsztatów i magazynów oraz wiatami, wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość obciążających skarżącego zobowiązań, zaświadczenia z jednostki organizacyjnej gminy właściwej do spraw opieki społecznej o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy oraz o korzystaniu (nieskorzystaniu) przez skarżącego i jego rodzinę z opieki społecznej - w terminie 14 dni od doręczenia w.w. wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie, skarżący przedłożył: kolejne zaświadczenie o stanie zdrowia, ponownie pismo Burmistrza Gminy G. z dnia 21 czerwca 2007 r. odmawiające przydziału lokalu mieszkalnego z zasobu gminy, odpis rocznego zeznania podatkowego za 2006 r. PIT-36 (w którym deklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 170.658,44 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 222.376,25 zł, stratę w kwocie 51.717,81 zł, przychody z innych źródeł w wysokości 4.049,28 zł, nadpłatę w wysokości 1307 zł), fakturę VAT z 20 grudnia 2007 r. na kwotę 1.200 zł za usługi hotelowe (za pobyt w okresie od 20 listopada 2007 r. do 20 grudnia 2007 r., opłaconą przy wystawieniu w kwocie 500 zł), zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych posiadanych w Banku BPH S.A. i PKO BP na łączną kwotę 415.074,81 zł, zaświadczenie ZUS z dnia 17 października 2007 r. o stanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia zdrowotne i społeczne, na zakładowy fundusz pracy w łącznej kwocie 5.324,56 zł, pismo stanowiące dyspozycję z dnia 18 stycznia 2006 r. o zamknięciu rachunku karty kredytowej w Banku PKO S.A., fakturę z dnia 5 listopada 2007 r. za leki w wysokości 83,01 zł. Ponadto skarżący przedłożył ponownie dokumenty potwierdzające, że jego córka studiuje (zaświadczenie uczelni oraz odpis legitymacji studenckiej) oraz dowody dokonanych wpłat w dniu 25 października 2007 r. za czesne i wpisowe kwoty 480 zł oraz z dnia 20 grudnia 2007 r. czesnego w wysokości 280 zł. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uległa zmianie, pogorszeniu, zatem nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca w kolejnym wniosku powołał bowiem w zasadzie te same okoliczności dotyczące swojej sytuacji, upatrując zasadności przyznania mu całkowitego prawa pomocy - jak dotychczas - w swoim złym stanie zdrowia psychicznego, niskich dochodach z renty oraz trudnej sytuacji osobistej i rodzinnej (bezdomność). Przedstawiane przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej są nadal niepełne. Sąd nie mógł dokonać odmiennej oceny jego sprawy niż zawarta w postanowieniu z dnia 9 lipca 2007 r. Przede wszystkim skarżący, jak poprzednio, nie wykonał z należytą starannością zobowiązania Sądu w zakresie przedłożenia istotnych dokumentów dla dokonania oceny jego sytuacji. Skarżący nie wyjaśnił sytuacji dotyczącej swego stanu cywilnego - brak jakiekolwiek potwierdzenia, czy faktycznie jest osobą samotną, gdyż nie przedłożył zaświadczenia dotyczącego stanu rodzinnego, nie wyjaśniając przyczyn tego braku, nie składając w tym zakresie żadnego dodatkowego oświadczenia. Nie została potwierdzona kwestia utraty posiadanego wcześniej majątku w postaci w.w. nieruchomości. Nie przedłożono również wyciągów z rachunków bankowych, które skarżący posiada i podlegały one zajęciu komorniczemu (jak wynika z przedłożonych zawiadomień) w okresie od września 2007 r. do listopada 2007 r. Sąd zwrócił uwagę, że wykazane w kolejnym oświadczeniu konieczne wydatki ponoszone na siebie i córkę w łącznej kwocie około 1.500 zł (hotel, czesne za szkołę, leczenie), przekraczają wysokość otrzymywanych dochodów z renty w kwocie 877 zł, co pozwala uznać, że wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnia wszystkich uzyskiwanych dochodów lub świadczeń od innych osób lub instytucji, przedstawiając tylko takie dane, które mają świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Sąd wskazał, że świetle art. 246 P.p.s.a. nie ma możliwości obciążania Skarbu Państwa kosztami zastępstwa procesowego ze względu na zły stan zdrowia oraz brak umiejętności czy możliwości popierania skargi przez samego skarżącego, gdyż decydują o tym wyłącznie przesłanki majątkowe. Zażalenie na postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2008 r. złożył skarżący, wnosząc: (1) o uchylenie tegoż postanowienia, (2) o zasądzenie przez NSA prawa do pomocy adwokata z urzędu, (3) zasądzenie przez NSA zwolnienia w całości z kosztów sądowych od wniesionej skargi. Uzasadniając zażalenie skarżący podał, że udokumentował swoją sytuację materialną i medyczną, tj.: fakt, że jest osobą bezdomną i nie ma mieszkania, a renta nie wystarcza mu na lekarstwa i na utrzymanie. Zdaniem skarżącego, Sąd nie wziął pod uwagę, że jest on osobą chorą psychicznie i nie zna prawa, i z tego też powodu należy mu się pomoc prawna. Skarżący do zażalenia ponownie załączył dokumentację medyczną oraz tzw. odcinki renty za okres od października do grudnia 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. W myśl art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Komentowany przepis umożliwia uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, jakie zostały przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w przytoczonym przepisie zwrotu: "gdy wykaże" wskazuje, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny stwierdzając, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu czy zmianie, a zatem nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca w kolejnym wniosku powołał w zasadzie te same okoliczności, tj. stan zdrowia psychicznego, niskie dochody z renty oraz trudną sytuację osobistą (bezdomność). Nadto wnioskodawca (tak jak poprzednio) nie wykazał się należytą starannością w wypełnianiu zobowiązań Sądu w zakresie przedłożenia istotnych dla oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej dokumentów. Stąd też w dalszym ciągu pozostaje niewyjaśniona kwestia stanu cywilnego wnioskodawcy, czy też posiadanego wcześniej majątku w postaci w.w. nieruchomości, skarżący nie przedstawił również wyciągów z rachunków bankowych. Natomiast analiza przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów prowadzi do wniosku, że nie ujawnił on wszystkich uzyskiwanych dochodów czy świadczeń, gdyż udokumentowane wydatki na hotel, czesne za szkołę i leczenie w kwocie około 1.500 przekraczają wysokość uzyskiwanych dochodów z renty w wysokości 877 zł miesięcznie. Nadto, pomimo stosownego pouczenia przez Sąd I instancji, że nie ma możliwości obciążenia Skarbu Państwa kosztami zastępstwa procesowego ze względu na zły stan zdrowia czy też brak umiejętności popierania skargi przez samego skarżącego, do zażalenia na postanowienie WSA w Szczecinie skarżący po raz kolejny załączył dokumentację medyczną celem udowodnienia złego stanu zdrowia. Wobec powyższego należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, o której stanowi przepis art. 165 P.p.s.a., a wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji, która pozwalałaby na zastosowanie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.