II OSK 28/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia del. WSA Jarosław Stopczyński /spr./ Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych A. P. oraz Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1416/07 w sprawie ze skargi H. G.-P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i skargę oddala, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] marca 2007 r. orzekającą o odmowie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania N. W. na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w W.. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, iż na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzeka się w formie decyzji administracyjnej nie tylko o zameldowaniu lub wymeldowaniu, ale i o uchyleniu zameldowania lub wymeldowania dokonanego w formie czynności materialno-technicznej. Organ meldunkowy uchyla zatem czynność zameldowania, o ile ustali, iż nie było przesłanek do jej dokonania. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż zameldowanie N. W. dokonane w drodze czynności materialno-technicznej obarczone było wadą, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wskazana wadliwość polegała, zdaniem Sądu, na tym, iż przyjmując oświadczenie męża skarżącej H. G.-P. (jednocześnie syna N. W.), organ meldunkowy nie uwzględnił faktu, iż lokal stanowi przedmiot małżeńskiej wspólności ustawowej, co oznacza, iż jego właścicielką jest również skarżąca. Zdaniem Sądu I instancji, w obliczu nieuregulowania w ustawie meldunkowej zasad potwierdzania faktu pobytu w lokalu stanowiącego przedmiot współwłasności zasadnym jest odwołanie się do zasad zarządu nieruchomością wspólną uregulowanych w prawie cywilnym (art. 199 i 201 kc). Wobec powyższego Sąd uznał, iż w sytuacji, gdy czynność potwierdzania pobytu dokonana została przez współwłaściciela, który nie posiada większości udziałów we współwłasności lub upoważnienia sądowego do dokonania czynności, dokonanie zameldowania w drodze czynności materialno-technicznej obarczone było istotnym uchybieniem. Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wywiedli: uczestnik postępowania A. P. oraz Wojewoda Mazowiecki, reprezentowani przez pełnomocników. Uczestnik postępowania A. P. oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie, w postaci przyjęcia, że w obliczu nieuregulowania w ustawie meldunkowej zasad potwierdzania faktu pobytu w lokalu stanowiącym przedmiot współwłasności, zasadnym jest odwołanie się do zasad zarządu nieruchomością wspólną uregulowanych w prawie cywilnym, podczas gdy w stosunku do nieruchomości objętych majątkową wspólnością małżeńską właściwą podstawę stanowi art. 36 k.r.o. A. P. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2007 r. bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wojewoda Mazowiecki, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 9 ust. 2a oraz 2b i art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. przez: - przyjęcie, że przesłanką zameldowania osoby w lokalu jest nie tylko sam fakt pobytu w nim, ale też konieczność złożenia przez wszystkie podmioty dysponujące tytułem prawnym do lokalu, oświadczenia, oraz - przyjęcie, iż w postępowaniu o uchylenie czynności zameldowania bada się nie tylko, czy w dacie zameldowania spełniona była materialnoprawna przesłanka do zameldowania w postaci przebywania zameldowanego w lokalu, ale również formalną prawidłowość postępowania rejestracyjnego – konieczność złożenia oświadczenia właścicieli lokalu, w którym osoba ma być zameldowana. Wskazując na powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi H. G. -P., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargi kasacyjne skarżąca H. G. - P. wniosła o: - oddalenie skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego wskazując, iż wyrok Sądu I instancji jest prawidłowy, oraz - odrzucenie, względnie oddalenie skargi kasacyjnej A. P. wobec nieprawidłowego sformułowania zarzutów tejże skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona przez Wojewodę Mazowieckiego zasługuje na uwzględnienie, albowiem trafny jest postawiony w niej zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 9 ust. 2a oraz 26, jak również art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139 z 2006 r. poz. 993 ze zm.). Wobec niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 w/w ustawy, który utracił moc (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. w sprawie K 20/01), wyłączną przesłanką zameldowania określonej osoby w oznaczonym lokalu jest sam fakt przebywania jej w tymże lokalu. Przy zameldowaniu, o którym mowa należy przedstawić jedynie poświadczenie pobytu osoby, która pobyt taki zgłasza, przy czym potwierdzenie takie może być dokonane m. in. przez właściciela lokalu (art. 9 ust. 2a ustawy). W przedmiotowej sprawie potwierdzenie przedstawione przez syna osoby, która została zameldowana, nie mogło budzić kontrowersji, wszak był on współwłaścicielem lokalu zamieszkałego oprócz tego przez jego żonę (drugiego współwłaściciela). Jeśli więc syn potwierdził rzeczywisty pobyt swojej matki w takim lokalu i zgodził się na jej zameldowanie to trudno uznać, iż takie okoliczności mogłyby budzić u pracownika organu wątpliwości, o których mowa w art. 47 ust. 2 ustawy. Żona A. P. mogła, w realiach niniejszej sprawy, co najwyżej potwierdzić fakt pobytu swojej teściowej N. W. w spornym lokalu i to począwszy od miesiąca września 2005 r. Zresztą okoliczności tej de facto nie kwestionowała, a wręcz przyznała ją w toku trwania postępowania przed organami (k-22 akt postępowania administracyjnego). W wyjaśnieniach A. P. i jego żony nie ma więc rozbieżności co do okresu pobytu N. W. pod adresem: W. ul. [...]. To zaś oznacza, iż A. P. potwierdził pobyt matki w lokalu zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym. W tym stanie rzeczy, oświadczenie drugiego współwłaściciela potwierdzające pobyt w lokalu N. W. w tym samym czasie, w którym dokonał tego A. P., było zbędne. Zupełnie inaczej należałoby oceniać sytuację, w której do zameldowania doszłoby wtedy, gdyby jeden ze współmałżonków kwestionował fakt pobytu, o którym mowa, zanim doszło do zameldowania lub też po dokonaniu tej czynności wskazując, że osoba zainteresowana w ogóle nie przebywała w lokalu, którego wniosek o zameldowanie dotyczył. Taka sytuacja, w przedmiotowej sprawie nie miała jednak miejsca, albowiem żadne oświadczenie o treści oraz w czasie, o którym wyżej mowa, nie zostało złożone. W tym stanie rzeczy za zbędne uznać należy rozważania Sądu I instancji dotyczące wykładni przepisów art. 199 i 201 kodeksu cywilnego. Przepisy te w stanie sprawy będącej przedmiotem oceny sądu, nie miały bowiem ani znaczenia ani zastosowania. Trzeba wreszcie zauważyć, iż przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w części dotyczącej zameldowania czy też uchylenia tej czynności, nie odwołują się choćby pośrednio do przepisów kodeksu cywilnego. Oznacza to, że wykładnia przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. nie może być dokonywana przy wykorzystaniu przepisów, które nie mają i nie powinny mieć na nią wpływu. Wydaje się, iż na rozumowanie Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wpływ miało po części orzecznictwo sądowe z okresu poprzedzającego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. Chodzi tu, dla przykładu, o orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 1999 r. (lex nr 49963) oraz z dnia 2 września 1999 r. (lex nr 49410). Ich analiza prowadzi jednak do wniosku, że zapadły one nie tylko w odmiennych stanach prawnych ale i faktycznych, zaś brak zgody współwłaściciela lokalu bądź jego sprzeciw odnośnie zameldowania danej osoby wiązał się z zupełnie innym horyzontem czasowym i oparty był na innych przesłankach. Niejako na marginesie powyższych rozważań wypada zauważyć, iż stanowisko H. G. -P. zdaje się być następstwem wyłącznie konfliktów o charakterze rodzinnym, nie wynika bowiem w żadnym razie z braku podstaw do zameldowania jej teściowej wtedy kiedy czynność ta była dokonywana. Za uzasadnianą uznać należy także drugą skargę kasacyjną. Słusznie podnosi ona zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 199 i 201 kodeksu cywilnego, które (co podkreślono wyżej) nie miały w niniejszej sprawie zastosowania. Był to więc w istocie zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa materialnego (podstawa kasacyjna wskazana w art. 174 pkt 1 ustawy P.p.s.a.). Za błędne uznać jednak należy te wywody zawarte w uzasadnieniu tejże skargi, które odnoszą się do konieczności zastosowania, w przedmiotowym stanie faktycznym, przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, stosując przepis art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaś w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z naruszeniem art. 9 ust. 2a oraz 26, jak również art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych do oddalenia skargi H. G. -P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2007 r. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 ustawy P.p.s.a.