II OSK 1533/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz sędzia del. WSA Jarosław Stopczyński (spr.) Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 9 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 470/07 w sprawie ze skargi [...] S.A. w W. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary z tytułu nielegalnego użytkowania Centrum Zaopatrzenia Hurtowego Makro w Bielanach Wrocławskich 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu na rzecz [...] S.A. w W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II OSK 1533/08 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 470/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary z tytułu nielegalnego użytkowania Centrum Zaopatrzenia Hurtowego [...] w B. W., stwierdził nadto że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, oraz orzekł o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano m. in., że postanowieniem z dnia [...] maja 2007 r. (nr [...]) Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu odmówił spółce [...] S.A. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2006 r. (nr [...]). Jako powód odmowy przywrócenia terminu organ II instancji podał fakt iż jego uchybienie nastąpiło z winy pracownika kancelarii obsługującej spółkę. Osoba dokonująca doboru personelu administracyjnego do swojej kancelarii prawnej jako dokonująca również wyboru reprezentanta procesowego ponosi z tego tytułu ryzyko. Niewłaściwe, choćby nawet zamierzone postępowanie pracownika administracyjnego kancelarii prawnej, reprezentującej spółkę nie stanowi zatem przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Sąd I instancji wskazał, iż w zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki zarzucił organowi naruszenie art. 58 § 1 Kpa. Przywołując orzecznictwo sądowe, oraz poglądy nauki prawa podkreślił, iż nie mógł przewidzieć ani zapobiec – przy zachowaniu nawet największej ostrożności czy staranności – zachowania swojego pracownika (M. T.) który przyznał się do niewysyłania, oraz nieterminowego wysyłania pism, a nadto do fałszowania dowodów ich nadania, jak również fałszowania wpisów w księdze nadawczej. W związku z tym pełnomocnik skarżącego nie ponosi winy w zakresie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w trakcie postępowania sądowego skarżąca przedstawiła szereg orzeczeń zapadłych przed sądami powszechnymi i organami administracji przywracających jej terminy do dokonania określonych czynności z uwagi na zachowanie pracownicy kancelarii pełnomocnika skarżącej. Uznając zasadność powyższego zażalenia Sąd I instancji podniósł, iż w nauce prawa administracyjnego przyjmuje się, że brak winy strony zachodzi tylko wtedy gdy strona nie mogła przeszkody w dokonaniu czynności usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia czyli siły wyższej. Jeżeli nawet przeszkoda niemożliwa do przezwyciężenia obiektywnie nie istniała, ale strona miała podstawę do sądzenia że taka przeszkoda istnieje należy uznać, że niedopełnienie czynności procesowej było niezawinione. Przywołano także poglądy w kwestii interpretacji art. 58 § 1 Kpa wyrażone przez judykaturę w tym orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1935 r., Sygn akt III C 1146/34, OSP 1935 poz. 597. Sąd podkreślił, że wynika z niego iż o ile adwokat uczynił zadość wymaganiom staranności, troskliwości i ostrożności w prowadzeniu procesu, jeżeli w niczym nie uchybił swoim obowiązkom (nie dopuścił się żadnego niedbalstwa) a pracownik jego biura naruszył swoje obowiązki, które w danych warunkach adwokat mógł nań włożyć lub dopuścił się jakiegokolwiek innego czynu, co spowodowało niedopełnienie przez adwokata w terminie czynności procesowej a adwokat przy największej ostrożności nie mógł zapobiec temu naruszeniu obowiązków lub innemu czynowi to wówczas nie ma podstaw do przypisywania winy temu adwokatowi. Skarżąca wskazała powód dla którego uchybiono terminowi do wniesienia zażalenia. Było nim nieuczciwe, przestępcze działanie pracownicy kancelarii pełnomocnika skarżącej, który powołał się na postępowanie karne toczące się przeciwko temu pracownikowi. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie podzielił stanowiska organu iż pełnomocnik dokonując doboru personelu administracyjnego do swojej kancelarii zawsze ponosi z tego tytułu ryzyko, a niewłaściwe choćby nawet zamierzone postępowanie tego personelu nie może stanowić dostatecznej przesłanki pozwalającej na przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu I instancji pełnomocnik skarżącej dostatecznie uprawdopodobnił, iż uczynił zadość wszelkim wymaganiom staranności i ostrożności w prowadzeniu postępowania, a jednocześnie w niczym nie uchybił swoim obowiązkom. Pełnomocnik wykazał, że w terminie podjął czynności polegające na sporządzeniu zażalenia, oraz uzupełnił jego braki. Uprawdopodobnił również, że pracownica jego biura naruszyła takie jej obowiązki, które w okolicznościach tej sprawy mógł na nią nałożyć. Wykazał nadto, że przy największej nawet staranności nie mógł zapobiec takiemu naruszeniu obowiązków przez zatrudnioną pracownicę. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżył w całości Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu. Skargę kasacyjną oparł na: - naruszeniu prawa procesowego mającym istotny wpływ na treść wyroku tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa w związku z art. 58 i art. 59 Kpa poprzez zarzucenie skarżącemu organowi jego zastosowania tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 ppsa, - naruszeniu prawa procesowego mającym istotny wpływ na treść wyroku tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z istniejącymi dowodami i błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego poprzez uznanie że pełnomocnik strony nie ponosi winy za uchybienie terminu do wniesienia zażalenia tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 ppsa, - naruszeniu prawa procesowego mającym istotny wpływ na treść wyroku tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z istniejącymi dowodami i błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego poprzez nietrafne uznanie, że pełnomocnik strony nie ponosi odpowiedzialności za winę pracownika w uchybieniu terminu tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt. 2 ppsa, - naruszeniu prawa procesowego mającym istotny wpływ na treści wyroku tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z istniejącymi dowodami i błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego poprzez nietrafne uznanie, że pełnomocnik strony dochował należytej staranności w dochowaniu terminu do wniesienia zażalenia, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 ppsa. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem kwestionowany wyrok nie narusza prawa. W związku z zarzutami sformułowanymi w skardze kasacyjnej wskazać należy iż stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami tejże skargi, albowiem sprawę rozpoznaje w jej granicach. Z urzędu bierze natomiast pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (w przedmiotowej sprawie nie miała ona miejsca). Oznacza to więc w istocie, że sąd może oceniać zaskarżone orzeczenie jedynie w granicach zakreślonych przez autora kasacji. Oceniając zasadność wniesionej skargi kasacyjnej we wskazanych wyżej granicach i wobec przedstawienia jedynie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że takie naruszenie może przejawiać się w tych samych postaciach co naruszenie prawa materialnego. Może zatem przyjąć formę naruszenia prawa procesowego sensu stricto polegającego na przyjęciu istnienia lub nieistnienia przepisu prawa niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy, naruszenia prawa polegającego na błędnej wykładni jakiegoś przepisu postępowania, lub też naruszenia polegającego na niewłaściwym zastosowaniu takiego przepisu. Skarga kasacyjna oparta na takiej podstawie może zostać uwzględniona jednak tylko wtedy gdy zostanie wykazane że uchybienie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż zarzuty kasacyjne (za wyjątkiem pierwszego) zostały w niniejszej sprawie zredagowane poprawnie (gdy chodzi o ich formalną ocenę). Merytorycznie nie są jednak zasadne. Odnosząc się do pierwszego zarzutu przypomnieć należy, że w ramach podstawy skargi kasacyjnej wynikającej z art. 174 pkt. 2 ppsa skarżący ma obowiązek powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego którym uchybił Sąd, uzasadnić ich naruszenie i wskazać że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie spełnia powyższych wymogów zarzucenie organowi zastosowania art. 58 i 59 kpa, albowiem adresatem zarzutów kasacyjnych może być wyłącznie Sąd I instancji, nie zaś organ którego rozstrzygnięcie tenże Sąd kontroluje. Jako uchybienie przepisom postępowania należało więc zarzucić Sądowi I instancji (a nie organowi) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa poprzez uwzględnienie skargi mimo braku naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania administracyjnego. Tego zaś autor skargi kasacyjnej w przypadku pierwszego zarzutu nie czyni. Odnosząc się do zarzutów pozostałych uznać trzeba, iż nie podważają one trafności zaskarżonego wyroku Wbrew sugestiom autora skargi kasacyjnej w postępowaniu przed organem II instancji doszło do naruszenia art. 58 § 1 kpa. Naruszenie to zostało w sposób właściwy ocenione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny a konsekwencją tej oceny był wydany w dniu 26 czerwca 2008 r. wyrok. Wykładnia przywołanego wyżej przepisu dokonana w uzasadnieniu tegoż wyroku nie budzi wątpliwości. Organ administracji publicznej obowiązany jest przywrócić termin do dokonania czynności gdy zostaną spełnione trzy przesłanki: 1) uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy został uprawdopodobniony; 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia; 3) zainteresowany dopełnił czynności dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o jego przywrócenie. Bogate orzecznictwo sądowe, które dokonało wykładni przepisu art. 58 § 2 Kpa jednoznacznie wskazuje, iż strona, względnie jej pełnomocnik powinni uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność przy dokonywaniu czynności procesowych oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od nich niezależna (zob m. in. Wyrok NSA z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1397/05, Lex nr 315129). W niniejszej sprawie pełnomocnik spółki [...] niewątpliwie takiego uwiarygodnienia dokonał. Podjął bowiem niezbędne kroki zmierzające do usunięcia nieprawidłowości wywołanych zaniechaniem pracownika swojej kancelarii. Owo zaniechanie wiązało się z uprawdopodobnieniem popełnienia przestępstwa na szkodę prowadzonej przez niego kancelarii adwokackiej. Takiego postępowania które niewątpliwie odbiega od obowiązujących standardów pełnomocnik skarżącego nie mógł przewidzieć. Nie mógł bowiem zakładać, że zatrudniony przez niego pracownik będzie działał celowo na jego szkodę, a takiego założenia wymagał w istocie Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego. Zważywszy na szczególne okoliczności o których wyżej mowa należało w przedmiotowej sprawie odstąpić od przyjętej w orzecznictwie sądowym zasady odpowiedzialności pracodawcy za niewłaściwe działania bądź zaniechania pracownika. Podstawą rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego jest art. 184 ppsa.