II FZ 630/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Ż. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 października 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 658/05 w zakresie odmowy zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 5 sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 30 października 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 658/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił zmiany postanowienia z 17 października 2006 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy M. Ż. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 5 sierpnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. 2. Rozstrzygniecie to zapadło w następującym stanie sprawy: rozpoznając kolejne wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 400 zł, postanowieniami z 7 kwietnia 2006 r. oraz 17 października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 8 marca 2007r. M. Ż. został ponownie wezwany do uiszczenia, w terminie 7 dni, opłaty sądowej od wniesionej skargi w kwocie 400 zł pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 19 marca 2007r, natomiast 26 marca 2007r. wniósł on kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, podając, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, żyje na utrzymaniu żony i posiada dwoje dzieci w wieku szkolnym, a ponadto nie posiada żadnego wartościowego majątku. 3. Postanowieniem z 9 maja 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Na skutek złożonego przez M. Ż. zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 18 września 2007r., uchylił postanowienie z 9 maja 2007r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia, NSA wskazał, iż z uwagi na prawomocne postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przy ponownym rozpoznawaniu sprawy powinien rozważyć możliwość odrzucenia skargi z uwagi na brak uiszczenia wpisu od skargi. W związku z powyższym WSA w Szczecinie podniósł, że postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, z chwilą oddalenia zażalenia na to postanowienie przez Naczelny Sąd Administracyjny, stało się prawomocne. Tak też stało się z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 17 października 2006 r. W związku z tym, skarżący został ponownie wezwany, pismem z 8 marca 2007 r., do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia. W zakreślonym terminie M. Ż. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, który był już trzecim takim wnioskiem w niniejszej sprawie. Jak wskazał NSA, bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany, jeżeli strona po doręczeniu takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W ocenie NSA, dopiero wydanie przez sąd postanowienia o odmiennej treści w przedmiocie udzielenia stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia. 4. Mając powyższe na uwadze sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że pismem z 29 marca 2007r., skarżący został pouczony, w związku z istnieniem prawomocnego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy, iż przy ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy powołać się na nowe okoliczności, które wystąpiły po prawomocnym postanowieniu sądu, potwierdzające zmianę sytuacji rodzinnej lub majątkowej skarżącego. Pomimo tego, M. Ż. nie wskazał na żadne nowe okoliczności. Ponownie podał, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, żyje na utrzymaniu żony i posiada dwoje dzieci w wieku szkolnym, a ponadto nie posiada żadnego wartościowego majątku. Fakty te były już poprzednio znane sądowi. Zatem skarżący nie udowodnił, aby zmieniły się jakiekolwiek okoliczności, będące podstawą wydania ostatniego prawomocnego postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też zdaniem sądu nie było przesłanek do zmiany postanowienia z 17 października 2006 r. 5. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zaskarżył powyższe postanowienie i wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu wskazał między innymi na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, argumentując, że przedstawił już ją we wcześniejszych załącznikach do pism. W związku z tym, zdaniem podatnika, wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten zatem wskazuje na możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie ale warunkuje i uzależnia to od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Ponadto należy zauważyć, że na podstawie ar. 153 p.p.s.a. zarówno NSA rozpoznając przedmiotowe zażalenie jak i WSA w Szczecinie był związany oceną prawną jak i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w postanowieniu NSA z 18 września 2007 r., sygn. akt II FZ 330/07. Za związanie oceną prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie, a co oznacza zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie jak i wyjaśnienie dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt zostało uznane za błędne. Przy tym przedmiotem takiej oceny mogą być zarówno przepisy prawa materialnego jak i postępowania. Granicą obowiązywania tego związania jest tożsamość istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz brak zmiany stanu prawnego (por. wyrok SN z 25 lutego 1998 r. III RN 130/97, OSP 1999, z. 3, poz. 101 z glosą B. Adamiak, s. 263 i n.). Zgodnie z poglądami piśmiennictwa (por. W. Sanetra: Kilka uwag o uzasadnieniach orzeczeń Sądu Najwyższego, Przegląd Sądowy 2002, nr 9, s. 57; M. Łochowski: Wiążąca sądowa wykładnia prawa, ocena prawna, wskazania co do dalszego postępowania, Przegląd Sądowy 1997, nr 10, s. 24-25; E. Wengerek: Glosa do uchwały siedmiu sędziów SN z 25 lutego 1957 r., I CO 44/56, Nowe Prawo 1956, nr 7-8, s. 189) pojęcie oceny prawnej dotyczy szeroko pojętej wykładni prawa, która obejmuje różnego rodzaju egzegezy tekstów prawnych, łącznie z regułami walidacyjnymi (dotyczącymi obowiązywania określonej normy prawnej, a nie sposobu pojmowania jej treści, takimi jak lex superior, lex specialis, lex generalia, reguły intertemporalne), reguły wynikania norm prawnych z innych norm prawnych, a także kwestie dotyczące subsumcji (np. kwalifikacji prawnej faktów) oraz wyboru konsekwencji prawnej faktu uznanego za udowodniony, a nie tylko rezultaty zastosowania tzw. dyrektyw wykładni prawa (dyrektyw językowo- logicznych, systemowych, funkcjonalnych, historycznych itp.), których użycie ograniczone zostaje jedynie do ustalenia znaczenia (sposobu pojmowania)normy prawnej uznanej wcześniej za obowiązującą (mającą zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego ). Ponieważ tak szeroko pojmowana wykładnia prawa wiąże sąd (organ), któremu sprawa została przekazana, to jest naturalnym, że wymaga ona uzasadnienia (por. wyrok NSA z 27 września 2005 r., II FSK 48/05, niepubl.), które stanowi integralną część orzeczenia. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie NSA wydał postanowienie z 18 września 2007 r. dotyczące wniosku podatnika, który był ponownie przez WSA rozpatrywany, to rozpoznając zażalenie na postanowienie WSA wydane w zakresie tego samego wniosku NSA jest związany swoim wcześniejszym orzeczeniem i wyrażaną w nim oceną prawną na podstawie art. 153 p.p.s.a. W związku z tym należy wskazać, że słusznie sąd pierwszej instancji przyjął, że wniosek M. Ż. był trzecim wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, który jednak nie zawierał żadnych nowych okoliczności uzasadniających zmianę postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy. Ponownie podał tylko, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, żyje na utrzymaniu żony i posiada dwoje dzieci w wieku szkolnym, a ponadto nie posiada żadnego wartościowego majątku. Fakty te były już poprzednio znane sądowi. Słusznie zatem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odmówił sąd pierwszej instancji zmiany postanowienia z 17 października 2006 r. Bez znaczenia pozostają tu okoliczności podnoszone przez skarżącego w zażaleniu, dotyczą one bowiem okoliczności, które wcześniej już były przez niego podnoszone. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.