II OSK 1090/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 893/07 w sprawie ze skargi P. H. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 11 marca 2008 r. (sygn. akt III SA/Kr 893/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę P. H. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2007 r. (nr [...]) w przedmiocie wymeldowania. W wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy: Pismem z dnia 14 maja 2007 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...] " w Krakowie zwróciła się do Prezydenta Miasta Krakowa o wymeldowanie P. H. z mieszkania nr [...] w budynku nr [...] przy ul. [...] w Krakowie. Spółdzielnia poinformowała, iż wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2002 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla Krakowa-[...] w Krakowie, Wydział I Cywilny orzekł o eksmisji P. H. z wymienionego lokalu. Komornik Sądowy Rewiru IX przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Krowodrzy przeprowadził eksmisję w dniu [...] kwietnia 2007 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] Prezydent Miasta Krakowa orzekł o wymeldowaniu P. H. z pobytu stałego z lokalu nr [...] w budynku nr [...] przy ul. [...] w Krakowie. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodzi, iż strona opuściła dobrowolnie wskazany lokal jeszcze przed wykonaniem eksmisji. Od dnia eksmisji lokal ten pozostaje w dyspozycji Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Opuszczenie lokalu ma więc charakter trwały, uzasadniający wydanie decyzji o wymeldowaniu. W odwołaniu P. H. zarzucił Prezydentowi naruszenie art. 77 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, co miało negatywny wpływ na treść decyzji. Stronę oznaczono raz jako "P.", a w innym miejscu - jako "P.". Wskazał, że uzasadnienie prawne nie wyjaśnia podstawy prawnej decyzji, ani przesłanek jej wydania. Organ I instancji nie ustosunkował się w merytorycznie do wyjaśnień strony. Nie wskazano nazwisk świadków, których zeznania organ uwzględnił. Skarżący zażądał przesłuchania tych świadków, którzy byli przez niego zapraszani do spornego lokalu i mogą potwierdzić, że trzymał on tam swoje rzeczy. O braku trwałości opuszczenia świadczy to, że rzeczy skarżącego były w lokalu aż do dnia egzekucji. Natomiast brak dobrowolności wynika z tego, że egzekucja sądowa jest środkiem przymusu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., powołując się na art.15 ust. 2 z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 z późn. zm.; zwanej w skrócie "e.l.d.o."), Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. Wojewoda podkreślił, że każda osoba przebywająca na terenie Rzeczypospolitej Polskiej ma obowiązek zameldować się w miejscu faktycznego pobytu. Jeśli natomiast opuszcza ona miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, to powinna wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Wskazując na akta sprawy stwierdził, że P. H. opuścił lokal nr [...] w budynku nr [...] przy ul. [...] w Krakowie, zanim została skutecznie wykonana eksmisja. Mimo tego nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Zatem należało orzec o tym wymeldowaniu. Zdaniem Wojewody przesłuchanie wnioskowanych w odwołaniu świadków nie wpłynęłoby na zmianę decyzji organu I instancji. Świadkowie mogliby potwierdzić jedynie fakt, iż w przeszłości centrum życiowe skarżącego koncentrowało się w spornym lokalu, czemu organ meldunkowy nie przeczy. Co więcej, wcześniejsze zdarzenia nie mogą być brane pod uwagę w niniejszej sprawie, albowiem wydając decyzję w sprawach meldunkowych, bierze się pod uwagę jedynie stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji. Określenie strony imieniem "P." (zamiast prawidłowego - "P.") było oczywistą omyłką pisarską, sprostowaną postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r., znak [...]. Wojewoda podkreślił, że poprzez wymeldowanie z lokalu organ administracyjny nie ingeruje w uprawnienia właścicielskie do nieruchomości, zaś do rozstrzygania wszelkich sporów z tym związanych właściwe są sądy powszechne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie P. H. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, ponawiając zarzuty przedstawione w odwołaniu od decyzji Prezydenta. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 11 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę P. H.. Zdaniem Sądu organy administracyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie jurysdykcyjne w pierwszej i drugiej instancji. W sposób wiarygodny ustaliły, że zaistniały przesłanki wymeldowania określone w art.15 ust. 2 e.l.d.o. i wyprowadziły stąd prawidłowy wniosek, że P. H. należało wymeldować. Sąd podkreślił, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzekł, że art. 9 ust. 2 e.l.d.o. jest niezgodny z art. 52 ust.1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Utrata mocy obowiązującej powołanego art. 9 ust. 2 e.l.d.o. usunęła z ram postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania cywilnoprawne uprawnienia do lokalu. W tym postępowaniu administracyjnym badaniu podlega jedynie przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Instytucja zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjny i powinna odzwierciedlać istniejący stan faktyczny poprzez wskazanie aktualnego miejsca pobytu danej osoby. Ani dla organów administracji publicznej, ani dla kontrolującego sądu administracyjnego nie ma znaczenia dowodowego tytuł prawny skarżącego do lokalu, o którym mowa w decyzjach meldunkowych. Dlatego rozpatrując skargę P. H. Sąd nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego o przysługującym mu spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, ani o przebiegu eksmisji z tego lokalu. Sąd wskazał, że z zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że opuszczenie spornego lokalu przez stronę skarżącą miało charakter trwały i dobrowolny w rozumieniu art. 15 e.l.d.o. Skarżący opuścił zajmowany lokal na długo przed eksmisją, a więc uczynił to dobrowolnie. Potwierdzili to sąsiedzi skarżącego, którzy nie widują go w budynku nr [...] przy ul. [...] w Krakowie. Wbrew twierdzeniom skarżącego, samo tylko pozostawienie rzeczy osobistych i wyposażenia mieszkania, nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym lokalu. Również po przeprowadzeniu eksmisji w dniu [...] kwietnia 2007 r. skarżący nie przebywa w mieszkaniu przy ul. [...] w Krakowie. Gdyby nawet skarżący zdołał wykazać, że zamieszkiwał w lokalu do czasu eksmisji to nadal aktualne byłoby ustalenie, że opuścił on lokal trwale i dobrowolnie, gdyż eksmisja wprowadzająca w życie prawomocny wyrok sądu cywilnego jest na gruncie art. 15 e.l.d.o. całkowicie zrównana z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu przez stronę eksmitowaną i wymeldowaną. W rezultacie powyższych rozważań Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270; z późn. zm.; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") oddalił skargę, Od powyższego wyroku P. H. wniósł skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpatrzenia. W skardze kasacyjnej, działając w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. kasator podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 e.l.d.o. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie i na trwale, co uzasadniać miało wydanie decyzji o wymeldowaniu go z lokalu, podczas gdy opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżącego nie nosiło takich cech. W uzasadnieniu kasator podniósł, że nie opuścił zajmowanego lokalu w sposób dobrowolny i trwały, gdyż został zmuszony do opuszczenia lokalu w skutek eksmisji komorniczej wykonanej w dniu [...] kwietnia 2007 r. Eksmisja komornicza jest środkiem przymusu. Nie można przyjąć, że osoba, która zostaje zmuszona do opuszczenia lokalu w skutek przymusowych czynności, opuszcza go dobrowolnie. Wcześniejsze opuszczenie lokalu nie nosiło natomiast cech trwałości, gdyż skarżący wyjechał za granicę, do czego również właściwie został zmuszony w skutek nielegalnych działań Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" zmierzających do pozbawienia go prawa do przedmiotowego lokalu. Przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1677/06) skarżący podniósł, że z jego zachowania nie można wyprowadzić wniosku, jakoby w sposób wyraźny, niebudzący wątpliwości wyraził wolę nieprzebywania w przedmiotowym lokalu i zamiar opuszczenia go. Jego działania świadczą natomiast, że lokal przy ul. [...] traktował jako swoje centrum życiowe – nie zerwał wszelkich więzi z tym lokalem, pozostawił w nim swoje rzeczy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. Stosownie do art.183 §1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie - w ocenie składu orzekającego - nie zachodzą. Powyższa zasada oznacza związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Zatem to podstawy skargi kasacyjnej decydują o tym, w jakim zakresie będzie podlegał kontroli wyrok Sądu pierwszej instancji. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z petitum oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej, skarżący zarzuca Sądowi I instancji, że dokonał błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie, że dobrowolnym opuszczeniem lokalu jest opuszczenie lokalu w wyniku stosowania środka przymusu, jakim jest egzekucja komornicza. Zgodnie ze wskazanym art. 15 ust. 2 e.l.d.o. organ gminy na wniosek strony lub z urzędu wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W cytowanym przepisie ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, utrwalił się pogląd, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Jednocześnie jednak wypracowane zostało stanowisko, zgodnie z którym o "opuszczeniu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 e.l.d.o. można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00) lub też kiedy opuszczenie lokalu następuje wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05, opubl. w LEX pod nr 188693). Egzekwowanie prawa skonkretyzowanego orzeczeniem sądu, jakie dokonuje się w ramach wykonania wyroku eksmisyjnego, nie może być uznane za taki przymus, który pozbawia obywatela swobody wyboru miejsca zamieszkania i pobytu, z której realizacją związany jest obowiązek meldunkowy. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że kasator podnosi ponadto zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie tj. zarzuca, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż należało zastosować art. 15 ust. 2 e.l.d.o. w sytuacji, kiedy przed dokonaniem eksmisji skarżący nie opuścił dobrowolnie mieszkania. Zarzut ten jest bezzasadny. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, wskazana przez skarżącego okoliczność nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż nawet wykazanie, że skarżący do czasu eksmisji przebywał w lokalu nie zmienia oceny, iż dokonanie eksmisji jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny skargę tą oddalił.