III SA/Wa 2001/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A." S.C. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnoprawnych wraz z odsetkami za zwłokę 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz Firmy Budowlanej "A." S.C. K. S., S. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2006 r., Minister Pracy i Polityki Społecznej na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm. – powoływanej dalej jako O.p.) oraz art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776 ze zm. – powoływanej dalej jako u.reh.), utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej – Prezes PFRON) z dnia [...] listopada 2005 r. odmawiającą "A." s.c. [...] w M., umorzenia należnych wpłat na PFRON w kwocie 18.535,06 zł oraz odsetek w kwocie 5.206,64 zł za okres od stycznia do czerwca 2003 r. oraz od sierpnia do grudnia 2003 r. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż skarżący K. S. pismem z dnia 24 czerwca 2005 r. złożył do Prezesa PFRON wniosek o umorzenie wpłat na PFRON należnych od "A." s.c., której jest wspólnikiem oraz odsetek, uzasadniając go trudną sytuacją finansową spowodowaną niewypłacalnością kontrahentów w/w spólki. Ponadto skarżący wskazał, iż "A." s.c. w 2003 r. poniosła ogromne straty finansowe, a zaległość we wpłatach za dziesięć miesięcy wynikała z niewiedzy o istnieniu obowiązku dokonywania wpłat na PFRON. Dodatkowo skarżący podniósł, iż spółka zatrudniała dużo osób, z których większość przebywała na urlopach bezpłatnych. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Prezes PFRON odmówił umorzenia w/w należnych wpłat na PFRON wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 67 § 1 O.p. i wskazał, że organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć zaległości z tytułu wpłat wraz z odsetkami za zwłokę. Ponadto zdaniem organu instytucja umorzenia należności publicznoprawnych na podstawie art. 67 § 1 O.p. została skonstruowana na zasadzie uznania administracyjnego. Dalej organ stwierdził, iż w stosunku do firmy skarżącego nie zachodziły przesłanki do udzielenia ulgi z tytułu wpłat na PFRON na podstawie art. 67 § 1 O.p. poprzez umorzenie należnych wpłat wraz z odsetkami. W ocenie organu zgodnie z przyjętym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowanie instytucji wyjątkowej jaką jest umorzenie należności publicznoprawnych musi być spowodowane przyczynami, które również mają charakter wyjątkowy. K. S. pismem z dnia 27 listopada 2005 r. wniósł do Ministra Pracy i Polityki Społecznej odwołanie od w/w decyzji, podnosząc w nim, iż wniosek o umorzenie w/w należności nie został wnikliwie rozpatrzony. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację prezentowaną we wniosku o umorzenie należnych wpłat na PFRON. Dodatkowo skarżący wskazał, iż za miesiąc lipiec 2003 r. zapłacił stosowną wpłatę na PFRON, gdyż spółka była w lepszej sytuacji finansowej. W późniejszym okresie sytuacja finansowa spółki uległa pogorszeniu z powodu niewypłacalności kontrahentów oraz braku odpowiednich zamówień na usługi budowlane. Ponadto skarżący zwróciła uwagę, iż na dzień 30 września 2005 r. spółka wykazała stratę w wysokości 8.548,14 zł, a na 31 maja 2005 r. w wysokości 38.658,00 zł. Dalej skarżący wskazał, iż spółka aktualnie zatrudnia 13 osób i bardzo trudno jest w tej sytuacji pokrywać wszystkie wydatki związane z działalnością spółki, w związku z czym spółka zaciągnęła kredyt w wysokości 27.715,02 zł. Kolejno skarżący wskazał, iż kwota 23.000,00 zł do zapłaty na rzecz PFRON jest zbyt wysoka i jej uiszczenie spowoduje likwidację firmy. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] listopada 2005 r. odmawiającą "A." s.c. [...] umorzenia należnych wpłat na PFRON wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powtórzył argumentację prezentowaną przez organ pierwszej instancji. W ocenie organu argumenty skarżącego, dotyczące konieczności spłaty kredytu, jak również ogłoszenie upadłości przez kontrahentów spółki, nie mogą skutkować w niniejszej sprawie obowiązkiem umorzenia zaległości i odsetek za zwłokę. Ponadto organ wskazał iż, zgodnie z linią orzecznictwa NSA, gromadzenie środków na zapłatę ciążących na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą danin publicznych jest immanentną cechą planowania tej działalności. Nie może stanowić podstawy umorzenia zaległości głównej i odsetek za zwłokę, stanowisko strony preferujące wybrane wydatki kosztem innych w tym należności publicznoprawnych. Zdaniem organu odwoławczego skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających utratę możliwości zarobkowania czy zagrożenia upadłością lub likwidacją przedsiębiorstwa. Organ podkreślił również, że działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie jest więc istotne z punktu widzenia organu podatkowego, że zaległość powstała nie wskutek winy umyślnej pracodawcy. Dlatego też nie można uznać za zgodne z ważnym interesem publicznym przerzucanie tego ryzyka na ogół pracodawców zobowiązanych do wpłat na PFRON. Organ wskazał również, że stan gospodarczy kraju powoduje, że wiele podmiotów gospodarczych boryka się z wieloma trudnościami, czasami nieusuwalnymi, które mogą nawet doprowadzić do zaniechania działalności gospodarczej. Tym samym w przekonaniu organu drugiej instancji umorzenie zaległości i odsetek za zwłokę stosuje się w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zdaniem organu skoro strona odwołująca się znajduje się w trudnej sytuacji od kilku lat, to nie jest to okoliczność nowa czy nadzwyczajna spowodowana przyczynami niezależnymi od strony. Sama trudna sytuacja finansowa pracodawcy nie uzasadnia udzielenia żądanej ulgi (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2003 r. sygn. akt I SA/Łd 638/02). W ocenie organu nieznajomość przepisów prawa nie stanowi okoliczności przemawiającej za umorzeniem zaległości i odsetek. Organ odwoławczy nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącego i strat osiąganych przez spółkę, której skarżący jest wspólnikiem. Nie mniej przedstawione przez nią w odwołaniu, jak i korespondencji kierowanej do PFRON-u, okoliczności organ odwoławczy uznał za niewystarczające do zastosowania instytucji wyjątkowej, jaką jest umorzenie zaległości i odsetek za zwłokę. Organ bowiem zobowiązany był wziąć pod uwagę również ważny interes publiczny, jakim jest gromadzenie środków finansowych przez PFRON na rzecz osób niepełnosprawnych, które nie mają równych szans na rynku pracy, i często stałego źródła utrzymania na poziomie umożliwiającym im rehabilitację, czy zapewniającym normalne funkcjonowanie. W ocenie organu, jest to okoliczność bez wątpienia również przemawiająca za ważnym interesem publicznym. Ponadto organ wskazał, że decyzja wydawana na podstawie art. 67 § 1 O.p. ma charakter uznaniowy co pozwala organowi na odmowę umorzenia należności publicznoprawnej nawet w sytuacji, gdy spełnione zostaną przesłanki umorzenia określone w tym przepisie. Na w/w decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej K. S. i S. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając w niej zaskarżonej decyzji naruszenie art. 67a i art. 240 § 1 pkt 4 O.p. Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należnych wpłat wraz z odsetkami na PFRON, względnie o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy Prezesowi PFRON do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżących w sprawie zostały spełnione określone w art. 67 § 1 O.p. przesłanki do umorzenia należności z tytułu wpłat na PFRON oraz należnych odsetek. Ze zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów wynika, że po stronie spólki skarżących ważny interes, bowiem zapłata w/w kwoty spowoduje likwidację firmy, oraz ważny interes publiczny, bowiem strona skarżąca będzie zmuszona korzystać z pomocy społecznej. W ocenie skarżących w niniejszej sprawie strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, gdyż zaległość z tytułu wpłat na PFRON obejmuje okres od stycznia do czerwca 2003 i od sierpnia do grudnia 2003 i dotyczyły firmy "A. " s.c. [...]. Firma A. s.c. [...] jest następcą prawnym w/w firmy od 14 czerwca 2004 roku, tak więc S. S. w okresie, którego dotyczą zaległości z tytułu wpłat na PEFRON nie była wspólnikiem firmy "A." s.c, stąd też bez własnej winy nie miała możliwości uczestniczenia w postępowaniu. W tej sytuacji organ winien był powiadomić wszystkich wspólników zarówno byłych jak i obecnych. Okoliczność ta zdaniem skarżących wypełnia przesłankę z art. 240 § 1 pkt 4 O.p. Ponadto skarżący zarzucali w/w decyzji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, sprowadzający się do błędnego przyjęcia, iż nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości i odsetek za zwłokę. Trudno bowiem w ocenie skarżącej nie nazwać sytuacją wyjątkową sytuację skarżącej w jakiej się znalazła, tracąc około 300 tys. zł z powodu nieściągalności wierzytelności od kontrahentów, koniecznością spłaty kredytów, a także wykazywaną stratą w działalności gospodarczej w kwocie około 40 tys. zł. Dodatkowo skarżący powtórzyli argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, jednakże nie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Zgodnie z treścią przepisów art. 21 ust. 1 ust. reh. do dokonywania wpłat na PFRON obowiązani są pracodawcy, którzy spełniają określone w tym przepisie kryteria. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1977 r. Kodeks pracy (t. jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako k.p.) pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że spółka cywilna może być pracodawcą, jeżeli jej wyodrębniana jednostka organizacyjna zatrudnia pracowników ( wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 listopada 1995 r., sygn. akt I PRN 84/95, OSNAPiUS 1996/12/170 i z dnia18 lutego1998 r., sygn. akt II UKN 525/97, OSNAP 1999/4/140). Z treści wniosku o umorzenie wpłat na PFRON z dnia 24 czerwca 2005 r. wniesionego do Prezesa Zarządu PFRON przez K. S. oraz dołączonych do niego dokumentów wynikało, że wniosek ten dotyczył wpłat na PFRON należnych od "A. " s.c. za rok 2003. Ze znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wynika, że w roku 2002 wspólnikami spółki A. byli K. S. i M. P. Od 14 czerwca 2004 r. działalność gospodarczą w spółce rozpoczęła S. A., która obecnie nosi nazwisko S. Z zaświadczenia noszącego datę 9 maja 2005 r. wynika, że wspólnikami spółki cywilnej "A. " byli K. S. i S. S. Z powołanych zaświadczeń wynika, że w latach 2002 – 2005 zmieniał się skład osobowy spółki "A.". Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można ustalić, czy w wyniku tych zmian doszło do powstania nowego podmiotu o nazwie "A. " spółka cywilna [...] , czy też spółka ta była następcą prawnym spółki, w której wspólnikami byli K. S. i M. P.. W ocenie Sądu okoliczność ta uzasadnia wątpliwość co do tego, czy spółka do której skierowano zaskarżoną decyzję była tą samą spółką w stosunku, do której powstał obowiązek dokonania wpłata na PFRON, których dotyczyła zaskarżona decyzja. W tym stanie rzeczy organ miał obowiązek wyjaśnić, czy wnioskowane przez skarżącego umorzenie wpłat na PFRON dotyczy wpłat obciążających spółkę, której był wspólnikiem w dacie złożenia wniosku. W przypadku stwierdzenia, że wnioskowane przez skarżącego umorzenie dotyczy wpłat nieistniejącej już spółki, zgodnie z treścią art. 165a § 1 O.p. organ obowiązany byłby odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie tej ulgi z uwagi na to, że wniosek pochodziłby od nieuprawnionego podmiotu. Skarżący jako były wspólnik spółki cywilnej mógłby wnosić o umorzenie należnych wpłat, jedynie w przypadku, gdyby organ na podstawie art. 115 § 2 O.p. wydał w stosunku do niego decyzję przenoszącą na niego odpowiedzialność za zaległe wpłaty należne od spółki. Zdaniem Sądu wątpliwości te organ miał obowiązek wyjaśnić w toku prowadzonego postępowania. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty wątpliwości tych nie usuwają i dlatego zdaniem Sądu należało stwierdzić, że w sprawie nie został wyjaśniony stan faktyczny w zakresie mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszono art. 122 O.p. Wniosek o umorzenie należności z tytułu wpłat na PFRON, których dotyczyła zaskarżona decyzja został złożony wyłącznie przez K. S. Złożenie tego wniosku było czynnością, która przekracza zakres zwykłych czynności spółki o których mowa w art. 865 § 2 k.c. i zgodnie z tym przepisem czynność ta wymagała uchwały wspólników. Z tego względu organ po otrzymaniu wniosku podpisanego tylko przez jednego wspólnika obowiązany był wyjaśnić, czy był on umocowany do złożenia go samodzielnie. W przypadku stwierdzenia braku takiego umocowania organ na podstawie art. 169 § 1 miał obowiązek wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o oświadczenie drugiego wspólnika. W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił tych okoliczności czym naruszył określony w art. 122 O.p. obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Zaistniałe w niniejszej sprawie naruszenia art. 122 O.p. miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w ich wyniku niemożliwa była sądowa kontrola zaskarżonej decyzji. Sąd w postępowaniu prowadzonym ze skargi na wskazaną na wstępie decyzję nie mógł we własnym zakresie wyjaśnić występujących w niniejszej sprawie istotnych wątpliwości co do rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Niewyjaśnianie przez organy stanu faktycznego sprawy nie pozwalało na ocenę prawidłowości odmowy zastosowania w niniejszej sprawie określonego w art. 67 § 1 O.p. umorzenia należności publicznoprawnych. Organ trafnie wskazywał, że decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu mają charakter uznaniowy, jednakże należało stwierdzić, że organ przy wydawaniu tego rodzaju decyzji ma obowiązek wyjaśnić stan faktyczny sprawy, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Jak już Sąd wskazał, w sprawie nie wyjaśniono wątpliwości co do możliwości wydania na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku, decyzji w oparciu o przepis art. 67 § 1 O.p. W ocenie Sądu zaistniałe w mniejszej sprawie uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy czyniły przedwczesnym ocenianie prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie przez organy przepisu art. 67 § 1 O.p. i wynikającego z niego uprawnienia do orzekania przez organ w warunkach uznania administracyjnego. Zaistniałe w niniejszej sprawie uchybienia w zakresie obowiązku wyjaśnienia przez organy stanu faktycznego sprawy nie pozwalały na ocenę podniesionego w skardze zarzutu, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 O.p. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że stan faktyczny zaistniały w mniejszej sprawie nie został przez organy wyjaśniony w stopniu pozwalającym na rozstrzygnięcie sprawy w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 67 § 1 O.p., czym naruszono art. 122 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.