II FZ 134/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Antoni Hanusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.K. – pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla D.D. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 175/07 w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi D.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 20 listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. II FZ 134/08 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w sprawie o sygnaturze akt I SA/Bd 175/07, oddalił wniosek adwokata J.K., ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu dla D.D. o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 20 listopada 2006 roku w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazał, że postanowieniem z dnia 15 marca 2007 roku (I SA/Bd 175/07) przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym również wyznaczenie podatnikowi adwokata z urzędu. Z kolei wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007 roku Sąd uchylił zaskarżoną przez D.D. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z B. z dnia 20 listopada 2006 roku. W orzeczeniu tym postanowiono także o zasądzeniu od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz podatnika kwoty 240,00 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem zaś z dnia 16 lipca 2007 roku Sąd uzupełnił wskazany powyżej wyrok w ten sposób, że w dotychczasowej sentencji zasądzoną kwotę zwrotu kosztów w wysokości 240,00 złotych zmienił na kwotę 292,80 złotych. Wnioskiem z dnia 30 lipca 2007 roku ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wystąpił do Sądu o wydanie postanowienia o przyznaniu na jego rzecz zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. We wniosku zawarto także oświadczenie, że skarżący nie uregulował rzeczonych opłat w całości. Sąd postanowieniem z dnia 27 września 2007 roku oddalił wniosek pełnomocnika. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 stycznia 2008 roku II FZ 583/07 uchylił to orzeczenie oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd między innymi wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy powinien sprawdzić czy do wniosku o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zostało dołączone oświadczenie, o którym mowa w § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie ponoszenia opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając ponownie sprawę, w zaskarżonym postanowieniu ocenił, że pełnomocnik skarżącego aby mógł otrzymać zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien umieścić we wniosku o ich przyznanie oświadczenie, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. W dalszej kolejności Sąd wskazał, że podczas rozprawy w dniu 19 czerwca 2007 roku pełnomocnik nie złożył oświadczenia o nieuiszczeniu kosztów postępowania w całości ani w części. W ocenie Sądu był to ostatni moment na dopełnienie przez pełnomocnika obowiązku, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia. W tej sytuacji Sąd orzekł o odmowie przyznania pełnomocnikowi udzielonemu z urzędu zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono Sądowi pierwszej instancji niezastosowanie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) mimo istnienia podstaw do jego zastosowania oraz dokonanie błędnej wykładni wniosku pełnomocnika z dnia 19 czerwca 2007 roku złożonego podczas rozprawy w przedmiocie przyznania mu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zarzucono także pominięcie stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku z dnia 22 grudnia 2006 roku w sprawie o sygnaturze akt II FSK 40/2006, (Lex Nr 283933). W zażaleniu wskazano także na naruszenie przez Sąd art. 103 u.p.p.s.a., art. 156 § 1 oraz art. 157 § 1 i § 2 u.p.p.s.a. jak również naruszenie § 2 ust. 3 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. Rozpoznając niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, a zatem zaskarżone postanowienie należało uchylić. Stosownie do art. 250 u.p.p.s.a., którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał autor zażalenia, wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie natomiast do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Oświadczenie to stanowi konieczny element uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów. Jest przesłanką do przyjęcia, że praca pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie została wynagrodzona. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 stycznia 2008 roku (II FZ 583/07) słusznie zatem zwrócił uwagę na konieczność ustalenia przez Sąd pierwszej instancji, czy w aktach rozpoznawanej sprawy znajduje się oświadczenie pełnomocnika skarżącego, stosownie do którego koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wydając będące przedmiotem zażalenia postanowienie nie wykonał jednak tej czynności w sposób prawidłowy, do czego był zobowiązany w związku z art. 190 u.p.p.s.a. Sąd pominął bowiem okoliczność, iż pełnomocnik podatnika we wniosku z dnia 29 czerwca 2007 roku (karta 73) oraz z dnia 30 lipca 2007 roku (karta 93) o wydanie postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu oświadczył, że skarżący nie uregulował rzeczonych opłat. W tej sytuacji zaistniały przesłanki do zasądzenia przez Sąd zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej adwokata ustanowionego z urzędu. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu stanowi w rozpoznawanej sprawie poza art. 250 u.p.p.s.a. także § 18 ust. 1 punkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002 roku. Natomiast stosowanie do § 2 ust. 3 tego rozporządzenia, w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, opłaty stanowiące zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego typu czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Nie jest również słuszne stanowisko Sądu pierwszej instancji stosownie do którego, oświadczenie o jakim mowa w § 20 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powinno zostać złożone najpóźniej podczas rozprawy. Należy bowiem odróżnić wniosek o jakim mowa w art. 210 § 1 u.p.p.s.a. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania między stronami w tym kosztów sądowych, od uprawnienia wynikającego z art. 250 u.p.p.s.a., do domagania się zwrotu kosztów pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Zwrot kosztów sądowych o jakich mowa w art. 211 u.p.p.s.a. i następnych, a składających się na koszty postępowania (art. 205 § 1 u.p.p.s.a) następuje od jednej ze stron postępowania na zasadach zawartych w przepisach Rozdziału 1 i 2 Działu V ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast koszty nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika udzielonego z urzędu, o których mowa w art. 250 u.p.p.s.a., ponosi Skarb Państwa. Decyzja sądu o przyznaniu stronie, w ramach prawa pomocy, profesjonalnego pełnomocnika oznacza zatem przejęcie przez Skarb Państwa ciężaru finansowego związanego z wynagrodzeniem świadczonej przez niego pomocy prawnej. O ile zatem strona postępowania traci możliwość skutecznego żądania zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami sądowymi obejmującymi opłaty sądowe oraz zwrot wydatków, jeżeli najpóźniej przed dniem zamknięcia rozprawy nie wystąpi ze stosownym wnioskiem w tym przedmiocie (art. 210 § 1 u.p.p.s.a.), o tyle pełnomocnik ustanowiony w postępowaniu sądowoadaministracyjnym w ramach prawa pomocy, w przypadku braku w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie postanowienia sądu w przedmiocie zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ma prawo domagania się uzupełnienia orzeczenia w tym zakresie na zasadach wynikających z art. 157 § 1 i § 2 w związku z art. 250 u.p.p.s.a. Przesłanką wydania przez sąd postanowienia w tym przedmiocie jest oświadczenie pełnomocnika we wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielnej z urzędu, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. W przypadku pełnomocnika ustanowionego z urzędu wykonującego zawód adwokata, obowiązek złożenia tego oświadczenia wynika z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, ponownie rozpoznając wniosek pełnomocnika skarżącej, powinien rozważyć uzupełnienie wyroku tego Sądu z dnia 19 czerwca 2007 roku w zakresie zasądzenia na rzecz J.K. zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Odnosząc nie natomiast do wskazanego w zażaleniu zarzutu nieuwzględnienia przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu stanowiska zawartego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2006 roku (II FSK 40/06) należy wskazać, że zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony oraz stanowić podstawy uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które stosują sądy administracyjne, nie zawierają normy uprawniającej uchylenie przez sąd kasacyjny zaskarżonego orzeczenia w sytuacji nieuwzględnienia w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stanowiska sądu wyrażanego w innej sprawie. Z uwagi na powyższe, stanowiące podstawę zażalenia postanowienie Wojewódzkiego Sądu Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 u.p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy orzekł jak w sentencji.