I SA/Wa 1635/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Emilia Lewandowska (spr.) Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi E.J. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz E.J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Budownictwa, decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lutego 1995 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia Zakładów Przemysłu [...] działkami nr [...] i [...], położonymi w Z. – w części odnoszącej się do działki nr [...]. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Wojewoda Łódzki, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97), decyzją znak [...] z dnia [...] lutego 1995 r. stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady Przemysłu [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Z. przy ul. [...], oznaczonego na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr [...] jako działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 oraz nabycie własności budynków znajdujących się na przedmiotowym gruncie, w tym część za odpłatnością. Pismem z dnia 4 grudnia 2006 r. E.J. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji – w części dotyczącej działki nr [...], wskazując na wydane przez Ministra Gospodarki i Pracy decyzje z dnia [...] grudnia 2004 r. i z dnia [...] sierpnia 2004 r. odnoszące się do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1958 r. dot. nacjonalizacji nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Uwłaszczenie, które nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. odnosi się do stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i oznacza przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawa rzeczowe wymienione w powołanym przepisie. Uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Z akt sprawy wynika, że działka nr [...], objęta ww. decyzją uwłaszczeniową, odpowiada nieruchomości niehipotecznej położonej w Z. przy ul. [...] (dawniej [...] nr [...]) znacjonalizowanej – wraz z przedsiębiorstwem P., F.W., Z. ul. [...] – orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1948 r. W dniu 5 grudnia 1990 r. grunt ten stanowił zatem własność Skarbu Państwa (KW Nr [...]) i pozostawał także w zarządzie jednostki uwłaszczeniowej na podstawie decyzji Nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Z. z dnia [...] marca 1986 r. Dopiero po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej Minister Gospodarki i Pracy decyzją znak [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r., utrzymaną w mocy decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., stwierdził nieważność ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1958 r. – w części odnoszącej się do ww. nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] nr [...]. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia dotyczącego sprawy nacjonalizacji zostało wszczęte w 2000 r., czyli już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Z powyższego wynika, że w dniu 5 grudnia 1990 r., ani w dniu wydania ww. decyzji uwłaszczeniowej, nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia dotyczącego sprawy nacjonalizacji nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] nr [...], a zatem nie było przeszkód do stwierdzenia uwłaszczenia działką nr [...] ww. Zakładów Przemysłu [...] i wydania stosownej decyzji uwłaszczeniowej. W ocenie organu do wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej, w zakresie dotyczącym działki nr [...], miałby zastosowanie art. 145 § 1 pkt 8 Kpa dotyczący sprawy wznowienia postępowania, a nie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa dotyczący sprawy stwierdzenia nieważności decyzji, jak już wskazano na to w zaskarżonej decyzji. Organ powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1996 r. sygn. akt III ARN 21/96 (OSNP z 1997 r. nr 3, poz. 32) oraz prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1325/04, z dnia 12 października 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 443/06 i z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1873/06. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż decyzja uwłaszczeniowa Wojewody Łódzkiego, w części odnoszącej się do działki nr [...], jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Nie wynika też z akt, aby zaistniały inne przesłanki określone w art. 156 § 1 Kpa. W skardze na decyzję Ministra Budownictwa E.J. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja Ministra Budownictwa jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] maja 2007 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Powyższymi decyzjami organ odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lutego 1995 r. dotyczącej uwłaszczenia Zakładów Przemysłu [...] działkami położonymi w Z., w części odnoszącej się do działki nr [...]. Z decyzji uwłaszczeniowej wynika, że została ona wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.). Z treści art. 2 ust. 2 tej ustawy wynika, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem na mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Wskazuje treść tego przepisu, że przedmiotem użytkowania wieczystego mógł stać się tylko grunt, który w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa lub własność gminy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotowy grunt traktowano jako własność Skarbu Państwa na podstawie znacjonalizowania go na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Ostateczną decyzją Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...], organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., którą stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1958 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego przedsiębiorstwa P., F.W., Z. ul. [...], dawniej [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej w Z. ul. [...], dawniej [...]. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. zostało stwierdzone przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa P., F.W., Z. ul. [...], dawniej [...]. Podstawą przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa był art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., który regulował upaństwowienie przedsiębiorstw poniemieckich. Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo – odbiorczym z dnia 11 września 1950 r. Zgodnie z załącznikiem Nr 1, część B lit. b do tego protokołu – stanowiącym jego integralną część – wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa przejęto nieruchomości położone przy ul. [...], dawniej [...], w Z. Minister Przemysłu Lekkiego orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1958 r. zatwierdził protokół zdawczo – odbiorczy z dnia 11 września 1950 r. ustalając, że wszystkie składniki ujęte w tym protokole stanowią część składową przedsiębiorstwa P., F.W. i przechodzą na własność Państwa. W protokole z dnia 11 września 1950 r. zaznaczono, że wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa przechodzi nieruchomość przy ul. [...] w Z., niehipotekowana, o pow. [...] m2, stanowiąca własność spadkobierców W.S. oraz B.J., J.J. oraz H.P. – obywateli polskich. Nieruchomość ta w okresie okupacji została objęta przez właściciela przedsiębiorstwa F.W. i włączona do niego bez tytułu prawnego. Organ więc doszedł do przekonania, że brak było podstaw do nacjonalizacji nieruchomości gruntowej wraz z przyjętym na własność Państwa przedsiębiorstwem, gdyż nie stanowiła ona jego własności, a była własnością spadkobierców W.S. oraz B.J., J.J. i H.P. Z tych względów organ uznał, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1958 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego przedsiębiorstwa P., F.W. w części dotyczącej nieruchomości położonej w Z. ul. [...] dawniej [...], zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i dlatego stwierdził jego nieważność. Stwierdzając nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1958 r. organ wskazał na ciężką wadliwość tego orzeczenia obarczającą je od dnia wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność tego orzeczenia istniała już w dacie jego wydania, a nie dopiero od daty orzeczenia o niej przez organ. Tak więc już od daty wydania orzeczenia z dnia [...] czerwca 1958 r. istniała jego nieważność, w części dotyczącej nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...], dawniej [...], co oznacza że nieruchomość, z uwagi na skutek ex tunc takiego orzeczenia, nie przeszła nigdy na własność Skarbu Państwa i zawsze stanowiła własność osób trzecich. Taka sytuacja oznacza, że również w dacie 5 grudnia 1990 r. nieruchomość ta nie stanowiła ani własności Skarbu Państwa, ani własności gminy. Wobec tego nie podlegała ona również działaniu przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntowej i wywłaszczaniu nieruchomości. Nie mogła zatem stać się przedmiotem uwłaszczenia w trybie tego przepisu . Zatem decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] lutego 1995 r. Wojewody Łódzkiego uwłaszczająca Zakłady Przemysłu [...] w części odnoszącej się do tej nieruchomości została wydana z rażącym naruszeniem powołanego przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r., gdyż ustanowiono w niej prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości stanowiącej własność osób trzecich w stosunku do własności objętych tym przepisem.. Wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ zaskarżoną decyzją odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej w tej części stojąc na stanowisku, że istotny jest stan prawny istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r., a wówczas nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa natomiast stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego na podstawie którego Państwo stało się właścicielem tej nieruchomości nastąpiło już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Powołał się przy tym organ na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazane szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, w których Sąd takie stanowisko wyraził. Skład orzekający nie podziela tego stanowiska, gdyż nie uwzględnia ono skutków wydania orzeczenia dotkniętego ciężką wadliwością i, że skutek nieważności takiego orzeczenia administracyjnego jest ex tunc. Czyli od dnia jego wydania istnieje już jego nieważność a nie dopiero od daty wydania przez organ decyzji stwierdzającej taką nieważność. Z powyższych względów należy stwierdzić, że w sprawie istnieje pozytywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lutego 1995 r. dotyczącej uwłaszczenia Zakładów Przemysłu [...] działką nr [...] położoną w Z., określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jednakże pozostaje do zbadania przez organ czy w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji, określona w art. 156 § 2 kpa, a mianowicie czy decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. W sytuacji bowiem gdyby zaistniała ta negatywna przesłanka to organ obowiązany byłby do wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji uwłaszczeniowej z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa). Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.