II SA/Go 645/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant specjalista Sylwia Hwozdyk-Wojcieszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Dyrektor G. Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G. zmienił decyzję z dnia [...] w ten sposób, że przyznał I. K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 maja 2006 r. oraz uchylił decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] został przyznany stronie zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do bezterminowo. Następnie na podstawie decyzji z dnia [...] wysokość zasiłku pielęgnacyjnego została podniesiona do kwoty 153 zł. Organ wskazał, że w dniu 16 maja 2007 r. otrzymał pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informujące, że strona pobiera dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 czerwca 2006 r. Oznacza to, że I. K. od dnia 1 czerwca 2006 r. pobierała dwa świadczenia z tego samego tytułu: dodatek pielęgnacyjny i zasiłek pielęgnacyjny. Organ podał, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z powyższych względów organ na podstawie art. 32 w/w ustawy zmienił decyzję z dnia [...] i uchylił decyzję z dnia [...]. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła I. K.. Skarżąca podniosła, że nie wiedziała, iż przysługuje jej drugi dodatek pielęgnacyjny. Wskazała, że zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego o nienależnym świadczeniu nie ma obowiązku zwrócić świadczenia nienależnie pobranego, ponieważ nie jest już wzbogacona, tym bardziej, że otrzymane pieniądze przeznaczyła na leczenie i bieżące potrzeby. I. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Samorządowe KoIegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił ustalenia fatyczne i argumentację prawną przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Nadto organ wskazał, że zarzut skarżącej o przeznaczeniu środków na leczenie i bieżące potrzeby jest przedwczesny. Zaskarżona decyzja nie rozstrzyga bowiem kwestii zwrotu pobranego świadczenia. Wprawdzie stanowi ona decyzję poprzedzającą takie rozwiązanie, ale rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jeszcze nie nastąpiło. Również odniesienie do postanowień kodeksu cywilnego jest nietrafne. Pobierany zasiłek pielęgnacyjny jak i dodatek pielęgnacyjny podlegają rygorom prawa administracyjnego. Zwrot zasiłku pielęgnacyjnego, jako świadczenia rodzinnego został uregulowany w przepisie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ który wyda decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Tym samym, w przypadku wszczęcia przez organ I instancji postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, skarżąca może zwrócić się do tego organu o umorzenie należności w całości lub w części, odroczenie terminu płatności bądź rozłożenia na raty. I. K. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i złożyła skargę do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że nie wiedziała jakie przepisy obowiązują w sprawie przyznania dodatku o świadczeniach rodzinnych jak również o świadczeniach pielęgnacyjnych, której jej przysługiwały. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, że decyzja ta nie narusza prawa materialnego, zaś w toku postępowania poprzedzającego jej wydanie nie doszło do uchybienia przepisom proceduralnym, warunkującym uchylenie decyzji. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. I. K. na podstawie decyzji z dnia [...] r. został przyznany od dnia 1 września 2005 r. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144 zł, którego wysokość na podstawie decyzji z dnia [...] została podniesiona do kwoty 153 zł. Po otrzymaniu pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazującego, że skarżąca pobiera dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 czerwca 2006 r., organ zmienił decyzję z dnia [...] w ten sposób, że przyznał I. K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 maja 2006 r. oraz uchylił decyzję z dnia [...]. W rozpoznawanej sprawie podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm. – dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje między innymi osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy). Przepis art. 16 ust. 6 ustawy stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W świetle treści powyższej normy prawnej nie może budzić najmniejszych wątpliwości fakt, że I. K. z chwilą przyznania jej przez organ rentowy dodatku pielęgnacyjnego na podstawie art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), tj. od dnia 1 czerwca 2006 r. straciła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Stosownie do treści art. 32 ust. 1 ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W orzecznictwie wskazano, że .... z treści art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika uprawnienie dla organów do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w sytuacjach ściśle określonych w tym przepisie prawa. Uznać więc należy, że w sytuacjach ściśle opisanych w powołanej normie prawnej, przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 154 k.p.a. i art. 155 k.p.a. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2006 r., I SA/Wa 2164/05, LEX nr 219997). W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z ostatnią z przesłanek zawartych w cyt. przepisie, tj. nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Należy stwierdzić, że przepis art. 32 ustawy przyznaje jedynie organowi kompetencję do uchylenia lub zmiany bez zgody strony ostatecznej decyzji administracyjnej na podstawie której strona nabyła prawa do świadczeń rodzinnych, między innymi w przypadku, gdy osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Przepis ten nie reguluje natomiast kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zagadnienie to jest uregulowane w art. 30 ustawy. Zdaniem Sądu dla zastosowania art. 32 in fine ustawy decydujący jest obiektywny fakt nienależnego pobrania przez stronę świadczenia rodzinnego, tj. niezgodnie z przepisami ustawy. Natomiast wydanie przez organ decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2. Niewątpliwie przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. W postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miała charakter nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. Z tych względów wskazane w tym przepisie prawnie relewantne okoliczności wymagane dla ustalenia "nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego" nie mogą być przedmiotem niniejszego postępowania. Uzasadniony jest zatem wniosek, że skarżąca niezgodnie z przepisami ustawy otrzymywała od 1 czerwca 2006 r. zasiłek pielęgnacyjny, czyli nienależnie pobrała świadczenie rodzinne w rozumieniu art. 32 in fine ustawy. W konsekwencji organ administracji zasadnie w ramach swych kompetencji orzekł o zmianie decyzji z dnia 2 października 2005 r. i uchyleniu decyzji z dnia 9 września 2006 r., przez co zlikwidował stan niezgodny z prawem, a polegający na tym, że skarżąca pobierała dwa świadczenia z tego samego tytułu. W orzecznictwie i literaturze zwrócono uwagę, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/05, Lex nr 187405, Jakub Ostałowski, Ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależnie pobrane. Samorząd Terytorialny 2006, nr 4 s. 53). Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy prawa. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w istocie treść odwołania oraz skargi nie odnosi się do zaskarżonego rozstrzygnięcia, a raczej dotyczy zagadnienia związanego ze zwrotem nienależnie pobranego świadczenia. W tym natomiast zakresie organ odwoławczy słusznie wskazał, że rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu pobranego świadczenia podjęte będzie w odrębnym postępowaniu, w którym skarżąca może zwrócić się do organu o umorzenie należności w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności bądź rozłożenie na raty. Również w postępowaniu dotyczącym ewentualnego zwrotu nienależnego świadczenia, skarżąca powinna podnosić zarzuty związane z brakiem właściwych informacji, czy nieznajomością przepisów. W niniejszym postępowaniu zarzuty te nie mogły odnieść oczekiwanych skutków prawnych. W konsekwencji skarga, jako niezasadna, podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.