I GSK 471/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędzia NSA Marek Zalewski Protokolant Agnieszka Warso po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "U." Spółki z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 stycznia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2394/07 w sprawie ze skargi "U." Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, po wznowieniu postępowania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądzić od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz "U." Spółki z o.o. w W. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego; Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w sprawie o sygnaturze akt V SA/Wa 2394/07 ze skargi Agencji Celnej U. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej postanowił odrzucić skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy: Agencja Celna U. Sp. z o.o., w P. na mocy pełnomocnictwa nr [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r., została upoważniona przez PAPI Sp. z o.o. w W., do działania na jej rzecz w formie przedstawicielstwa bezpośredniego. W dniu 17 lutego 2003 r. P. Sp. z o.o. działając za pośrednictwem Agencji Celnej U. Sp. z o.o., zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym m.in. towar w postaci żelazek w ilości 2000 szt. (SAD nr [...]). Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. Urząd Celny IV w W. uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej kraju pochodzenia i kwoty długu celnego w pozycji "10" dokumentu SAD i orzekł w tym zakresie. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego I w Warszawie, po wznowieniu postępowania postanowieniem 17 lipca 2006 r., uchylił w całości decyzję Naczelnika Urzędu Celnego IV w W. określając ponownie kwotę długu celnego. Rozpoznając sprawę w następstwie odwołania Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] uchylił w całości decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w W. z dnia [...] września 2006 r. i umorzył postępowanie w sprawie. W skardze na powyższą decyzję, w której jako strona wskazana została P. Sp. z o.o., reprezentowana przez Agencję Celną U. Sp. z o.o., zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarządzeniem z dnia 4 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącą do wykazania uprawnień osoby podpisującej skargę do reprezentacji skarżącej, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia 25 października 2007 r. Agencja Celna U. Sp. z o.o. wskazała, iż w istocie od początku postępowania wznowieniowego to ona, a nie Spółka P. jest stroną skarżącą. Agencja Celna wskazała, iż poniosła finansowe skutki decyzji w sprawie wymiaru należności celnych, a wnosząc skargę do Sądu utrzymała jedynie nazewnictwo stron, jakie w zaskarżonych decyzjach stosowały organy celne. Wskazała, iż wniosła o wznowienie postępowania, a następnie zaskarżyła decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w W. z dnia [...] września 2006 r. i decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie Agencja Celna U., upoważniona w toku postępowania administracyjnego do działania na rzecz mocodawcy w formie przedstawicielstwa bezpośredniego, nie posiadała legitymacji do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, z uwagi na brak interesu prawnego. Sąd I instancji zaznaczył, iż o tym czy podmiot ma w konkretnej sprawie chroniony interes prawny, w rozumieniu art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: p.p.s.a. decyduje przepis prawa. Od wykazania związku między chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej, uzależnione jest uprawnienie do złożenia skargi. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Celnej w W. skierowana została do P. Sp. z o.o. reprezentowanej przez Agencję Celną U. Sp. z o.o. Sąd I instancji uznał więc, iż adresatem zaskarżonej decyzji jest Spółka P., która miała prawo złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., z którego to uprawnienia nie skorzystała. Skargę na decyzję wniosła natomiast Agencja Celna U. Sp. z o.o. Dokonując oceny interesu prawnego strony skarżącej WSA podkreślił, iż z akt administracyjnych wynika, że Agencję Celną U. łączył ze Spółką P. stosunek prawny oparty na przedstawicielstwie bezpośrednim, określony w przepisie art. 253 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks Celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75 poz. 802 ze zm.); dalej: "Kodeks celny". Kontynuując wskazał, iż zgodnie z istotą przedstawicielstwa bezpośredniego agencja celna działa w imieniu i na rzecz osoby reprezentowanej, a tym samym czynność zgłoszenia dokonana przez nią w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Oznacza to w konsekwencji, że zgłaszającym w znaczeniu prawnym i zarazem dłużnikiem celnym (art. 209 § 3 zdanie pierwsze Kodeksu celnego) nie jest agencja celna, lecz podmiot przez nią reprezentowany, którym w niniejszej sprawie jest P. Sp. z o.o. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., orzekł jak w sentencji postanowienia. W skardze kasacyjnej Agencja Celna U. Sp. z o.o. zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 pkt 23, art. 209 § 3 i art. 253 § 1 Kodeks celny oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 133 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), polegające na błędnym przyjęciu, że agencja celna uznana w postępowaniu celnym za dłużnika i zmuszona do zapłaty należności celnych a więc uznana za stronę postępowania celnego nie jest uprawniona do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na brak interesu prawnego. Podnosząc powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego sprawowanego przez radcę prawnego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała m.in., że na mocy decyzji [...[ z dnia [...] marca 2003 r. została zmuszona do zapłaty całości należności celnych w łącznej kwocie 137 457,06 zł. a Urząd Celny uznał, iż w niniejszej sprawie Agencja Celna U. Sp. z o.o. jest dłużnikiem zobowiązanym do zapłaty należności celnych. Wydając natomiast zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w żaden sposób nie odniósł się do faktu, iż w toku całego postępowania skarżąca została uznana za zgłaszającego i dłużnika oraz że zapłaciła należności celne wymierzone w decyzji z [...] marca 2003 r. Wskazując na treść art. 262 Kodeksu celnego, z którego wynika, że do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej dodała, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące pojęcia strony postępowania (art. 133) oraz sposobu wznowienia postępowania celnego (art. 141 ust. 1). Art. 133 Ordynacji podatkowej stanowi natomiast, że w postępowaniu stroną jest każdy, kto żąda czynności organu, do kogo czynność organu się odnosi lub czyjego interesu działanie organu choćby pośrednio dotyczy. Skoro skarżąca uznana została za dłużnika, złożyła zabezpieczenie długu celnego a następnie zapłaciła należności celne to jej interes prawny w rozstrzygnięciu kwestii zasadności wymiaru tych należności nie może budzić żadnych wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna znajduje uzasadnione podstawy. Skarga kasacyjna oparta jest wyłącznie na drugiej spośród wymienionych w art. 174 p.p.s.a. podstaw kasacyjnych, to jest mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania. Rozwijając zarzut odniosła się do kwestii szczegółowych, jednakże wymienienie jako naruszonych art. 50 § 1 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wskazywało, że w pierwszej kolejności zarzucała, że badanie jej legitymacji skargowej przebiegało z naruszeniem najogólniejszych zasad postępowania, mających swoje źródło w Konstytucji RP. Tak sformułowanemu zarzutowi nie można odmówić słuszności. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Jak z tego wynika jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądami, w tym administracyjnymi, jest zasada jawności. W ustawie procesowej zasada ta znajduje odzwierciedlenie przede wszystkim w art. 90 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Zasadą jest więc rozpoznawanie spraw na jawnej rozprawie, co łączy się również z tym, że zasadą wyrażoną w art. 16 § 1 p.p.s.a. jest orzekanie w składzie trzech sędziów. Zasady te doznają wyjątków w sytuacjach gdy ustawa dopuszcza rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Wobec tego odniesienie się do zarzutu wymagało oceny w jakiej formie winno nastąpić badanie legitymacji skargowej, o jakiej mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z przeważającym w orzecznictwie poglądem, który Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, badanie legitymacji skargowej odbywa się na rozprawie, a efektem stwierdzenia jej braku jest oddalenie skargi wyrokiem a nie odrzucenie skargi postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym ( por. orzeczenia NSA: z 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 374/07, LEX nr 468574; z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 1337/06, LEX nr 384145; wyrok WSA w Warszawie z 21 maja 2004 r., sygn. akt IV S.A. 1862/03, Monitor Spółdzielczy 2004/6/54 ). Odrzucenie skargi postanowieniem jest dopuszczalne tylko wtedy gdy brak legitymacji skargowej jest ewidentny, w szczególności wtedy gdy skargę wnosi podmiot, który nie mieści się w żadnej kategorii podmiotów określonych w art. 50 § 1 i § 2 p.p.s.a., na przykład gdy skargę wnosi organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji ( por. dwa pierwsze z powołanych orzeczeń oraz wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 521/05, LEX nr 189858 ). W niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja ewidentnego braku interesu prawnego po stronie wnoszącej skargę agencji celnej, mimo, że w toku postępowania celnego występowała ona jako przedstawiciel bezpośredni importera. Sąd I instancji przedstawił poparty dorobkiem orzecznictwa pogląd, że zgłaszającym w znaczeniu prawnym i dłużnikiem celnym nie jest agencja celna lecz reprezentowany przez nią podmiot. Pogląd ten jest słuszny i na jego tle możnaby rozważać ewidentny brak legitymacji skargowej agencji celnej w sytuacji gdyby agencja celna wywodziła swój interes prawny wyłącznie z praw i obowiązków reprezentowanego importera. Tymczasem U. Sp. z o.o. w W. wywodzi swój własny interes prawny oderwany od pozycji prawnej importera. Powołuje się w tym zakresie na przebieg wznowionego postępowania celnego, w którym, jak twierdzi, zapadły decyzje, których była adresatem i pozycję podmiotu żądającego wznowienia postępowania. Przede wszystkim jednak powołuje się na pozycję prawną wynikającą z okoliczności, że złożyła zabezpieczenie długu celnego a następnie zapłaciła należności celne. Sąd I instancji odniósł się jedynie do kwestii adresowania decyzji zapadłych w toku wznowionego postępowania. Pozostałe argumenty agencji celnej rozwinięte w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi zostały pominięte. Nie wnikając w ocenę ich zasadności, co powinno nastąpić w trakcie rozpoznawania sprawy przed wojewódzkim sądem administracyjnym na rozprawie we właściwym składzie, nie można przyjąć by dopuszczalne było uznanie ich za odpowiadające ewidentnemu brakowi legitymacji skargowej ze skutkiem odrzucenia skargi na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym. Wskazane naruszenie przepisów postępowania było na tyle istotne, że przedwczesnym byłoby ustosunkowywanie się do dalszej części przedstawionego zarzutu. Oznaczałoby to jednoinstancyjne rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym gdyż postępowanie przed Sądem I instancji dotknięte było ciężkimi wadami. Nie zachodziła co prawda nieważność postępowania z przyczyny wymienionej w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. skoro odrzucenie skargi mogło nastąpić w formie postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym ( art. 58 § 3 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a. ). Rozpoznanie sprawy nastąpiło jednak w warunkach bliskich stanowi faktycznemu opisanemu w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. gdyż merytoryczna ocena legitymacji skargowej została przeprowadzona w niedopuszczalnej formie postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Z wymienionych powodów uchylono zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.