II FSK 680/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędziowie: NSA Jacek Brolik, WSA del. Ludmiła Jajkiewicz (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 25 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 809/07 w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz P. M. kwotę 2400 (słownie: dwa tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Bd 809/07, oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 października 2007 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia 5 września 2007 r., nr [...], ustalające wysokość kosztów egzekucyjnych, w kwocie 24.509,00 zł. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd, uznając skargę za bezzasadną, przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadził w stosunku do P. M. (dalej: skarżący) postępowanie egzekucyjne należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r., w kwocie 400.018,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. W dniu 3 lipca 2007 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych, doręczając jednocześnie tytuł wykonawczy skarżącemu. Skarżący pismem z dnia 10 lipca 2007 r. złożył zarzuty egzekucyjne wraz z wnioskiem o zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych ustalonych powołanym na wstępie postanowieniem. Dyrektor Izby Skarbowej w B. rozpoznając zażalenie od powyższego postanowienia wskazał, iż zgodnie z art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. z 2005 r. Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2 – 4, obciążają zobowiązanego. Podstawą do zwrotu kosztów jest art. 64c § 3, stanowiący, iż jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Zdaniem organu wskazany przepis nie ma jednak zastosowania w sprawie, ponieważ postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone zgodnie z prawem, w związku z brakiem uregulowania przez skarżącego należności wymienionych w doręczonym w dniu 5 czerwca 2007 r. upomnieniu. Upomnienie to zawierało klauzulę, że w przypadku nieuregulowania należności we wskazanym terminie zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne, co spowoduje dodatkowe obciążenie w postaci kosztów egzekucyjnych. Organ wskazał też, że wystąpienie skarżącego z wnioskiem o rozłożenie na raty przedmiotowej należności jak też doręczenie decyzji w tym zakresie osobie nieuprawnionej nie stanowi okoliczności, która może być brana pod uwagę w niniejszej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwrot niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych, w kwocie 24.509,00 zł. W uzasadnieniu skarżący zarzucił naruszenie art. 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.), poprzez ich niezastosowanie. Skarżący podniósł, iż uzyskał zapewnienie od pracownika urzędu skarbowego, że do czasu rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty należności podatkowej nie zostaną podjęte żadne czynności egzekucyjne oraz to, że z uwagi na wyjazd za granicę w dniach od 22 czerwca do dnia 10 lipca 2007 r. nie mógł uiścić należności podatkowej. Dyrektor Izby Skarbowej w B. w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ odnosząc się do zarzutów skargi podniósł, iż z akt sprawy nie wynika, aby którykolwiek z pracowników urzędu skarbowego dał skarżącemu zapewnienie o braku podjęcia czynności egzekucyjnych przed rozpoznaniem wniosku o rozłożeniu na raty dochodzonej należności. Nadto organ zauważył, iż od momentu doręczenia skarżącemu upomnienia było dość dużo czasu do dobrowolnego uregulowania należności i tym samym uniknięcia naliczenia kosztów egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając skargę uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd wskazał, iż w okolicznościach sprawy nie można uwzględnić zarzutu niezgodnego z prawem działania organów egzekucyjnych. Z art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wynika bowiem, że dopiero pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. Powyższy pogląd znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok z dnia 14 czerwca 2000 r., Sygn. akt I SA/Gd 1052/98; z dnia 29 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Łd 326/98; z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1502/06). Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie doszło do naruszenia art. 7 i art. 8 K.p.a. Organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne po uprzednim doręczeniu upomnienia. Ponadto Sąd wskazał, iż z wyjaśnień złożonych do protokołu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 r. wynika, że skarżący po rozmowie z pracownikiem urzędu skarbowego miał świadomość, że wniosek o rozłożenie na raty należności podatkowej raczej będzie załatwiony negatywnie, z uwagi na dobrą jego sytuację majątkową, pozwalającą bez uszczerbku dla firmy dokonanie jednorazowej zapłaty dochodzonej należności podatkowej. W skardze kasacyjnej z dnia 10 marca 2008 r. pełnomocnik skarżącego zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153. poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), przez nieuwzględnienie skargi i przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone zgodnie z prawem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, a ponadto pismem z dnia 13 marca 2008 r. o: - zasądzenie kosztów sądowych i adwokackich. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, powołując się na art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., iż w aktach sprawy znajduje się tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 15 czerwca 2007 r., w którym w części [...] widnieje data doręczenia – 3 lipiec 2007 r., a w poz. 70 zamiast czytelnego podpisu odbierającego – pieczątka o treści "za pośrednictwem poczty" , natomiast w aktach sprawy brak zwrotnego poświadczenia odbioru pisma przez skarżącego, a jedynie znajduje się poświadczenie odbioru przez zobowiązanego upomnienia. Pełnomocnik skarżącego podniósł również, iż z akt sprawy wynika, że czynności egzekucyjne w domu skarżącego w dniu 3 lipca 2007 r. były nieskuteczne z uwagi na nieobecność skarżącego, a z dokonanej notatki wynika, że gosposia i wspólnik skarżącego poinformowali egzekutora o poprzebywaniu skarżącego poza granicami kraju do dnia 12 lipca 2007 r. Zatem brak jest dowodów potwierdzających doręczenie tytułu wykonawczego w sposób przewidziany w art. 39 K.p.a. oraz że wystąpiły skutki jego doręczenia, o których mowa w art. 47 § 2 K.p.a., mające zastosowanie w niniejszej sprawie, na mocy art. 18 u.p.e.a. Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, powołując się na art. 26 § 5 u.p.e.a. oraz art. 80 § 3 i art. 32 powołanej ustawy, że brak jest dowodów potwierdzających prawidłowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego (brak doręczenia zawiadomienia i odpisu tytułu wykonawczego). Organy obu instancji naruszyły także art. 29 § 1 u.p.e.a., przez niezbadanie z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Stąd też, zdaniem pełnomocnika skarżącego, zostały spełnione przesłanki z art. 64c § 3 u.p.e.a. W konsekwencji doszło również do naruszenia art. 7 i art. 8 K.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP., czego efektem było pozbawienie skarżącego przymiotu strony w postępowaniu egzekucyjnym. Dyrektor Izby Skarbowej w B. w odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 31 marca 2008 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik organu podniósł, iż twierdzenia skarżącego opierają się na części materiału dowodowego. W aktach sprawy znajduje się także potwierdzenie odbioru przesyłki w dniu 6 lipca 2007 r. (zawiadomienia z dnia 3 lipca 2007 r., nr [...] o dokonaniu zajęcia rachunku bankowego wraz z odpisem tytułu wykonawczego). Na potwierdzeniu znajduje się czytelny podpis odbiorcy i oznaczenie doręczyciela, iż przesyłkę doręczono pełnoletniemu domownikowi. W związku z czym wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. Pełnomocnik organu zauważył nadto, iż na etapie postępowania przed organami jak i przed Sądem skarżący nie kwestionował zarówno samego faktu doręczenia jak i jego trybu. Wobec powyższego zdaniem pełnomocnika organu, za niezasadny należy uznać postawiony w skardze kasacyjnej zarzut. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W jej podstawie pełnomocnik skarżącego postawił zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), w związku z art. 133 § 1, 134 § 1 i 135 p.p.s.a., a także art. 26 § 5, art. 80 § 3, art. 32, art. 29 § 1 i art. 64c § 3 u.p.e.a.; art. 7, art. 8, art. 39 i art. 47 § 2 K.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem pełnomocnika skarżącego zaskarżonym wyrokiem Sąd zaakceptował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie przez organ egzekucyjny w stosunku do skarżącego postępowania egzekucyjnego, skutkiem czego było nienależne naliczenie kosztów egzekucyjnych. Z powyższym stanowiskiem należy się zgodzić, ponieważ z akt sprawy wynika, że doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wraz z odpisem tytułu wykonawczego odebrała w dniu 6 lipca 2007 r. gosposia skarżącego, którą organ potraktował jako pełnoletniego domownika. W myśl art. 43 K.p.a., który na mocy art. 18 u.p.e.a. ma odpowiednie zastosowanie do doręczeń w postępowaniu egzekucyjnym, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Zatem doręczenie w powyższym trybie wywołuje skutek prawny, jeżeli zostaną spełnione określone w nim warunki: doręczenie zostanie dokonane za pokwitowaniem, do rąk dorosłego domownika, a dodatkowo w przypadku doręczenia sąsiadowi lub dozorcy domowemu – adresat zostanie o tym fakcie powiadomiony w określony sposób. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż osoba, która odebrała przesyłkę była dorosła, a jedynie to, że nie była domownikiem w rozumieniu tego przepisu. W postanowieniu z dnia 13 listopada 1996 r., sygn. akt III RN 27/96, Sąd Najwyższy przyjął, iż "status "domowników" adresata pisma (art. 43 k.p.a.) mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami, nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu". Przenosząc to na grunt sprawy należy przyjąć, iż zajęcie stanowiska przez organ w kwestii kosztów egzekucyjnych był przedwczesny. Organ egzekucyjny miał bowiem świadomość od samego początku, że przesyłka została doręczona osobie, która nie była jej adresatem, a mimo to nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w kwestii statusu tej osoby. Sam fakt zakreślenia przez doręczyciela przesyłki pozycji zwrotnego potwierdzenia jej odbioru, z której wynika, że została ona dostarczona dorosłemu domownikowi nie przesądza jeszcze o tym, że tak w rzeczywistości było. Wprawdzie doręczenie pisma w sposób określony w powołanym przepisie stwarza domniemanie doręczenia pisma adresatowi, które jednak może być obalone dowodem przeciwnym. Jak wcześnie zostało wskazane odbiorca przesyłki wyraźnie zaznaczył w jakim charakterze przebywa pod wskazanym adresem. Zatem, skoro skarżący nie został powiadomiony w sposób wskazany w zd. 2 art. 43 K.p.a. o skierowanej do niego przesyłce, to obowiązkiem organu było wyjaśnienie czy odbiorca przesyłki może być uznany za dorosłego domownika, o jakim mowa w tym przepisie. Fakt doręczenia pisma określonej osobie w oznaczonym czasie i miejscu może być stwierdzony tylko wtedy, kiedy jest pewne, iż otrzymała je właściwa osoba. Gdyby się bowiem okazało, że istotnie nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to wówczas miałby zastosowanie art. 64c § 3 u.p.e.a., w myśl którego jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu (...). Tak więc Sąd pierwszej instancji dokonując ponownej kontroli zaskarżonego postanowienia powinien wziąć pod uwagę wyrażony powyżej pogląd celem prawidłowego zakończenia sprawy. Dopiero przesądzenie kwestii doręczenia przesyłki zawierającej zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i odpis tytułu wykonawczego umożliwi bowiem prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącego o zwrot nienależnie pobranych, jego zdaniem, kosztów egzekucyjnych. Podsumowując, zarzut naruszenia prawa procesowego należy uznać za zasadny. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.