II SA/Bk 622/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w dniu 05 lutego 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi "S." P.S.S. w Hajnówce na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a umorzyć postępowanie sądowe. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Starosta H. po rozpoznaniu wniosku z dnia 3.12.2002 r. decyzją z dnia [...].12.2002 r. zatwierdził projekt budowlany i wydał na rzecz M. i W. H. pozwolenie na budowę pawilonu handlowego na działkach o numerach ewidencyjnych [...] i [...] w H. przy ul. [...] M. Decyzję tę Wojewoda P. uchylił w dniu [...].02.2003 r. w trybie odwoławczym przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Starosta H. po powtórnym rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia [...].05.2003 r. ponownie zatwierdził przedłożony projekt budowlany udzielając pozwolenia na budowę pawilonu handlowego oraz przyłącza kanalizacji deszczowej na działkach o numerach [...]38, [...]/39 i [...]/1, położonych w H. Na skutek odwołania PSS "S." w H. Wojewoda P. decyzją z dnia [...].12.2003 r. uchylił decyzję starosty i odmówił wydania pozwolenia na budowę. Następnie opisana wyżej decyzja wojewody została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie nadzoru. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. decyzją z [...].07.2004 r. stwierdził jej nieważność. Skarga PSS "S." w H. na ostateczną decyzję organu nadzoru została oddalona wyrokiem WSA w W. z [...].07.2005 r. Konsekwencją usunięcia z obrotu prawnego decyzji odwoławczej stała się potrzeba ponownego rozpatrzenia odwołania PSS "S.‘’ w H. od decyzji starosty z [...].05.2003 r. Tym razem Wojewoda P. decyzją z dnia [...].07.2005 r. utrzymał decyzję starosty pozwalającą na budowę w mocy. Na skutek skargi PSS "S." w H. wywiedzionej do WSA na tę decyzję wojewody, WSA w B. wyrokiem z dnia [...].02.2006 r. wydanym pod sygn. [...], uchylił decyzję wojewody. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że w sprawie nie doszło do usunięcia braków w zakresie rozwiązania problemu miejsc postojowych. W toku prowadzonego po raz kolejny postępowania odwoławczego ustalono, że w międzyczasie, bo [...].10.2006 Rada Miasta H. uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta H., Obszar 3 "H.–W.", obejmujący teren, którego dotyczy wniosek inwestorów. Mając na uwadze wejście w życie nowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz to, że inwestorzy przedłożyli projekt uwzględniający rozwiązania w zakresie miejsc postojowych, wojewoda ze względu na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego uchylił decyzję starosty i przekazał mu raz jeszcze sprawę do rozpatrzenia. Po przeprowadzeniu postępowania przez organ I instancji Starosta H. decyzją z dnia [...].05.2007 r. po raz kolejny zatwierdził przedłożony projekt budowlany i udzielił M. i W. H. pozwolenia na budowę pawilonu handlowego oraz przyłącza kanalizacji deszczowej na terenie działek [...]/38, [...]/39 i [...]/1 położonych w H. przy ul. [...]M. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że teren inwestycji objęty wnioskiem według ustaleń nowego planu jest oznaczony symbolem 3.49 U (usługi), plan dopuszcza możliwość sytuowania budynków bezpośrednio przy granicy działek i przewiduje zlokalizowanie miejsc postojowych w ramach przyległego do usługi pasa drogowego. W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej PSS "S." w H. zarzuciła jej naruszenie prawa przez wadliwą wykładnię par. 12 ust. 3 warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, polegającą na przyjęciu, iż możliwe jest usytuowanie ściany projektowanego budynku po granicy działki będącej własnością spółdzielni. PSS "S." dodała, że zamierza rozbudować S. Dom Handlowy położony przy ul. [...]M. [...] w H., z którym to zamierzeniem kolidować będzie projektowany pawilon państwa H. Wojewoda P. po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...].07.2007 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji wojewoda na wstępie przytoczył brzmienie przepisów prawa budowlanego regulujących zasady i przesłanki udzielania pozwoleń na budowę, a następnie stwierdził, że zamierzenie inwestorów pozostaje w zgodzie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, projekt budowlany jest kompletny a inwestycja nie wymaga wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Organ odwoławczy nie stwierdził też naruszenia par. 12 ust. 3 warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, albowiem przepis ten odsyła do ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego nie pozostawiając organowi architektoniczno- budowlanemu swobody orzekania. Zamierzenie inwestycyjne będące przedmiotem zatwierdzonego projektu nie niweczy też rozbudowy obiektu skarżącej PSS "S." w H. W wywiedzionej do sądu administracyjnego skardze na powyższą decyzję PSS "S." w H. zarzuciła decyzji wojewody naruszenie prawa materialnego tj. art. 34 ust. 3 pkt 1 prawa budowlanego poprzez zatwierdzenie projektu budowlanego niezawierającego rozstrzygnięcia w zakresie miejsc parkingowych. W ocenie skarżącej spółdzielni kwestia zapewnienia miejsc parkingowych nie została nadal wyjaśniona, mimo, iż było to powodem wyroku uchylającego poprzednią decyzję wojewody. Do kwestii miejsc parkingowych nie odniósł się organ odwoławczy. Nadto skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Na pierwszą rozprawę wyznaczoną na dzień [...] października 2007 r. strony nie stawiły się – zawiadomione prawidłowo, a w związku z pismem skarżącej nadesłanym poprzedniego dnia, rozszerzającym zarzuty skargi, rozprawę odroczono (k. 44). Pismem tym, wniesionym dnia [...] października 2007 r. skarżąca przedstawiła uzupełniające zarzuty do skargi (k. 42-43) zarzucając w nim, iż zaskarżona decyzja: - narusza przepis art. 35 ust. 1 pkt 1 prawa budowlanego, jako że została wydana niezgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, albowiem w planie tym ustalono maksymalną powierzchnię zabudowy do 70 % jej powierzchni, gdy tymczasem powierzchnia zabudowy projektowanego pawilonu wynosi 89,08 m2, przy powierzchni działki 101 m2 - narusza art. 5 ust. 1 pkt 9 prawa budowlanego, albowiem projekt techniczny przewiduje ścianę usytuowaną na granicy z działką PSS "S.", wykonaną częściowo z luksferów (pustaków szklanych), co pomimo zakazu wykonywania otworów okiennych w tej ścianie w pawilonie ma zapewnić odpowiednie naświetlenie słoneczne. Tymczasem w przypadku planowanej przez stronę skarżącą inwestycji, uniemożliwi to w przyszłości rozbudowę istniejącego budynku poprzez wybudowanie ściany na granicy działek. Oczywistym jest bowiem, że w takim przypadku ściana na granicy uniemożliwi dopływ światła w pawilonie, przez co strona skarżąca zostanie ograniczona w swoich prawach. Biorąc powyższe pod uwagę skarżąca podniosła, iż zasady prawa sąsiedzkiego określone w przepisach kodeksu cywilnego (art. 140 i 144 kc) nakazują organom administracji uwzględniać ich prawa i chronić uzasadnione interesy osób trzecich. Wskutek doręczenia powyższego pisma do organu II instancji, Wojewoda P. dokonał weryfikacji zaskarżonej do sądu decyzji i decyzją z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] uchylił decyzję własną Nr [...] z dnia [...] lipca 2007 roku oraz decyzję Starosty H. Nr [...] z dnia [...] maja 2007 roku w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia Państwu M. i W. H. pozwolenia na budowę pawilonu handlowego oraz przyłącza kanalizacji deszczowej na terenie działek nr [...]/38, [...]/39 i [...]/1 położonych w H. przy ul. [...]M. i odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę ww. inwestycji. W uzasadnieniu Wojewoda P. podał, że uwzględnił zarzuty podniesione w piśmie procesowym skarżącej z dnia [...] października 2007 r. Potwierdził za skarżącą, że projektowany pawilon narusza ustalenia uchwalonego [...].10.2006 r. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w którym ustalono maksymalną dopuszczalną powierzchnię zabudowy działki do 70% jej powierzchni i minimalną powierzchnię terenu biologicznie czynnego do 20% powierzchni terenu inwestycji. Tymczasem projekt budowlany przewiduje zabudowę około 89% powierzchni działki, a to uniemożliwia zachowanie 20% powierzchni biologicznie czynnej. Wojewoda stwierdził też, że organy rozstrzygające w sprawie brały pod uwagę tylko niewielkie rozmiary działki inwestorów i niezbyt wnikliwie zbadały szczegóły, które zadecydowały, że projektowana inwestycja narusza zarówno ustalenia planu jak też interesy osób trzecich. Kolejnym pismem procesowym wniesionym dnia [...] listopada 2007 r. skarżąca cofnęła skargę oraz wniosła o umorzenie postępowania w sprawie i zwrot wpisu sądowego (k. 57). Z uwagi na powziętą przez Sąd z urzędu informację, że wpłynęła do sądu skarga inwestorów M. i W. H., zarejestrowana pod sygnaturą [...] na decyzję Wojewody P. (uchylającą w ramach samoweryfikacji decyzji na skutek uwzględnienia przez organ skargi sądowoadministracyjnej w trybie art. 54 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) udzielonego im pozwolenia na budowę, Sąd odstąpił od rozpatrywania na posiedzeniu niejawnym wniosku PSS "S." cofającego skargę i obie sprawy (niniejszą ze skargi PSS "S." w H. na udzielone pozwolenie na budowę) skierował na rozprawę, wyznaczając dla obu spraw ten sam dzień posiedzenia jawnego, tj. [...] lutego 2008 r. na godzinę wcześniejszą sprawę [...], a bezpośrednio po niej sprawę niniejszą. Na rozprawie strona skarżąca nie stawiła się (k. 81 akt) i nie wniosła też do tego czasu pisma procesowego, precyzującego ostateczne stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: W niniejszej sprawie mamy do czynienia z następującą sytuacją procesową. W wyniku decyzji Wojewody P. z dnia [...].10.2007 r. uchylającej w ramach samoweryfikacji decyzję o pozwolenie na budowę PSS "S." w H. pismem z dnia [...].10.2007 r. cofnęła skargę w sprawie niniejszej i wniosła o umorzenie postępowania sądowego. Z dopuszczonego przez Sąd na rozprawie dowodu z akt sprawy [...] (k. 81 akt) wynika jednocześnie, że postępowanie ze skargi M. i W. H. na decyzję Wojewody P. z dnia [...].10.2007 r. uchylającą udzielone im pozwolenie na budowę i odmawiającą udzielenia tego pozwolenia, zakończyło się w dniu [...] lutego 2008 r. wyrokiem, mocą którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. stwierdził nieważność tej decyzji (z racji naruszenia wynikającego z art. 54 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi trybu samoweryfikacji decyzji przez organ). Skarżąca PSS "S." w H. mimo powiadomienia o terminie rozprawy wyznaczonej dla rozpatrzenia jej skargi oraz świadomości zaskarżenia przez inwestorów decyzji uchylającej pozwolenie na budowę, nie wykazała zainteresowania żadną ze spraw i w niniejszej sprawie nie wycofała się wyrażonej wcześniej rezygnacji z popierania skargi. W tej sytuacji Sąd dokonał oceny złożonego przez stronę skarżącą oświadczenia o cofnięciu skargi w aspekcie art. 60 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z treścią art. 60 p.p.s.a. skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Z przytoczonego przepisu wynika, że zakwestionowanie przez Sąd prawa strony skarżącej do cofnięcia skargi może nastąpić wyłącznie po pozytywnym ustaleniu wystąpienia w sprawie sytuacji odpowiadającej przesłankom uznania cofnięcia za niedopuszczalne. Jakakolwiek rozszerzająca interpretacja przesłanek uznania cofnięcia skargi za niedopuszczalną jest wyłączona z tej racji, że to strona skarżąca w świetle konstrukcji przepisu art. 60 p.p.s.a., jest dysponentem wniesionego środka zaskarżenia i może nim rozporządzać w sposób wiążący Sąd (vide: zdanie pierwsze i drugie przepisu). Wyłączenie związania Sądu dyspozycją skarżącego co do rezygnacji z popierania skargi jest wyjątkiem od zasady, a wyjątki od zasady nie podlegają wykładni rozszerzającej ("exceptiones non sunt extendendae"). Tylko zatem w razie ustalenia przez Sąd wystąpienia sytuacji określonej w art. 60, zdanie trzecie p.p.s.a., Sąd może odstąpić od obowiązku umorzenia postępowania sądowego w następstwie cofnięcia skargi (art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 60 p.p.s.a.). Tym samym uznanie cofnięcia niniejszej skargi za niedopuszczalną wymagałoby pozytywnego ustalenia bądź nieważności skarżonej decyzji o pozwoleniu na budowę bądź stwierdzenia, że cofnięcie skargi zmierza do obejścia prawa. Ta ostatnia przesłanka niewątpliwie w sprawie niniejszej nie zachodzi. Czynności mające na celu obejście prawa (art. 58 kc) zawierają pozór zgodności z prawem. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą, ale skutki, które wywołują i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub nakazy ustawowe. Chodzi tu zatem o wywołanie skutku sprzecznego z prawem poprzez dokonanie samej czynności, a nie poprzez osiągnięcie celu leżącego poza treścią czynności (M. Safjan (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 1997, t. II, s. 153). Zdaniem Sądu nie ma również miejsca w sprawie zagrożenie pozostawieniem w obrocie prawnym wskutek umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego decyzji dotkniętej nieważnością. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa za nieważną uznaje się decyzję, która narusza prawo w sposób rażący. W kwestii rozumienia pojęcia rażącego naruszenia prawa orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowało stanowisko, iż za rażące naruszenie prawa uważać należy takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (vide: wyrok NSA z 06.09.1984 r., GP 1984, nr 20). W literaturze przedmiotu podnosi się, że o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki ekonomiczne lub gospodarcze wywołane decyzją (vie: M. Poleszak "Stwierdzenie nieważności decyzji w postępowaniu przed NSA", "Nowe Prawo" 1984 r., Nr 1, str. 25; W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004, s. 206). Niewątpliwie więc jako rażąco naruszające prawo należy traktować takie wady decyzji, które powodują konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego z racji istnienia w nich nieprawidłowości w szczególnym ciężarze gatunkowym (wad kwalifikowanych). Będzie tak w sytuacji gdy "czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażonej stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części" (por. J. Borkowski [w] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 730). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszego postępowania zauważyć należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (udzielającej pozwolenia na budowę) organ po przywołaniu podstaw prawnych regulujących tryb i zasady udzielania pozwoleń na budowę – wykazał, że brak było podstaw do odmowy zatwierdzenia przedłożonego projektu budowlanego, który był dokumentem kompletnym i spełniającym wszelkie wymogi formalne. Zastrzeżeń organu architektoniczno – budowlanego nie budziła i nie została podniesiona jako zarzut skargi, kwestia stosownych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń projektu budowlanego. O pozwolenie na budowę inwestorzy wystąpili w oparciu o ostateczną decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu, wydaną pod rządami ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym z 1994 roku na podstawie ustaleń obowiązującego w dacie jej wydawania (tj. w dacie 8 lutego 2002 r.) miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i w okresie ważności tej decyzji. Ani fakt późniejszej utraty z mocy prawa mocy obowiązującej starego planu zagospodarowania przestrzennego ani fakt uchwalenia w dniu [...] października 2006 r. przez Radę Miasta H. nowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, nie powodował automatycznej zmiany sytuacji procesowej inwestorów. Przepisy obowiązującej od 11 lipca 2003 r. nowej ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 27.03.2003 r. – Dz. U. z 2003 r., Nr 80, poz. 717 ze zm.) co do zasady nie pozbawiły mocy prawnej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu pozostających w obrocie prawnym w dniu wejścia w życia ustawy. Inwestorzy, którzy wystąpili o pozwolenie na budowę w oparciu o wydaną pod rządami poprzedniej ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym (z 1994 r.) decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu i nie uzyskali do czasu wejścia w życie nowej ustawy, ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, zachowali prawa nabyte w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu wydanej na podstawie planu obowiązującego w chwili wydania decyzji. Nie musieli uzyskiwać nowej decyzji o warunkach zabudowy. Utrata mocy dotychczasowej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu mogłaby być wyłącznie następstwem decyzyjnego stwierdzenia wygaśnięcia tej decyzji, o ile nowy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zawierałby inne ustalenia niż ten, w oparciu o który określono poprzednie warunki zabudowy (tak w Komentarzu do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym pod redakcją Z. Niewiadomskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., str. 572). Z twierdzeń przedstawiciela organu złożonych na rozprawie, wynikało (k. 81 akt), że do dnia orzekania przez Sąd ([...].02.2008 r.) nie zostało decyzyjnie stwierdzone wygaśnięcie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z dnia [...].02.2002 r., dołączonej do wniosku o pozwolenie na budowę. Zarzutu wygaśnięcia tejże decyzji nie podnosiła także strona skarżąca. W tej sytuacji wobec braku formalnego potwierdzenia wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu stanowiącej podstawę udzielonego pozwolenia na budowę, automatyczne powoływanie się na fakt uchwalenia nowego planu zagospodarowania przestrzennego jako przeszkody dla wydania spornego pozwolenia na budowę, pozbawione jest prawnego oparcia w przepisach. Na marginesie należy zauważyć jedynie, że co do funkcji terenu inwestycji, przeznaczenie go wedle decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania przestrzennego jak i wedle nowego planu zagospodarowania przestrzennego, nie uległo zmianie. W wyroku z dnia 20 lipca 2006 r. (sygn. II OSK 973/05, Lex nr 275515) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "organ administracji architektoniczno-budowlanej przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę ma wprawdzie obowiązek sprawdzenia zgodności projektu zagospodarowania działki lub terenu z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo budowlane), jednakże funkcja tego przepisu ogranicza się do sprawdzenia, czy plan miejscowy nie uległ zmianie, a w związku z tym czy decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla danej inwestycji nie wygasła". Tutejszy sąd administracyjny podziela powyższe stanowisko NSA, z tym zastrzeżeniem, że wygaśnięcie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu nie może odbyć się automatycznie, a musi być stwierdzone decyzyjnie (tak też NSA m.in. w wyrokach z dnia 28.04.2005 r., sygn. akt OSK 1250/04 i z dnia 13.10.2005 r., sygn. akt II OSK 130/05). Zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 kpa organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. § 3 tego artykułu stanowi wprost, iż organ stwierdza wygaśnięcie decyzji lub uchyla decyzję na podstawie przepisów § 1 i 2 w drodze decyzji. Z tych przyczyn, Sąd stwierdził, iż cofnięcie skargi w niniejszym postępowaniu sądowym było dopuszczalne. Jak wywiedziono powyżej Sąd administracyjny nie dopatrzył się przesłanek do uznania, jakoby cofnięcie skargi zmierzało do obejścia prawa lub miało za cel spowodowanie utrzymania w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) w przypadku skutecznego cofnięcia skargi, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 60 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.