I OSK 642/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno Henryk Ożóg Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1877/07 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie emerytury rolniczej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1877/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie emerytury rolniczej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 30 lipca 2004 r. sygn. akt VU [...] zmienił decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Koszalinie z dnia [...] maja 2003 r. i przyznał ubezpieczonemu A. M. prawo do emerytury, poczynając od dnia 1 marca 2003 r. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2006 r., sygn. akt III Aua [...], Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku oddalił apelację Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Koszalinie. W wykonaniu wskazanego wyżej wyroku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. znak: [...], wydaną na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), przyznał A. M. prawo do emerytury rolniczej. Wypłata świadczenia została jednak zawieszona w związku z pobieraniem przez A. M., korzystniejszej co do wysokości, emerytury pracowniczej. Pismem z dnia 5 września 2006 r. A. M. został poinformowany, iż stosownie do treści art. 33 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie tej ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie. W związku z tym wezwano go do określenia, które z przysługujących świadczeń ma być mu wypłacane. Pismem z dnia 26 września 2006 r. A. M. stwierdził, iż spełnia wymogi do przyznania obu świadczeń i dlatego wnosi o wypłatę emerytury rolniczej oprócz emerytury pracowniczej. Pismem z dnia 2 kwietnia 2007 r. A. M. wystąpił do Sądu Okręgowego w Koszalinie o nakazanie organowi rentowemu wypłaty równolegle emerytury pracowniczej i emerytury rolniczej w drodze wyjątku, zgodnie z decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. znak: [...], od daty złożenia pierwszego wniosku o świadczenie rolne. Sąd Okręgowy w Koszalinie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt IV U [...], przekazał wniosek ubezpieczonego A. M. o wypłatę emerytury rolniczej w drodze wyjątku do rozpoznania Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Koszalinie oraz umorzył postępowanie. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., znak: [...], działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 55 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, odmówił A. M. wypłaty w drodze wyjątku emerytury rolniczej w zbiegu z emeryturą pracowniczą. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 55 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, Prezes Kasy może przyznać emeryturę lub rentę rolniczą rolnikowi lub domownikowi oraz pozostałym po nich członkom rodziny, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Podkreślono, że w związku z tym, iż przepis art. 36 ust. 1 ustawy nie daje Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podstaw do wydania decyzji o wypłacie w drodze wyjątku emerytury rolniczej wraz z emeryturą lub rentą z innego ubezpieczenia społecznego, a art. 55 ust. 1 ustawy nie upoważnia Prezesa Kasy do zmiany, w drodze wyjątku, zasad wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych określonych w art. 33 ust. 2 ustawy, zatem w ocenie organu nie ma możliwości wypłaty wnioskowanego świadczenia. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak: [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. Na tę decyzję A. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, "w szczególności art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w drodze wyjątku w związku ze zbiegiem zapłaty składek w pełnej ilości lat stażu pracy na dwa ubezpieczenia społeczne, tj.: pracownicze w ZUS i rolnicze w KRUS". Wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1877/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę A. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2007 r., wskazał, że stosownie do art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Sąd podkreślił, że fakt, iż, decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2006 r. przyznano skarżącemu emeryturę rolniczą w trybie zwykłym, wyklucza zastosowanie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem przepisy te pozwalają jedynie na przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie Sądu pierwszej instancji z art. 20 wskazanej ustawy wynikają przesłanki niezbędne do uzyskania emerytury rolniczej w trybie zwykłym. Zdaniem Sądu nie może być mowy o ich naruszeniu w niniejszej sprawie, gdyż nie były one podstawą wydania zaskarżonych decyzji. Organ rozpoznawał wniosek o emeryturę rolniczą w trybie szczególnym, nie zaś w trybie zwykłym, i dlatego swoje rozstrzygnięcie oparł na podstawie art. 55 ustawy. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik A. M., radca prawny F. P., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania tytułem kosztów poniesionych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych. Wniesiono o stwierdzenie zasadności szczególnej podstawy do wypłaty emerytury rolniczej od daty złożenia pierwszego wniosku o emeryturę rolniczą na podstawie art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku ze zbiegiem opłat składek ubezpieczeniowych w pełnym zakresie według wymogów dwóch ustaw uprawniających do tych świadczeń, a nawet opłat składek ubezpieczeniowych w obu przypadkach z nadwyżką. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 20 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w drodze wyjątku w związku ze zbiegiem zapłaty składek w pełnej ilości lat stażu pracy na dwa ubezpieczenia społeczne, to jest: pracownicze w ZUS i rolnicze w KRUS. Zarzucono błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący oświadczył, że zgodnie z art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (DZ.U. z 1998r., nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest uprawniony do emerytury pracowniczej bez okresów zaliczalnych i spełnia równocześnie w pełni wymogi do otrzymania emerytury rolniczej na podstawie art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 98r. nr 7). Jednocześnie skarżący poinformował, że w podobnej sprawie innych osób, zostały wydane dwa wyroki w sprawie o sygn. akt III AUa [...] - dotyczącej R. B. i w sprawie o sygn. akt III AUa [...] - dotyczące C. W., na korzyść tych osób. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że posiada i w momencie składania wniosku o emeryturę pracowniczą posiadał wymagany w pełni okres stażu pracy i ubezpieczenia uprawniający zarówno do emerytury pracowniczej, jak i emerytury rolniczej. Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 19 ust. 1 o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. u. nr 7, z 1998r., poz. 25, z póź. zm.), spełnia wszystkie warunki do otrzymania emerytury rolniczej, a mianowicie: osiągnął wiek emerytalny (ponad 55 lat) oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 100 kwartałów, to jest 25 lat. Zdaniem skarżącego, stanowisko Prezesa KRUS, iż przepis art.36 ust. 1 ustawy nie daje podstaw do wydania decyzji o wypłacie w drodze wyjątku emerytury rolniczej wraz z emeryturą lub rentą z innego ubezpieczenia społecznego jest bardzo krzywdzący, bowiem skarżący posiadał gospodarstwo rolne, na którym pracował i opłacał składki ubezpieczenia rolniczego przez okres ich obowiązywania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Odnośnie naruszenia prawa materialnego, podkreślić należy, że naruszenie takie może przejawiać się w dwóch różnych formach, to jest w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji, to jest podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu wskazać, że przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku następuje w trybie art. 55 ust 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, które to świadczenie nie jest oparte na konstrukcji roszczenia, a dokonuje się w ramach decyzji uznaniowej Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jeżeli zajdą przesłanki wymienione w tym przepisie. Granice tego uznania wyznaczają określone przesłanki warunkujące możliwość przyznania emerytury rolniczej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej: 1) świadczenia te mogą być przyznane rolnikowi lub domownikowi albo członkom rodziny zmarłego rolnika czy domownika, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do zwykłego świadczenia musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) osoba ta nie ma niezbędnych warunków utrzymania oraz nie może ich uzyskać ze względu na wiek i stan zdrowia. Podkreślić tu należy, że wszystkie powołane wymogi muszą zachodzić łącznie. Niespełnienie nawet jednego z tych warunków wyklucza dopuszczalność pozytywnego rozpatrzenia żądania. Odnosi się to także do braku możliwości zarobkowania. Z treści omawianej regulacji jednoznacznie wynika, że chodzi tu o niemożliwość uzyskania niezbędnych środków utrzymania wyłącznie ze względu na stan zdrowia i wiek, przy czym inne okoliczności nie mogą być utożsamiane z brakiem możliwości uzyskania niezbędnych środków utrzymania. Usprawiedliwioną przeszkodą w tym zakresie może być bowiem tylko wiek lub stan zdrowia samego wnioskodawcy. Brzmienie powołanego przepisu oznacza zatem, iż jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć "szczególne okoliczności", należy do oceny organu, który w każdym przypadku okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie. Nie może też budzić wątpliwości, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Z treści przepisu art. 55 ust 1 powołanej ustawy wynika bowiem przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach ustawy wobec zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. W myśl natomiast art. 33 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie tej ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie. W niniejszej sprawie, jak z akt wynika, decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2006 r. przyznano skarżącemu emeryturę rolniczą w trybie zwykłym, co wyklucza zastosowanie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem przepis ten pozwala jedynie na przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W związku z tym uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie naruszono art. 20 wskazanej ustawy, z której wynikają przesłanki niezbędne do uzyskania emerytury rolniczej w trybie zwykłym, gdyż nie były one podstawą wydania zaskarżonych decyzji, a prawo do emerytury rolniczej w drodze wyjątku, skarżącemu nie przysługuje. Organ rozpoznawał wniosek o emeryturę rolniczą w trybie szczególnym, nie zaś w trybie zwykłym, i dlatego swoje rozstrzygnięcie oparł na podstawie art. 55 ustawy. Nie można także przyjąć, jak zdaje się oczekiwać skarżący, że przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku miałoby polegać na nierespektowaniu art. 33 powołanej ustawy i zezwoleniu na wypłatę tej emerytury obok pobieranej przez niego emerytury z ZUS. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.