II GSK 391/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędziowie NSA Joanna Kabat-Rembelska Czesława Socha Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 maja 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 236/07 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 maja 2007 r., o sygn. akt VI SA/Wa 236/07 oddalił skargę M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Sąd orzekał na podstawie następujących okoliczności faktycznych: W dniu 8 lipca 2006 r. M. K., zwany dalej skarżącym, przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją egzaminacyjną ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości działającą na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w G. Uchwałą z dnia 11 lipca 2006 r. Komisja egzaminacyjna ustaliła, że M. K. otrzymał z egzaminu konkursowego 188 punktów, czyli wynik negatywny. Od powyższej uchwały M. K. złożył w dniu 3 sierpnia 2006 r. odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym zakwestionował prawidłowość odpowiedzi ustalonych w kluczu do pytań testowych o numerach 64, 86, 102, 113 i 162. Skarżący podniósł, że wymienione pytania zostały błędnie sformułowane, ponieważ na każde z nich możliwa była więcej niż jedna odpowiedź. Po rozpoznaniu odwołania Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002, Nr 123, poz. 1058 ze zm.) uznał, że egzamin konkursowy został przeprowadzony zgodnie z wymogami określonymi w przepisach prawa. Po przeanalizowaniu dokumentacji i ponownym przeliczeniu punktów w teście skarżącego organ odwoławczy stwierdził, że suma punktów otrzymanych przez M. K. została ustalona przez członków Komisji egzaminacyjnej prawidłowo i nie doszło do naruszenia art. 75i ust.1 p.o.a. Minister Sprawiedliwości odniósł się merytorycznie do pytań zakwestionowanych przez skarżącego. W pytaniu nr 64 zostało sformułowanym następująco: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, niewłaściwość miejscową sąd bierze pod rozwagę: A. z urzędu w każdym stanie sprawy; B. tylko na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy; C. na zarzut pozwanego zgłoszony po wdaniu się w spór co do istoty sprawy, aż do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji.", skarżący zakwestionował prawidłowość odpowiedzi "B" zawartej w kluczu i stwierdził, że poprawna jest odpowiedź "A". Zdaniem organu treść pytania nie dawała podstaw do przyjęcia, że chodziło w nim o właściwość miejscową wyłączną, jak twierdzi skarżący. W ocenie organu pytanie nr 64 dotyczyło sytuacji określonej w art. 202 k.p.c. Na uzasadnienie słuszności przyjętego stanowiska Minister Sprawiedliwości powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 15 stycznia 1974 r. (sygn. akt I CZ 5/74), że w świetle art. 202 k.p.c niewłaściwość miejscową, z wyjątkiem właściwości wyłącznej, sąd bierze pod uwagę tylko na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. W odniesieniu do pytania nr 86 o następującej treści: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, złożenie wniosku o sprostowanie wyroku: A. nie jest ograniczone terminem; B. może nastąpić tylko w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu wyroku; C. może nastąpić tylko w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku", organ stwierdził, że podstawę prawną pytania stanowił art. 350 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste pomyłki" Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że istotą pytania było sprostowanie wyroku a nie przedmiot sprostowania, np. uzupełnienie wyroku jak podawał skarżący. Z tego względu odpowiedź "A" podana w kluczu była prawidłowa. Skarżący udzielił natomiast błędnej odpowiedzi "B". W kwestii pytania nr 102 Minister Sprawiedliwości podzielił pogląd skarżącego, że pytanie to zostało sformułowane w sposób umożliwiający udzielenie dwóch poprawnych odpowiedzi tj. "B" i "C" . Wprawdzie wg klucza odpowiedzi właściwa była odpowiedź "C", to jednak z powodu błędu drukarskiego jaki wystąpił w teście należało także przyjąć za prawidłową odpowiedź "B". Skarżący udzielił zaś odpowiedzi "A" i tym samym nie otrzymał punktu. Ustosunkowując się do pytania nr 113 o następującej treści: "Uchwały zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zapadają: A. zwykłą większością głosów; B. bezwzględną większością głosów; C. zwykłą lub bezwzględną większością głosów w zależności od tego czy przedmiot uchwały przekracza zakres zwykłych czynności", organ uznał, że prawidłowa była odpowiedź "B". Podstawę prawną pytania stanowił art. 208 § 5 k.s.h., według którego uchwały zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zapadają bezwzględną większością głosów. Minister Sprawiedliwości stwierdził, wbrew zarzutom skarżącego, że zakwestionowane pytanie miało na celu zbadanie wiedzy kandydatów na temat znajomości zasady ustawowej określonej w k.s.h. i nie było w tym pytaniu jakiejkolwiek wzmianki o umowie spółki przewidującej inny tryb głosowania w spółce. Odnosząc się do pytania nr 162 w brzmieniu: "Według ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może odliczyć darowizny na cele przewidziane w ustawie : A. wyłącznie od przychodu; B. zarówno od dochodu, jak tez podatku; C. wyłącznie od dochodu", organ stwierdził, że prawidłowa była odpowiedź "C" wymieniona w kluczu a nie jak podnosił skarżący odpowiedź "B". Minister Sprawiedliwości podał, że według art. 26 ust.1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podstawę obliczenia podatku stanowi dochód (...) po odliczeniu darowizn przeznaczonych na cele wymienione w tym przepisie. Mając to wszystko na uwadze Minister Sprawiedliwości uznał, że zarzuty skarżącego były bezpodstawne i utrzymał w mocy uchwałę Komisji egzaminacyjnej z dnia 11 lipca 2006 r. Od decyzji Ministra Sprawiedliwości M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchwały Komisji egzaminacyjnej z 11 lipca 2006 r. W skardze M. K. zarzucił Ministrowi Sprawiedliwości naruszenie przepisów art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., art. 140 k.p.a. i art. 75i p.o.a. polegające na odmowie przyznania skarżącemu punktów za pytania wyżej wymienione, gdy ze względu na sposób sformułowania tych pytań możliwe było udzielenie więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi. Tym samym skarżący podniósł, że zakwestionowane przez niego pytania zostały opracowane z naruszeniem art. 75i p.o.a. Kontrolując decyzję Ministra Sprawiedliwości Sąd I instancji nie dopatrzył się uchybień prawnych i utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd uznał, że organ odwoławczy szczegółowo przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem konkursowym na aplikację adwokacką i odniósł się w do wszystkich zarzutów skarżącego w uzasadnieniu decyzji. Według Sądu I instancji ustalenia Ministra Sprawiedliwości dotyczące rozwiązań na poszczególne pytania testowe były prawidłowe i w rezultacie nie mogły wpłynąć na zmianę wyniku egzaminu. Odnosząc się do pytania nr 64 Sąd I instancji uznał, że Minister Sprawiedliwości słusznie podał art. 202 k.p.c. jako podstawę prawną uzasadniającą odpowiedź w pkt "B" na to pytanie. W kwestii pytania nr 86 dotyczącego terminu procesowego na wniesienie wniosku o sprostowanie wyroku, Sąd I instancji zgodził się z organem, że właściwa była odpowiedź "A", gdyż w tym przypadku chodziło o sprostowanie wyroku w rozumieniu art. 350 k.p.c. a nie "inne sprostowanie". Minister Sprawiedliwości zasadnie przyjął, że w przypadku pytania nr 102 istniały dwie poprawne odpowiedzi tj. odpowiedź w pkt "B" i "C". Zdaniem Sądu nie budzi jakichkolwiek wątpliwości stanowisko organu odnośnie pytania nr 113. Minister Sprawiedliwości powołując się na art. 208 § 5 k.s.h. słusznie uznał, że uchwały zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zapadają bezwzględną większością głosów. Pytanie to dotyczyło bowiem ogólnej zasady ustawowej. Treść pytania prowadziła więc do udzielenia tylko jednej odpowiedzi "B", wskazanej w kluczu. Warunkiem uzyskania wyniku pozytywnego z egzaminu konkursowego było udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi na każde z co najmniej 190 pytań testowych z 250 pytań zawartych w teście. W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. M. K. wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi pomimo, że decyzja Ministra Sprawiedliwości zapadła z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 i art. 140 k.p.a. w zw. z art. 75 i p.o.a. polegającym na wadliwym przyjęciu, że pytania testu na aplikację adwokacką o numerach 64, 86, 102 i 113 zostały sformułowane w sposób poprawny. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że powołany przez Ministra Sprawiedliwości Zespół do przygotowania pytań na egzamin konkursowy dla kandydatów na aplikację adwokacką powinien przygotować test zgodny z zasadami określonymi w art. 75i ust.1 p.o.a. W sytuacji, gdy niektóre pytania testowe, (co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie), pozwalały na udzielenie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi lub nie pozwalają na udzielenie żadnej poprawnej odpowiedzi, należy uznać, że egzamin konkursowy został przeprowadzony z naruszeniem art. 75i ust.1 p.o.a. Wówczas kandydatowi należy przyznać dodatkowy punkt za odpowiedź na każde wadliwie sformułowane pytanie, gdyż nie może on ponosić ryzyka związanego z nieprawidłowym sformułowaniem pytań. Według skarżącego pytanie nr 64 zostało zredagowane w sposób nieprecyzyjny i przez to dawało możliwość udzielenia dwóch prawidłowych odpowiedzi. W pytaniu tym może zarówno chodzić o niewłaściwość miejscową, dającą się usunąć za pomocą stron umowy jak i o niewłaściwość miejscową wynikającą z przepisów o właściwości wyłącznej. Również niejasne jest sformułowanie pytania nr 86. Powołując się na przepis art. 350 k.p.c. skarżący wywiódł, że przepis ten nie mówi o sprostowaniu wyroku lecz o sprostowaniu treści wyroku, niedokładności, błędów pisarskich lub rachunkowych albo innych oczywistych omyłek. Co więcej z treści odpowiedzi na to pytanie wynika, że w pytaniu chodzi raczej o uzupełnienie wyroku, o którym mowa w art. 351 k.p.c. Wątpliwości wzbudza też pytanie nr 102. Zgodnie z art. 20 ust. 1 Prawa upadłościowego wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik tj. przyszły upadły oraz wierzyciele. Sformułowanie odpowiedzi "B" do powyższego pytania jest błędne, gdyż dłużnik spółki, czyli dłużnik upadłego nie ma możliwości zgłoszenia wniosku o upadłość. Podobnie skarżący zakwestionował pytanie nr 113. Powołany na uzasadnienie prawidłowej odpowiedzi przez Ministra Sprawiedliwości a następnie przez Sąd I instancji przepis art. 208 § 5 k.s.h ma charakter dyspozytywny. Wspólnicy spółki z o.o. mogą więc zmieniać zasady ustalone w tym przepisie i umownie zadecydować, że uchwały spółki zapadają bezwzględną lub względną większością głosów. Z wyżej wymienionych powodów zdaniem skarżącego udzielone przez niego odpowiedzi do powyższych pytań były poprawne. Dlatego też za te pytania powinien uzyskać dodatkowe punkty. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości stwierdził, że Sąd I instancji prawidłowo skontrolował zaskarżoną decyzję i na tej podstawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, w zakresie w jakim skarżący zakwestionował prawidłowość sformułowania dwóch pytań testowych: 64 i 113. Pytanie nr 64 dotyczyło uwzględniania przez sąd cywilny niewłaściwości miejscowej. Według klucza odpowiedzi poprawna to "B" (tylko na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy). Natomiast skarżący zaznaczył odpowiedź "A" (z urzędu w każdym stanie sprawy). Pytanie to nie zostało poprawnie sformułowane. Jest w nim bowiem mowa o właściwości miejscowej, bez jakichkolwiek ograniczeń, a więc o każdej właściwości miejscowej, w tym wyłącznej (art. 38 – 42 k.p.c.). Ma rację Sąd I instancji, że nie można uznać za dopuszczalne czynienie przez zdającego egzamin jakichkolwiek założeń czy uzupełnień do postawionego pytania. Skarżący nie miał więc podstaw do przyjęcia założenia, że w pytaniu chodzi o właściwość miejscową z wyjątkiem właściwości, której strony nie mogą zmienić w drodze umowy, a więc o sytuację uregulowaną w art. 202 k.p.c. w związku z art. 46 § 1 i 2 k.p.c. Nieprecyzyjność tego pytania sprawia, że żadna z trzech proponowanych w pytaniu możliwości odpowiedzi nie jest prawidłowa, w tym nie jest prawidłowa przyjęta w kluczu za prawidłową odpowiedź "B". Taką samą wadą jest również dotknięte pytanie nr 113. Sąd stanął na stanowisku, że według art. 208 § 5 k.s.h. prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B". Sąd nie uwzględnił jednak treści art. 208 § 1 k.s.h. z którego wynika, że przepis art. 208 § 5 ma zastosowanie, jeżeli zarząd jest wieloosobowy, a umowa spółki nie stanowi inaczej. Znowu uwaga Sądu o niedopuszczalności czynienia dodatkowych założeń do pytania jest zasadna. Z tym jednak, że Sąd sam takie założenie poczynił, stwierdzając, że w pytaniu chodziło o znajomość zasady, jako że nie było w nim wzmianki o umowie (art. 208 § 1 k.s.h.). W pytaniu rzeczywiście nie ma mowy o sytuacji przewidzianej w art. 208 § 1 k.s.h., ale też pytanie nie zawiera zastrzeżenia, że takiej umowy nie zawarto, a więc że chodzi wyłącznie o zasadę określoną w art. 208 § 5 k.s.h. Zaznaczoną w kluczu odpowiedź "B" można by uznać za prawidłową tylko przy założeniu, że nie zaistniała sytuacja przewidziana w art. 208 § 1 k.s.h.. Takiego zaś założenia w pytaniu nie ma. Z tego powodu zarówno odpowiedź "B", jak i pozostałe zaznaczone w pytaniu możliwości odpowiedzi nie są prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast zarzutów skargi kasacyjnej co do bezpodstawnego niezaliczenia skarżącemu punktów za odpowiedzi na pytania nr 86 i 102. Nie jest zasadny zarzut, że pytanie nr 86 jest nieprecyzyjne, bo w przepisach k.p.c. nie ma instytucji sprostowania wyroku, ponieważ przepis art. 350 k.p.c. mówi jedynie o sprostowaniu w wyroku niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywistych omyłek, w związku z tym pytanie mogło sugerować, że chodzi w nim o uzupełnienie wyroku (art. 351 k.p.c.). Skarżący nie wykazał przekonywująco, że istnieje zasadnicza, jakościowa różnica pomiędzy sprostowaniem wyroku (o którym mowa w tytule oddziału 4, rozdziału 1, działu IV, tytułu VI k.p.c.), a sprostowaniem treści wyroku, uzasadniająca przyjęcie, że sprostowanie wyroku oznacza w istocie uzupełnienie wyroku. Gdyby nawet z jakichś (nieuzasadnionych) powodów skarżący skojarzyłby sprostowanie wyroku z jego uzupełnieniem to i tak zaznaczona przez niego odpowiedź "B" nie byłaby prawidłowa, ponieważ według art. 351 k.p.c. wniosek o uzupełnienie wyroku może być złożony w ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia wyroku, bądź od jego doręczenia, jeżeli doręczenie wyroku następuje z urzędu. Rację ma natomiast skarżący stwierdzając, że pytanie nr 102 zostało sformułowane z naruszeniem przepisu art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze, ponieważ możliwe jest udzielenie na nie dwóch prawidłowych odpowiedzi "B" i C". Przyznał to zresztą organ (Minister Sprawiedliwości) oraz Sąd I instancji wyjaśniając, że stało się tak za sprawą błędu w odpowiedzi "B" (zamiast "dłużnik", napisano "dłużnik spółki"). Skarżący nie wskazał jednak żadnej z tych dwóch możliwych odpowiedzi, zakreślając odpowiedź "A". Dlatego też Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że ten błąd w pytaniu i tym samym naruszenie prawa, nie miało wpływu na wynik sprawy. Bez względu na treść odpowiedzi zawartej w pkt "B" pytania, udzielenie odpowiedzi "A" na to pytanie należało uznać za nieprawidłowe. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w świetle art. 20 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego wierzyciel spółki ma legitymację do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki akcyjnej. W zakresie wyżej określonym Sąd I instancji błędnie ocenił odpowiedzi skarżącego udzielone w ramach egzaminu konkursowego (testowego) na aplikację adwokacką. W ten sposób naruszył przytoczone w skardze kasacyjnej przepisy procedury sądowoadministracyjnej, odnoszące się dokonywania ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę zastosowania określonych przepisów prawa materialnego. Tym samym naruszył również przepis art. 75 i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za uzasadnioną i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.