I OZ 957/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 70/08 o odrzuceniu zażalenia C. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 sierpnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 70/08 o zasądzeniu od Skarbu Państwa na rzecz adwokata J. A. B. wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi C. W. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Szamotułach postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 marca 2008 r. odrzucił skargę C. W. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Szamotułach. Postanowieniem z dnia 20 maja 2008 r. przyznano C. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 8 lipca 2008 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik - adwokat J. A. B. - wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z wnioskiem o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu C. W., składając jednocześnie oświadczenie, iż koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w żadnej części. W piśmie tym adwokat, w ramach wykonywanych czynności, poinformował o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 lipca 2008 r. zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz adwokata J.A. B. zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. Na to postanowienie C. W. złożył sprzeciw. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 sierpnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 70/08, przyznano adwokatowi J. A. B. od Skarbu Państwa zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Na to postanowienie C. W. złożył zażalenie, które to zażalenie zostało odrzucone postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 70/08, z powodu uchybienia terminu do jego wniesienia. Na to postanowienie C. W. złożył zażalenie, które stanowi w istocie polemikę z zaskarżonym postanowieniem, podnosząc, że jest krzywdzony przez sądy i organy administracyjne, nie kwestionując jednocześnie wysokości naliczonego pełnomocnikowi wynagrodzenia. Skarżący zwrócił się także z prośbą o podanie adresu Stowarzyszenia Osób Pokrzywdzonych przez Sądy, albowiem o takim stowarzyszeniu słyszał w telewizji TVN. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Brzmienie powołanego przepisu oznacza, że w toku postępowania sądowego prowadzonego w sprawie o przyznanie prawa pomocy, prawo do zaskarżania zarządzeń i postanowień wydawanych w toku tegoż postępowania przysługuje jedynie tym osobom, których praw lub obowiązków dotyczą, czyli tym, którzy z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpili. Za takim stanowiskiem opowiedziała się też H. Knysiak-Molczyk (Prawo pomocy ..... PS 2003 nr 11-12, s. 91). Podkreślić w tym miejscu należy, że nie zachodzi obawa naruszenia praw innych podmiotów, bowiem Sąd w każdej chwili, stosownie do przepisu art. 249 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy może cofnąć w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W związku z tym stwierdzić należy, że postępowanie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter incydentalny, bowiem rozpoznanie tego wniosku pozostaje bez wpływu na inne czynności procesowe podejmowane w sprawie, jak chociażby bieg terminów w postępowaniu "głównym". W związku z tym "stronami" takiego wpadkowego postępowania nie są strony postępowania "głównego", gdyż nie mają w nim interesu prawnego. Zatem stroną w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, jest osoba ubiegająca się o przyznanie jej takiego prawa, a sprawa toczy się pomiędzy tymże wnioskodawcą a rozpatrującym wniosek sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela tym samym stanowisko Sądu zawarte w postanowieniu z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 545/08, w którym wskazano, że z analizy przepisów dotyczących prawa pomocy, zawartych w powołanej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wynika, że ustawodawca mówiąc o stronie postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy, utożsamia pojęcie "strony" z pojęciem podmiotu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, na przykład w art. 255 tej ustawy. Natomiast przepis art. 247 ustawy, uściślił jeszcze pozycję procesową wnioskodawcy stanowiąc, iż odnosi się on tylko do strony występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i będącej jednocześnie stroną skarżącą. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach o sygn. akt II OZ 640/08, II OZ 62/07 i II OZ 68/07. Skoro zatem krąg stron w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ograniczony jest tylko do podmiotu występującego z takim wnioskiem, to stwierdzić należy, że prawo do zaskarżania orzeczeń dotyczących prawa pomocy należałoby przyznać tylko tym osobom, które z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiły. Tym samym strona nie występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie ma legitymacji skargowej do wniesienia zarówno sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy, jak i do złożenia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na skutek rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza (wniesionego przez uprawnioną "stronę") w tejże sprawie. Zgodnie z art. 250 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Natomiast kwestie dotyczące wynagrodzenia dla adwokata z urzędu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane wyżej wywody dotyczące pojęcia "strony" w postępowaniu w sprawie o przyznanie prawa pomocy, dotyczą także sytuacji, w której prawo pomocy dotyczyło przyznania pełnomocnika z urzędu wnioskującego o wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną, które następnie zostaje pełnomocnikowi przyznane. Sprawa zatem o ustalenie i przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu w ramach przyznanego i skonsumowanego prawa pomocy, jest sprawą pomiędzy tymże pełnomocnikiem a Sądem, który przyznaje należne wynagrodzenie ze Skarbu Państwa. Tylko zatem konkretny pełnomocnik, niezadowolony z przyznanego mu postanowieniem wynagrodzenia, może składać sprzeciw od postanowienia referendarza w tym przedmiocie, a w dalszej kolejności zażalenie na postanowienie sądu wojewódzkiego utrzymujące w mocy postanowienie referendarza. Takie środki odwoławcze nie przysługują natomiast skarżącemu, na rzecz którego działał profesjonalny pełnomocnik. Wskazać w tym miejscu należy, że ani z art. 250 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani z przepisów wskazanego wyżej rozporządzenia wykonawczego nie wynika możliwość dokonania, najpierw przez referendarza sądowego, a potem przez Sąd, weryfikacji działań pełnomocnika z urzędu pod kątem rzetelności wykonywanych działań i etyki zawodowej. Dlatego też strona, której nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana przez wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie Sądowi. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną wystąpił adwokat J. A. B. i w wyniku rozpoznania tego wniosku, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 lipca 2008 r. zasądził od Skarbu Państwa na jego rzecz wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W związku z tym "stroną" w tym postępowaniu był tenże adwokat, a sprawa toczyła się pomiędzy nim a Sądem. Od tego postanowienia C. W. złożył sprzeciw, do którego wniesienia nie miał legitymacji skargowej, nie był bowiem "stroną" w tym postępowaniu incydentalnym, o czym wspomniano we wskazanych wyżej wywodach. Zatem, skoro z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną wystąpił adwokat J. A. B. i w wyniku tego wniosku wydane zostało przez referendarza sądowego postanowienie, to wniesienie sprzeciwu od tegoż postanowienia przez C. W., było niedopuszczalne. W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 70/08, narusza przepisy obowiązującego prawa, bowiem sprzeciw wniesiony przez C. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2008 r., powinien być odrzucony jako niedopuszczalny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 w związku z art. 259 § 1 i art. 166 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.