II OSK 1249/10

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2011-08-26

Skład orzekający: Wojciech Chróścielewski, Andrzej Gliniecki, Zofia Flasińska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając ponownie sprawę po uchyleniu jego poprzedniego wyroku przez NSA, mógł odstąpić od wykładni prawa dokonanej przez NSA i samodzielnie badać kwestię wygaśnięcia prawa użytkowania nieruchomości, zamiast zawiesić postępowanie i zobowiązać stronę do wystąpienia na drogę sądową cywilną?
Ratio decidendi
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie był uprawniony do samodzielnego badania kwestii wygaśnięcia prawa użytkowania nieruchomości, nawet w obliczu przedłożenia nowych dokumentów. Sąd ten powinien był zastosować się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nakazał uchylenie decyzji administracyjnej i zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia sporu o istnienie prawa użytkowania przez sąd powszechny. Samodzielne badanie tej kwestii przez WSA stanowiło naruszenie art. 190 p.p.s.a.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła pozwolenia na budowę parkingu. Starosta wydał pozwolenie Spółdzielni "M.". "P." sp. z o.o. wniosło o wznowienie postępowania, twierdząc, że posiada prawo użytkowania działki. Wojewoda uchylił decyzję Starosty, odmawiając zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia, uznając, że prawo użytkowania "P." sp. z o.o. wyłącza możliwość realizacji inwestycji przez Spółdzielnię. WSA początkowo oddalił skargę Spółdzielni, uznając prawo "P." sp. z o.o. do dysponowania nieruchomością. Po uchyleniu tego wyroku przez NSA i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, WSA uchylił decyzję Wojewody, uznając, że prawo użytkowania "P." sp. z o.o. wygasło. "P." sp. z o.o. wniosło skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym odstąpienie od wytycznych NSA.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Zasądza od Spółdzielni M. w G. na rzecz P. Sp. z o.o. kwotę 450 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del NSA Zofia Flasińska Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. z siedzibą w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 756/09 w sprawie ze skargi Spółdzielni M. w G. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji , odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, 2) zasądza od Spółdzielni M. w G. na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w E. kwotę 450 słownie (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 marca 2010 r., II SA/Bk 756/09, po rozpoznaniu skargi Spółdzielni "M." w G., uchylił decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Starosta G. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Spółdzielni "M." w G. pozwolenia na budowę parkingu dla samochodów osobowych oraz placu manewrowego z miejscami postojowymi dla samochodów ciężarowych na działkach nr [...] i [...] położonych w G. przy ul. [...]. Następnie postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Starosta G. na wniosek "P." sp. z o.o. z siedzibą w E. wznowił postępowanie zakończone powyższą decyzją z uwagi na fakt, iż jako użytkownik działki nr [...], spółka nie brała udziału w postępowaniu. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] organ odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. Od decyzji tej odwołanie złożyła "P." sp. z o.o. podnosząc zarzut, iż działka nr [...] obciążona jest ograniczonym prawem rzeczowym w postaci użytkowania ustanowionego na rzecz spółki. Użytkowanie to wynika z umowy zawartej pomiędzy poprzednim właścicielem działki spółką "R.", co potwierdza wpis w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. Konsekwencją obciążenia nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym jest ograniczenie właściciela w możliwości dysponowania swoja rzeczą. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Wojewoda P. uchylił decyzję Starosty G. z dnia [...] listopada 2007 r. oraz decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że przed organem pierwszej i drugiej instancji toczyły się dwa odrębne postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, których wnioskodawcami były przeciwne strony to jest "M." i "P." Obydwa podmioty złożyły oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością - działką o nr [...] - na cele budowlane. Zdaniem Wojewody, Spółdzielnia "M." pomimo tego, że złożyła oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, faktycznie nie będzie mogła zrealizować inwestycji, albowiem przedmiotowa działka została obciążona ograniczonym prawem rzeczowym na rzecz "P." do dnia [...] grudnia 2017 r. Z aktu notarialnego Repertorium "A" nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. wynika, że użytkownik ma m.in. prawo do dokonywania nakładów na nieruchomość, ponosi koszty użytkowania, uiszcza opłatę za użytkowanie itp. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła Spółdzielnia "M." w G. i podniosła zarzuty naruszenia art. 4 Prawa budowlanego oraz art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.. Wyrokiem z dnia z dnia 19 maja 2008 r., II SA/Bk 153/08 skarga została oddalona. W uzasadnieniu stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest to, komu faktycznie przysługuje prawo do dysponowania nieruchomością - użytkownikowi wieczystemu nieruchomości (Spółdzielni "M." w G.), czy też użytkownikowi ("P." sp. z o.o. z siedzibą w E.), a co za tym idzie czyje oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wiąże organ administracji i wywołuje zamierzone przez inwestorów skutki w postaci możliwości uzyskania pozwolenia na budowę. Sąd stanął na stanowisku, że prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane przysługuje użytkownikowi działki "P." sp. z o.o. Prawo do zabudowy i użytkowania nowych budynków przez użytkownika nieruchomości wynika bowiem z § 5 ust. 5 umowy użytkowania zawartej w formie aktu notarialnego Repetytorium "A" nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Spółdzielnia "M.". Wyrokiem z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po ponownym rozpoznaniu sprawy wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu spór w przedmiotowej sprawie dotyczy tego komu przysługuje prawo do dysponowania działką nr [...] położoną w G. przy ul. [...] na cele budowlane, użytkownikowi wieczystemu tej działki (Spółdzielni "M." w G.) czy też użytkownikowi ("P." sp. z o.o. w siedzibą w E.). Jak wskazał Sąd, definicja legalna pojęcia "prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane" zawarta jest w art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. nr 156, poz. 1118 ze zm.). Sąd kasacyjny, uchylając wyrok Sądu instancji, dokonał wykładni prawnej tej definicji i stwierdził, że tytułem prawnym do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest zarówno użytkowanie wieczyste jak i ograniczone prawo rzeczowe w tym użytkowanie. Przy czym użytkownik wieczysty i użytkownik tej samej nieruchomości nie mogą jednocześnie w tym samym miejscu i czasie wykonywać swojego uprawnienia do zabudowy nieruchomości. W takiej sytuacji zachodzi konieczność określenia, kto ma pierwszeństwo w korzystaniu z nieruchomości poprzez zabudowę. W ocenie NSA ograniczenia cywilnoprawne w wykonywaniu prawa własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości muszą być respektowane również na gruncie prawa administracyjnego przy ocenie, czy inwestorowi przysługuje prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Dlatego też w sytuacji ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego w postaci użytkowania, uprawnienia użytkownika do korzystania z nieruchomości wyłączają uprawnienia właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości w takiej części, w jakiej przysługują one użytkownikowi. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że ograniczenia te przestają obowiązywać tylko dlatego, że właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości występuje o wydanie pozwolenia na budowę. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy NSA stwierdził, że istnienie prawa użytkowania przysługującego "P." sp. z o.o. w G. w dacie wydania pozwolenia na budowę na rzecz Spółdzielni, którego treścią jest. m.in. prawo zabudowy działki nr [...] wyłączałoby możliwość wykorzystania tej działki na cele budowlane przez Spółdzielnię, która jest jej użytkownikiem wieczystym. W sprawie jednak niewyjaśniono czy w dacie wydania pozwolenia na budowę na rzecz Spółdzielni faktycznie istniała umowa użytkowania ustanowiona na rzecz "P." oraz czy faktycznie istniało prawo ustanowione tą umową. W ocenie Sądu kasacyjnego dla kwestii związanej z ustaleniem istnienia umowy użytkowania kluczowe znaczenie ma fakt uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 2002 r., [...] o umorzeniu postępowania układowego. Uprawomocnienie się tego postanowienia oznacza, iż ziścił się warunek, od którego zależało ustanowienie użytkowania na rzecz "P." sp. z o.o. z siedzibą w E. (§ 2 pkt 2 umowy z dnia [...] listopada 2002 r.). Skuteczne ustanowienia użytkowania nie jest jednak równoznaczne z tym, że w dacie wydania na rzecz Spółdzielni pozwolenia na budowę prawo to istniało. Zgodnie z treścią art. 313 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm.) sprzedaż nieruchomości w postępowaniu upadłościowym powoduje, że użytkowanie oraz prawa dożywotnika pozostają w mocy, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest hipotekami obciążona albo jeżeli wartość użytkowania i praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w cenie nabycia. Jednakże w tym ostatnim wypadku wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia. Z regulacji tej wynika, że co do zasady na skutek sprzedaży nieruchomości w postępowaniu upadłościowym prawo użytkowania wygasa, chyba że zaistnieją okoliczności wymienione w przytoczonym wyżej przepisie. W realiach przedmiotowej sprawy z uwagi na to, że w skardze kasacyjnej Spółdzielnia podniosła, iż prawo użytkowania wieczystego działki o nr [...] nabyła od syndyka masy upadłości "R." sp. z o.o. z siedzibą w G. nie jest wykluczone, że użytkowanie ustanowione na rzecz "P." sp. z o.o. z siedzibą w E. wygasło i w dacie wydawania na rzecz Spółdzielni decyzji przez Starostę G. z dnia [...] lipca 2007 r. o pozwoleniu na budowę prawo to nie istniało. Dlatego też sąd kasacyjny zalecił aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji zażądał od Spółdzielni dowodu na to, że użytkowanie wieczyste przedmiotowej działki zostało nabyte przez nią w toku postępowania upadłościowego. W przypadku ustalenia, że nabycie tego prawa nastąpiło w toku postępowania upadłościowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny winien uchylić kwestionowana decyzję ze wskazaniem organowi administracji, by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania. Zgodnie z treścią art. 190 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej – p.p.s.a.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Istnieje jednak możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa i zaleceń co do dalszego postępowania w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego rozpoznania uległ zasadniczej zmianie. Z taką zmianą stanu faktycznego mamy do czynienia w sprawie przedmiotowej. Została ona spowodowana przełożeniem na rozprawie w dniu [...] marca 2010 r. przez pełnomocnika Spółdzielni "M." aktu notarialnego [...] lutego 2004 r. Repertorium "A" nr [...] na podstawie którego została zawarta umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] pomiędzy syndykiem masy upadłości "R." sp. z o.o. w siedzibą w G. a Spółdzielnią "M." w G. oraz zawiadomienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. z którego wynika, że w dziale [...] wykreślono wpis dotyczący zawartej w dniu 21 listopada 2002 r. umowy ustanowienia pod warunkiem prawa użytkowania nieruchomości na rzecz "P.". Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że na datę wydania pozwolenia na budowę Spółdzielni "M." nie istniało prawo użytkowania ustanowione na rzecz "P.". W konsekwencji Sąd stwierdził, że prawo dysponowania działką nr [...] na cele budowlane przysługiwało tylko i wyłącznie użytkownikowi wieczystemu tej działki - Spółdzielni "M." w G. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił kwestionowaną decyzję Wojewody P. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 11 Prawa budowlanego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "P." Sp. z o.o., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając: naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez: 1. uchybienie przepisowi art. 313 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonanie subsumcji faktów ustalonych w sprawie pod wyżej wymienioną normę prawną w brzmieniu nadanym jej przez art. 4 ustawy z dnia 30 maja 2008 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 roku, Nr 116, poz. 731) oraz art. 1 pkt 100 lit. a ustawy z dnia 6 marca 2009 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 53, poz. 94) o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zmieniającej ustawę z dniem 2 maja 2009 r., podczas gdy ogłoszenie upadłości nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2003 r. nr 60, poz. 535), co nakazuje stosować przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 roku Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1991 r. nr 118, poz. 512); 2. uchybienie przepisowi art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy dla oceny istnienia prawa użytkowania działki gruntu o numerze geodezyjnym [...], niezbędnym było dokonanie analizy przesłanek statuowanych naruszoną normą prawną; 3. uchybienie przepisowi art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe w zw. z art. 1000 § 3 k.p.c. poprzez uznanie, iż nastąpiło wygaśnięcie ograniczonego prawa rzeczowego bez weryfikacji przesłanek wskazanych w treści naruszonych przepisów prawa. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) poprzez: 1. uchybienie przepisowi art. 190 p.p.s.a. poprzez odstąpienie od zawartej w wyroku NSA z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 wykładni prawa i zaleceń co do dalszego procedowania, a co za tym idzie, zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji ze wskazaniem organowi administracji, by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni "M." do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania; 2. uchybienie przepisowi art. 190 p.p.s.a. poprzez pominięcie zaleceń NSA zawartych we wskazanym wyroku z dnia 5 października 2009 r. oraz poczynienie ustaleń w zakresie wygaśnięcia prawa użytkowania nieruchomości przysługującego "P." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w E. Wskazując na powyższe zarzuty na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. "P." sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. od Spółdzielni "M." w G. na rzecz "P." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że wyjaśnienia wymaga, iż upadłość "R." sp. z o.o. w G. została ogłoszona przez Sąd Rejonowy w S. V Wydział Gospodarczy w dniu [...] stycznia 2003 r. w sprawie o sygn. [...]. Od upadłego prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze geodezyjnym [...], o obszarze 1 ha 2831 m2, położonej w G., przy ul. [...] oraz własność znajdujących się na gruncie budynków i zabudowań, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, obciążonej prawem użytkowania nieruchomości na rzecz spółki pod firmą Biuro "P." sp. z o.o. w O., nabyła Spółdzielnia "M." w G., za ceną łączną 1.258.261,80 zł. Zatem dla oceny skutków sprzedaży nieruchomości w postępowaniu upadłościowym, stosownie do przepisu art. 536 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze należy stosować przepisy rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe. Zgodnie bowiem z treścią art. 536 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze w sprawach, w których ogłoszono upadłość przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe zawiera regulację dotyczącą skutków nabycia nieruchomości w postępowaniu upadłościowym i jako obowiązująca na datę ogłoszenia upadłości sprzedającego, winna zostać zastosowana w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł o wygaśnięciu ograniczonego prawa rzeczowego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, w brzmieniu nadanym przez art. 4 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw oraz art. 1 pkt 100 lit. a ustawy z dnia 6 marca 2009 r. (Dz.U. z 2009 r., nr 53, poz. 94) o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zmieniającej ustawę z dniem 2 maja 2009 roku, jednocześnie wskazując dziennik ustaw zawierający tekst pierwotny ustawy. Działania Sądu I instancji podjęte celem poczynienia ustaleń w przedmiocie wygaśnięcia przysługującego "P." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w E. prawa użytkowania nieruchomości, jako dokonane z naruszeniem przepisów prawa, nie mogą zyskać aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz decydują o wadliwości wydanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny wbrew obowiązkowi zastosowania właściwego przepisu prawa pod ustalony stan faktyczny, wywnioskował o wygaśnięciu prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości z pominięciem przesłanek statuowanych przepisem art. 120 § 1 powołanego rozporządzenia. Sąd ocenił kwestie związane z wygaśnięciem ograniczonego prawa rzeczowego, a co za tym idzie uznał, iż na datę wydania pozwolenia na budowę Spółdzielni "M." w G., nie istniało prawo użytkowania ustanowione na rzecz "P." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w sposób oderwany od przepisów regulujących tę materię. Przesądzenie o wygaśnięciu prawa użytkowania nieruchomości, zdecydowało o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz odebraniu uczestnikowi postępowania prawa do dysponowania nieruchomością. Istota rozpoznanej przez Sąd sprawy sprowadzała się do ustalenia podmiotu uprawnionego do dysponowania przedmiotową nieruchomością. W tym zakresie należało poczynić - jeżeli już Sąd uznał się za właściwy do rozstrzygania kwestii wygaśnięcia użytkowania - rzetelne ustalenia w oparciu o przepis art. 120 § 1 powołanego rozporządzenia Prezydenta RP. Sąd tego nie uczynił. Przepis ten stanowi, iż sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma te same skutki prawne, jakie ma sprzedaż w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 1000 § 1 k.p.c. wszelkie prawa ciążące na nieruchomości wygasają z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności. Jednakże § 3 tego samego artykułu wskazuje szereg przesłanek, których spełnienie skutkuje utrzymaniem w mocy użytkowania. Stanowi on w szczególności, że pozostają również w mocy ujawnione przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentu do zbioru albo nie ujawnione w ten sposób, lecz zgłoszone najpóźniej na trzy dni przed terminem licytacji, użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest hipotekami obciążona albo jeżeli wartość użytkowania, służebności i praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w cenie nabycia. Jednakże w wypadku ostatnim wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia. Mając za tym werbalne brzmienie przepisów przedmiotem badania Sądu (o ile w ogólne uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny jest uprawniony, aby badanie w kierunku wygaśnięcia prawa użytkowania prowadzić) winno być ustalenie, czy wartość prawa użytkowania znalazła pokrycie w cenie nabycia (jest niższa od ceny nabycia). Cena nabycia nieruchomości wyniosła 1.258.261,80 zł, natomiast wartość użytkowania zamykała się kwotą 120.000,00 zł - zestawienie obydwu wartości wskazuje jednoznacznie, iż kwestia ta w ogóle nie była przedmiotem badania Sądu. Sąd I instancji stosownie do wytycznych zawartych w wyroku NSA z dnia 5 października 2009 r., winien był uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi administracji, by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania. Powyższe wytyczne nie zostały wdrożone przez WSA, który podjął się próby ustalenia kwestii związanych z wygaśnięciem prawa użytkowania ustanowionego na rzecz spółki "P.". Nie sposób zgodzić się z tezą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego rozpoznania uległ zmianie w stopniu uprawniającym do odstąpienia od wytycznych NSA. Okoliczność przedłożenia w toku rozprawy przed Sądem przez Spółdzielnię aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r., na podstawie którego została zawarta umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] pomiędzy syndykiem mady upadłości "R." sp. z o. o. z siedzibą w G., a Spółdzielnią "M." w G., tylko wypełnia wolę NSA co do konieczności wykazania faktu nabycia przez Spółdzielnię "M." prawa użytkowania wieczystego działki w postępowaniu upadłościowym. Akt notarialny z dnia [...] lutego 2004 r. nie może zatem stanowić o zmianie stanu faktycznego sprawy, która umożliwia odstąpienie od zastosowania wytycznych NSA, który wyraźnie określił, iż dopiero ustalenie okoliczności nabycia prawa użytkowania wieczystego, a w szczególności przeprowadzenie dowodu potwierdzającego sprzedaż przez upadłego prawa do nieruchomości w toku postępowania upadłościowego, winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody z jednoczesnym zobowiązaniem organu administracyjnego do zawieszenia postępowania administracyjnego. W żadnym razie NSA nie wyposażył Sądu I instancji w kompetencje do oceny wygaśnięcia prawa użytkowania. Wyraźnie bowiem podniósł, iż: "nie ma powodu, by to Wojewódzki Sąd Administracyjny lub organ administracji oceniał, czy użytkowanie wygasło, czy nie". W żadnym razie fakt przedłożenia zawiadomienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie wykreślenia w dziale III Kw Nr [...] wpisu dotyczącego zawartej w dniu w dniu [...] listopada 2002 roku umowy ustanowienia pod warunkiem prawa użytkowania nieruchomości na rzecz "P.", nie predysponował do odstąpienia od zaleceń NSA i czynienia ustaleń w zakresie wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego. Złożone zawiadomienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. nie było ostateczne, a od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych w G., została złożona skarga. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. Sąd Rejonowy w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych postanowił utrzymać w mocy zaskarżony wpis. Powyższe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone apelacją z dnia [...] kwietnia 2010 r. wywiedzioną przez "P.", co stwarza możliwość zmiany zaskarżonego wpisu. Zatem wnioskowanie o fakcie wygaśnięcia prawa użytkowania ustanowionego na rzecz spółki "P." na podstawie nieprawomocnych orzeczeń Sądu Rejonowego w G. o wykreśleniu wpisu, odbiera tak poczynionym ustaleniom walor uzasadnionych. Wywód Sądu I instancji, iż na datę wydania pozwolenia na budowę Spółdzielni "M." w G. nie istniało prawo użytkowania ustanowione na rzecz "P.", jako przeprowadzony w oparciu o nieprawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego oraz w oderwaniu od analizy przesłanek statuowanych przepisem art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe w zw. z art. 1000 § 3 k.p.c. nie zasługuje na przymiot prawidłowego. W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółdzielnia "M." wniosła o jej oddalenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 190 zd. 1 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 - w konsekwencji, którego wydany został zaskarżony wyrok - stwierdził: "przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien zażądać od Spółdzielni dowodu na to, że użytkowanie wieczyste działki o nr ew. [...] zostało nabyte przez Spółdzielnię w toku postępowania upadłościowego. Jeżeli istotnie nabycie użytkowania wieczystego nastąpiło w toku postępowania upadłościowego, to zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi administracji by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania. Nie ma powodu by Wojewódzki Sąd Administracyjny lub organ administracji oceniał, czy użytkowanie wygasło czy też nie". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie zastosował się do powyższych wskazań.. Błędnie uznał bowiem, że w sprawie nastąpiła taka zmiana stanu faktycznego, która umożliwia odstąpienie od wykładni dokonanej przez NSA. Za taką zmianę potraktował przedłożenie na rozprawie przed Sądem aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r. na podstawie, którego została zawarta pomiędzy syndykiem masy upadłości "R." sp. z o.o. w G., a Spółdzielnią "M." w G. umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz zawiadomienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. z którego wynikało, że został wykreślony z księgi wieczystej nr [...] wpis dotyczący zawartej w dniu [...] listopada 2002 r. umowy ustanowienia pod warunkiem prawa użytkowania nieruchomości na rzecz "P." Sąd I instancji uznał, że z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że prawo dysponowania na cele budowlane działką nr [...] przysługiwało wyłącznie Spółdzielni "M." Trafnie w skardze kasacyjnej wskazano, iż orzeczenie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. w chwili orzekania przez WSA nie było jeszcze prawomocne. Ponadto z wskazań NSA zawartych w wyroku z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 jednoznacznie wynikało, że nawet, gdyby Spółdzielnia przedstawiła dowód nabycia prawa użytkowania wieczystego działki w toku postępowania upadłościowego, to WSA winien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi administracji konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozpoznania powództw wniesionego przez Spółdzielnię o ustalenie istnienia umowy użytkowania. W całej rozciągłości należy podzielić też stanowisko NSA zawarte w powołanym wyroku, iż nie ma powodu, aby WSA czy organy administracji oceniały czy użytkowanie działki nr [...] wygasło czy też nie. Z wyżej przytoczonych względów za trafne należy uznać zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia art. 190 p.p.s.a. Trafny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 313 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r. nr 175 poz. 361) poprzez przyjęcie, że miał on zastosowanie w sprawie, podczas, gdy przepisy tej ustawy na mocy jej art. 536 nie mają zastosowanie w sytuacji, w której ogłoszono upadłość przed wejściem ustawy w życie. Upadłość "R." Sp. z o.o. została ogłoszona przez Sąd Rejonowy w S. w dniu [...] stycznia 2003 r., [...], natomiast Prawo upadłościowe i naprawcze co do zasady, weszło w życie w dniu 1 października 2003 r. W konsekwencji przepis ten nie mógł być w sprawie stosowany, gdyż zastosowanie winy mieć przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1991 r. nr 118, poz. 512). Tym nie mniej ponownie należy przypomnieć, iż nie jest rola sądów administracyjnych rozważanie czy prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości istniało czy też nie w dacie wydawanie kwestionowanej decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. Należy też zauważyć, iż w powoływanym już wielokrotnie wyroku NSA z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 powołano się na art. 313 ust. 3 Prawa upadłościowego i naprawczego jedynie w trybie przypuszczającym, wskazując, iż kwestie te wymagają ustalenia, ale nie przez organy administracji ani sądy administracyjne, a sad powszechny. Tak więc wbrew temu co stwierdzono w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd I instancji nie był i nie mógł być związany tym, wyrwanym z kontekstu, fragmentem uzasadnienia wyroku NSA. Mając na uwadze podniesione wyżej względy, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło