VI SA/Wa 643/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Anna Fabiańczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w K. na pismo Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku podstawy prawnej do przywrócenia terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa 1. uchyla zaskarżone pismo z dnia [...] lutego 2008 r. ; 2. stwierdza, że uchylone rozstrzygniecie nie podlega wykonaniu. Minister Gospodarki pismem z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] stwierdził, że brak jest podstawy prawnej do przywrócenia terminu do usunięcia naruszenia prawa dokonanego przez skarżącą "A. S. A. z siedzibą w K. Organ uznał, że w związku z tym aktualne jest jego stanowisko z dnia [...] stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z [...] listopada 2007 r. odrzucił skargę wskazując, że zgodnie z treścią art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy zaś rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2 omawianego artykułu). Sąd ustalił, że pismem z dnia [...] września 2007 r. skarżąca wniosła za pośrednictwem Ministra Gospodarki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na odmowę zwrotu przez powyższy organ opłat za zezwolenia na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18 % alkoholu. Skarżąca pismami z dnia [...] marca 2007 r. oraz z dnia [...] marca 2007 r. wystąpiła do Ministra Gospodarki o zwrot nienależnie uiszczonych opłat za wydanie przez wspomniany organ zezwoleń na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18 % alkoholu (dotyczy zezwolenia Nr [...] .). Skarżąca wskazała, że ww. opłaty nie powinny być wniesione, gdyż posiadała wówczas status zakładu pracy chronionej i w związku z tym przysługiwało jej zwolnienie z tej opłaty. W odpowiedzi na oba pisma organ przesłał stronie skarżącej pismo z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...], w którym przedstawił swoje stanowisko. Organ wskazał m.in., że ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, która reguluje działalność w zakresie obrotu napojami alkoholowymi nie przewiduje zwrotu opłat pobranych za wydanie przedmiotowych zezwoleń, a zatem nie ma podstawy prawnej do ich zwrotu. W związku z powyższym skarżąca złożyła do organu pisma, w których ponownie wniosła o rozpatrzenie sprawy dotyczącej zwrotu wspomnianych już opłat. W odpowiedzi organ zajął stanowisko w sprawie i skierował do skarżącej pismo z dnia [...] sierpnia 2007 r. Nr [...] w którym poinformował, że podtrzymuje stanowisko odmawiające zwrotu wniesionych opłat. W związku z powyższym skarżąca spółka wniosła do Sądu skargę z dnia [...] września 2007 r. a sąd orzekł jak wyżej. W ocenie sądu wniesienie skargi nastąpiło bez wyczerpania przewidzianych prawem środków, co wiąże się w omawianej sprawie z naruszeniem trybu przewidzianego w art. 52 § 3 p.p.s.a., co stanowi o jej niedopuszczalności. W związku z otrzymanym postanowieniem sądu (VI SA/Wa 1840/07) pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa. Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. organ poinformował stronę, że zgodnie z art. 52 § 3 i 3 § 2 pkt.4, skargę wnosi się po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub pojęciu innej czynności. Zdaniem organu skarżąca dowiedziała o stanowisku organu z pisma z dnia [...] marca 2007 r. a więc termin do wniesienia wezwania do organu upłynął [...] kwietnia 2007 r. Wobec tego skarżąca pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. wnosiła o przykrócenie jej terminu do wezwania do usunięcia prawa. Zaskarżonym pismem z dnia [...] lutego 2008 r. organ stwierdził, że brak jest podstawy prawnej do przywrócenia terminu do usunięcia naruszenia prawa. Skargę na to pismo wniosła skarżąca wskazując, że dokonała wszystkich czynności w terminie, o którym dowiedziała z postanowienia sądu. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej odrzucenie względnie oddalenie. Wskazał, że termin do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl § 2 kontrola tej działalności przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Zgodnie z treścią art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy zaś rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2 omawianego artykułu). W myśl § 3 jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Według stanu prawnego obowiązującego w dniu podejmowania zaskarżonej czynności, opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych była niepodatkową należnością budżetową. Podmiot prowadzący zakład pracy chronionej jest zwolniony z obowiązku wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu na zasadzie art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Publicznoprawny charakter opłaty uzasadnia kognicję sądu administracyjnego. Stanowisko takie wyrażane było już wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i zostało również zaakceptowane w piśmiennictwie prawniczym (W. Morawski, Zakres zwolnienia podatników prowadzących zakład pracy chronionej z niepodatkowych należności budżetowych, Monitor Podatkowy 2005, nr 1, str. 49-52). Zdaniem skarżącej już w chwili uiszczania opłaty mogła być ona nienależna, gdyż wpłacał ją podmiot, który będąc zwolniony z mocy ustawy nie był zobowiązany do jej uiszczenia. Skarżąca wskazała, że na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. (Dz. U. Nr 46, poz. 201 ze zm.) była zwolniona z obowiązku zapłacenia opłaty za korzystanie z zezwolenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie czyni własnych ustaleń a takich ustaleń w sprawie brak. Przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ani inne przepisy prawa nie przewidują wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu nienależnej opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych. Ochrona interesów podmiotu spełniającego nienależne świadczenie publicznoprawne polega na możliwości żądania od organu właściwego do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej zajęcia stanowiska w sprawie. Będzie ono polegało na zarządzeniu zwrotu nienależnej opłaty albo odmowie zwrotu, a więc będzie czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uznania albo odmowy uznania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Badając sprawę w zakreślonych wyżej granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę uznając, iż przy wydawaniu zaskarżonego pisma organ dopuścił się naruszenia art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z jego treścią organ administracji w toku ponownego rozpoznawania sprawy związany jest zarówno oceną prawną jak i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w orzeczeniu uchylającym poprzednią decyzję organu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2005 r. (II OSK 218/05) uściślił, że w zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie prawa przez organ zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez Sąd za błędne i jakie zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji mogło być uznane za zgodne z prawem, przy czym ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia, czy konkretny przepis zastosowany przez organ administracji, który wydał zaskarżoną decyzję, ma treść identyczną z treścią przypisaną przez ten organ i do wyjaśnienia, że do stosunku prawnego będącego przedmiotem postępowania nie ma zastosowania dany przepis, lecz przepis inny, którego organ administracji nie uwzględnił. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Wobec powyższego podkreślić należy, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Orzeczenie sądu administracyjnego stwarza taką sytuację procesową, iż pozostawia jej tok działaniu organów właściwych do załatwienia sprawy, według przepisów procedury administracyjnej oraz przepisów o właściwości rzeczowej i miejscowej organów. Organ administracji, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, po otrzymaniu akt sprawy ma podjąć zatem zgodne z prawem działania mające na celu wykonanie ustaleń zawartych w orzeczeniu sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, iż ustawodawca, na gruncie art. 153 p.p.s.a., w żadnym przypadku nie przewiduje zwolnienia organu od obowiązku uwzględnienia w toku ponownego rozpoznawania sprawy oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu. Należy zauważyć, że skarżąca pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. w związku z otrzymanym postanowieniem sądu (VI SA/Wa 1840/07) wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa czym wyczerpała nałożone na nią obowiązki a organ winien rozpatrzyć merytorycznie jej sprawę. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Stosownie do przepisu art. 152 p.p.s.a. orzeczono o niewykonywaniu zaskarżonej uchwały do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.