I FZ 447/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "P." sp. z o. o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 września 2008 r., sygn. akt III SA/Gl 1706/07 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "P." sp. z o. o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego dotyczącego podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 8 września 2008 r., sygn. akt III SA/Gl 1706/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił "P." sp. z o.o. w Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 października 2007 r. w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego dotyczącego podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, iż w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach, strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości 1.700.000,00 zł , stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie 5.169.319,24 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy w wysokości 4.362.182,77 zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. Pismem z dnia 17 marca 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych: sprawozdania finansowego za 2007 r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego, deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez stronę skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (w tym przedmiocie należało ponadto wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę) a także wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenie dokumentu potwierdzającego, że zajęcia tych rachunków bankowych są nadal aktualne, natomiast gdyby rachunki te były zlikwidowane przedłożenie stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Ponadto wezwano o udokumentowanie za pomocą stosownych zaświadczeń przywołanego we wniosku faktu, iż składniki majątku skarżącej są obciążone hipoteką oraz że zostały zajęte i stanowią przedmiot licytacji, a także nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów wskazujących na stan zatrudnienia spółki i wynagrodzenia wspólników, jeżeli są zatrudnieni na umowę bądź umowę zlecenia; przedłożenie dokumentów obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki od osób fizycznych oraz innych podmiotów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż strona nie wykonała wskazanego wezwania w należyty sposób, nadesłała bowiem jedynie 18 kserokopii postanowień Komornika Sądu Rejonowego z dnia 20 i 27 lutego 2008 r. stanowiących wysłuchanie wierzyciela i dłużnika przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania w trybie art. 827 kpc. Wartość dowodowa tych dokumentów nie może być absolutyzowana, gdyż nie mogą one w ocenie Sądu I instancji być rozpatrywane w oderwaniu od innych dowodów oraz okoliczności sprawy. Wskazano, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego wskutek bezskuteczności egzekucji może stanowić efekt niewystarczająco aktywnej postawy wierzyciela, nie umiejącego wskazać składników majątkowych, z których egzekucja ma być prowadzona. Sąd I instancji podkreślił wynikający z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) obowiązek współdziałania z sądem, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również wpis sądowy od skargi. Orzekanie na podstawie nieaktualnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Z uwagi na powyższe, dołączone do innych spraw zawisłych w Sądzie dokumenty źródłowe nie mogły być brane pod uwagę - ich wartość dowodowa nie może mieć znaczenia przesądzającego w sytuacji, kiedy strona pomimo trudności finansowych o których pisze, nadal funkcjonuje w obrocie prawnym i uzyskuje przychody z prowadzonej działalności. Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała się chęcią współpracy, przyjąć należało, iż nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, nie zasługuje na aprobatę, gdyż z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Strona skarżąca uznając za bezcelowe wykonanie wezwania z dnia 17 marca 2008 r. pozbawiła Wojewódzki Sąd Administracyjny możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej oceny jej kondycji finansowej, co nie pozwala uwzględnić wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił też, iż skarżąca wielokrotnie w licznych postępowaniach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, wnosiła o przyznanie prawa pomocy, lecz jej wnioski nie były uwzględniane, w konsekwencji czego należne opłaty były regulowane. W wielu sprawach wypowiadał się również Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając zażalenia na postanowienia odmawiające przyznania prawa pomocy, wskazując, iż przyznanie tego prawa podmiotowi którego kapitał zakładowy wynosi 1.700.000,00 zł a wartość środków trwałych - 4.362.182,77 zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności (postanowienia z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06, z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 651/06, z dnia 22 listopada 2007 r. sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008 r. I FZ 55/08, z dnia 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FZ 70/08). Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie, podkreślając swą trudną sytuację oraz to, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, która została zablokowana przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych. Jednocześnie wskazano, iż strona funkcjonuje wyłącznie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli, a straty przekroczyły już kwotę 75 mln zł. W swojej ocenie strona w stopniu wystarczającym udowodniła brak środków na wpłatę żądanej opłaty, bowiem brak środków wynika z naruszającego prawo działania urzędników. Strona przedstawiła postanowienie komornika z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i podkreśliła uznanie argumentów strony w niektórych postanowieniach zwalniających ją od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie tutejszego Sądu skarżąca spółka nie wykazała, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa (a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania) we wnioskowanym zakresie. Podkreślić przede wszystkim należy, iż na aprobatę nie zasługuje uchylenie się przez stronę od przedłożenia dokumentów, o które wezwano ją na podstawie art. 255 P.p.s.a. Przepis ten umożliwia sądowi wyjaśnienie wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź uzupełnienie tych danych, gdy okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Ponieważ skarżąca nie spełniła wezwań Sądu wystosowanych na podstawie art. 255 P.p.s.a., brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych strony. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia zażądanej dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Wskazać też można, że również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę w zażaleniu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczy egzekucji z ruchomości ze stwierdzeniem braku nieruchomości, podczas gdy strona we wniosku wskazywała, że nie tylko jej majątek ruchomy, ale i nieruchomości stanowią przedmiot postępowania egzekucyjnego. Brak jest także – poza oświadczeniem strony – udokumentowanej informacji co do prowadzenia działalności gospodarczej, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Podnoszona przez spółkę okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy strony w realizacji wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji oraz jej deklaracji, że mimo trudności finansowych jest w stanie uzyskać pewne środki pieniężne od jednego z wierzycieli, trafne było uznanie przez Sąd I instancji, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku ze stwierdzeniem, iż kwestionowane orzeczenie odpowiada przepisom prawa, a zarzuty zażalenia nie zasługują na uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.