II OSK 562/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz /spr./ Sędzia NSA Wiesław Kisiel Protokolant Kamil Strzępek po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. L. i innych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 821/08 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. solidarnie na rzecz H. D., I. L., M. O. R. i K. P. kwotę 297,00 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 821/08 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2008 r. oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta miasta stołecznego Warszawy z dnia [...] stycznia 2008 r. wydane w sprawie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia [...] w Warszawie do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Jednocześnie Sąd zasądził na rzecz skarżącego Stowarzyszenia zwrot kosztów postępowania. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. Prezydent m.st. Warszawy odstąpił od wymogu sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia polegającego na budowie parkingu dla nie mniej niż 300 samochodów osobowych, w ramach budowy zespołu zabudowy mieszkaniowej przy Jeziorze Gocławskim, na obszarze wydzielonym ulicami: Al. Stanów Zjednoczonych, Anińską - Jana Nowaka Jeziorańskiego oraz rewitalizacji parku publicznego nad Jeziorem Gocławskim w Dzielnicy Praga Południe m.st. Warszawy. Następnie Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. odmówił dopuszczenia na prawach strony Stowarzyszenia [...] do udziału w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację wymienionego przedsięwzięcia. Wskazane postanowienie z [...] stycznia 2008 r. zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. W ocenie organu odwoławczego postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko nie toczy się z udziałem społeczeństwa, gdyż w jego ramach nie jest sporządzany raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Stowarzyszenie [...] podniosło, że na podstawie przepisów prawa unijnego i Konwencji z Aarhus, przysługuje mu prawo udziału w postępowaniu dotyczącym środowiska. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Pismem procesowym z dnia 5 listopada 2008 r. M. R., H. D., I. L., K. P. wnieśli o dopuszczenie do udziału w postępowaniu na prawach strony i oddalenie skargi Stowarzyszenia jako bezzasadnej. O oddalenie skargi wniósł również uczestnik postępowania [...] Sp. z o.o. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji zauważył, że przedmiotowe postępowanie miało charakter wpadkowy w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia i zastosowanie do niego miały przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 25 poz. 150 ze zm.). Podkreślił, że przymioty strony w sprawach wydania decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych mają podmioty legitymujące się tytułem prawnym do nieruchomości położonych w bezpośrednim sąsiedztwie zamierzonego przedsięwzięcia oraz właściciele nieruchomości, na której planowana jest inwestycja. Mają oni także przymiot strony w postępowaniu wpadkowym dotyczącym postępowania w sprawie dopuszczenia organizacji ekologicznej do udziału w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. W tej sytuacji Sąd uznał wniosek M. R., H. D., I. L., K. P. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu za bezprzedmiotowy, gdyż - jako właściciele działek objętych terenem inwestycji - z mocy prawa są stronami postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że do doręczeń w przedmiotowym postępowaniu wpadkowym zastosowanie miał, obowiązujący w dniu orzekania przez organy, art. 46a ust. 5 ustawy - Prawo ochrony środowiska, który stanowił, że jeżeli liczba stron postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przekracza 20, stosuje się przepis art. 49 k.p.a., umożliwiający zawiadamianie o decyzjach i innych czynnościach organów administracji publicznej przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania. Zgodnie z cytowanymi regulacjami w przypadku, gdy występuje mniej niż 20 uczestników postępowania organy obowiązane są zawiadomić ich zgodnie z art. 39-49 k.p.a. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy ustaliły uczestników postępowania na podstawie pisma Urzędu m.st. Warszawy, Biura Ochrony Środowiska z dnia 13 września 2007 r. i zawartych w nim informacji dotyczących działek ewidencyjnych i ich właścicieli. Jednak ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie wynika, by liczba uczestników postępowania przekroczyła 20 osób. Organy nie dostrzegły, że wiele nazwisk w danych z ewidencji powtarza się, ponadto jako właściciele kilku działek figurują Skarb Państwa i m. st. Warszawa. W tej sytuacji Sąd uznał, że organy niezasadnie zastosowały art. 46a ust. 5 ustawy - Prawo ochrony środowiska i zawiadomiły uczestników postępowania w trybie art. 49 k.p.a. Naruszenie to w ocenie Sądu powoduje konieczność wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego, bowiem naruszają słuszny interes stron postępowania. Sąd pierwszej instancji zacytował niektóre postanowienia ratyfikowanej przez Polskę Konwencji z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. i stwierdził, że jej przepisy nie mogą być stosowane bezpośrednio, wymagają bowiem zamian w systemie prawnym państwa, które ją podpisało i ratyfikowało. Tym samym przepisy Konwencji nie mogą stanowić podstawy do uznania w/w Stowarzyszenia za stronę przedmiotowego postępowania. Jako podstawę prawną wyroku Sąd wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie p.p.s.a. I. L., M. O. R., H. D., K. P., reprezentowani przez radcę prawnego K. W., zaskarżyli opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej domagali się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia wyroku i uwzględnienia skargi. Skarżący kasacyjnie zarzucili wyrokowi: 1. Naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 46a ust. 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 28 i 49 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organ nie miał podstaw do zastosowania tych przepisów w niniejszej sprawie; b) art. 77 § 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na pominięciu okoliczności, że liczba uczestników postępowania była faktem znanym organowi z urzędu, który został zakomunikowany stronom; 2. Naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe sprawowanie funkcji kontrolnej, przez co Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że organ nie miał podstaw do zastosowania art. 46a ust. 5 ustawy - Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 28 i 49 k.p.a.; b) art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe sprawowanie funkcji kontrolnej i w konsekwencji niezastosowanie art. 77 § 4 k.p.a., polegające na pominięciu okoliczności, że liczba uczestników postępowania była faktem znanym organowi z urzędu, który został zakomunikowany stronom; c) art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 106 § 3, art. 106 § 5 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez popełnienie błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu, że liczba uczestników postępowania była mniejsza niż 20; d) naruszenie art. 62 pkt 1 w zw. z art. 106 § 2, § 3, § 5 p.p.s.a. oraz z art. 233 Kodeksu postępowania cywilnego, a także art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności, nieskompletowanie wszystkich dowodów niezbędnych dla rozpoznania sprawy w jej granicach, i nieprzeprowadzenie dowodu z urzędu, oraz uniemożliwienie stronom ustosunkowania się do braków w materiale dowodowym, skutkujące nierozpoznaniem sprawy w sposób wszechstronny i nieuwzględnieniem faktów mających dla niniejszej sprawy znaczenie istotne; a w konsekwencji, naruszenie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a., tzn. wadliwe wykonywane funkcji kontrolnej oraz uniemożliwienie stronom możności obrony swoich praw, co doprowadziło do nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.; e) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze i nie uwzględnienie stanowisk pozostałych stron, oraz brak wyczerpujących wskazówek co do dalszego postępowania; f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, ponieważ w toku postępowania administracyjnego nie miało miejsca naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Argumentując swoje stanowisko skarżący kasacyjnie stwierdzili, że postępowanie administracyjne o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w zakresie samego wniosku obejmowało 4 obręby, a w ramach obrębów 39 działek ewidencyjnych, z którymi sąsiaduje bezpośrednio 9 obrębów, a w ich granicach 91 działek ewidencyjnych. W toku postępowania Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał za strony podmioty sąsiadujące z działkami ewidencyjnymi objętymi wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, których ilość przekraczała 20 podmiotów (postanowienie z dnia 5 listopada 2007 r.). Zgodnie z art. 28 k.p.a. i ugruntowanym orzecznictwem należy przyjąć, że przymiot strony w sprawach wydania decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych posiadają podmioty mające tytuł prawny do nieruchomości położonych w bezpośrednim sąsiedztwie zamierzonego przedsięwzięcia. Organ pierwszej instancji ustalił, że liczba stron ustalona w oparciu o działki objęte wnioskiem wyniosła 13. Niewątpliwie, biorąc pod uwagę liczne sąsiedztwo, w tym wspólnoty mieszkaniowe, organ na podstawie art. 77 § 4 k.p.a. przyjął, że liczba stron w postępowaniu administracyjnym przekracza 20 i uprawnia organ do zastosowania art. 46a ust. 5 ustawy – Prawo ochrony środowiska w związku z art. 49 k.p.a. Fakt, że liczba stron przekraczała 20 osób, znajduje potwierdzenie także w wykazach działek ewidencyjnych Biura Geodezji i Katastru Urzędu m. st. Warszawy sporządzonych na zlecenie skarżących. W sumie wynosi ponad 175 podmiotów. Zdaniem skarżących kasacyjnie dokumenty załączone do skargi kasacyjnej, a świadczące o liczbie stron postępowania powinny zostać zgromadzone przez Sąd pierwszej instancji. W sprawie nie istniała podstawa prawna obligująca organ do wykazania, ile konkretnie podmiotów było stronami postępowania administracyjnego. Już sam fakt przekroczenia liczby stron wymaganej art. 46a ust. 5 ustawy – Prawo ochrony środowiska, uprawniał organ do zaprzestania dalszego badania. Zdaniem skarżących kasacyjnie byli oni pozbawieni możliwości obrony swych praw przed Sądem pierwszej instancji, gdyż kwestia liczby stron postępowania administracyjnego nie była wcześniej podnoszona i skarżący nie mogli podjąć działań mających na celu przeprowadzenie dowodu z dokumentów na sporną okoliczność. Ponadto w ocenie skarżących kasacyjnie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera błąd logiczny. Z jednej strony Sąd zarzucił bowiem, że w postępowaniach o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowań, status strony posiadają podmioty położone w bezpośrednim sąsiedztwie działek ewidencyjnych objętych wnioskiem. Z drugiej strony, Sąd uznając, że stron postępowania było mniej niż 20 policzył jedynie osoby, których nieruchomości objęte były wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, nie uwzględniając stron będących w bezpośrednim sąsiedztwie z działkami ewidencyjnymi objętymi wnioskiem. Podsumowując skarżący kasacyjnie stwierdzili, że Sąd pierwszej instancji powinien był uznać, że stron postępowania jest więcej niż 20. W razie wątpliwości co do prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organy, Sąd na podstawie art. 62 pkt 1 i 106 § 3 p.p.s.a. powinien przeprowadzić dowód z urzędu, a nie bezkrytycznie niweczyć prace organów administracji. W zaskarżonym wyroku Sąd nie odniósł się do wszystkich zarzutów Stowarzyszenia (np. do zarzutu, że odmowa udziału w sprawie jest niezgodna z prawem unijnym) oraz stanowiska [...] Sp. z o.o., która szeroko uzasadniła, że w postępowaniu środowiskowym udział organizacji ekologicznej był niedopuszczalny i jest to rozwiązanie prawidłowe zarówno biorąc pod uwagę przepisy krajowe, prawo unijne. Należy zatem uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Stowarzyszenie [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy. W związku z tym, że skargę kasacyjną oparto na obu podstawach, przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenie przepisów postępowania, gdyż ocena prawidłowości zastosowania oraz wykładni przepisów prawa materialnego możliwa jest po przesądzeniu, czy postępowanie sądu było obarczone wadami proceduralnymi mogącymi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spośród zarzutów naruszenia przepisów postępowania w pierwszej kolejności rozważenia wymagał najdalej idący zarzut nieważności postępowania oparty na przesłance z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Mianowicie skarżący kasacyjnie uważają, że zostali pozbawieni możności obrony swych praw, gdyż Sąd pierwszej instancji nie zakomunikował im swoich wątpliwości co do zgodności z prawem zawiadamiania stron postępowania administracyjnego o decyzjach i czynnościach w drodze obwieszczenia (art. 49 k.p.a.). Odnosząc się do niniejszego zarzutu należy podkreślić, że strona pozbawiona jest możności obrony swych praw, gdy wskutek uchybień procesowych nie może brać udziału w istotnej części postępowania i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. orz. SN z dnia 13 marca 1998 r., I CKN 561/97, niepubl.). Skarżący kasacyjnie, jak wynika z akt sprawy, brali udział w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Natomiast okoliczność, że Sąd pierwszej instancji uznał z urzędu, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania przez organy administracji publicznej i z tego względu uchylił zaskarżone postanowienie, nie może zostać potraktowana w kategoriach pozbawienia możności obrony przez stronę swych praw. Fakt powiadamiania stron przez obwieszczenie wynikał z akt administracyjnych, był znany skarżącym kasacyjnie. Strony postępowania natomiast muszą liczyć się z tym, że wojewódzki sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi może dopatrzyć się innych uchybień niż wskazane w skardze. Jednocześnie Sąd nie jest zobowiązany do komunikowania stronom w jakim kierunku będzie badał sprawę. Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że badanie sprawy ma zostać przeprowadzone wszechstronnie. Inną natomiast kwestią jest, czy kontrola została przeprowadzona przez Sąd prawidłowo, ale zagadnienie to nie mieści się w podstawie nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw wskazujących na wystąpienie przesłanki nieważności określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Inne podstawy nieważnościowe również nie wystąpiły. Kolejny zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w gruncie rzeczy skupia się na kwestii prawidłowości sprawowania funkcji kontrolnej przez Sąd pierwszej instancji w odniesieniu do granic danej sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. W tym miejscu wypada przypomnieć uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 1997 r. OPS 12/96 (ONSA 1997/3/104), w której stwierdzono, że: "W postępowaniu sądowoadministracyjnym wprawdzie obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi, jednakże nie oznacza ona, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot." W niniejszej sprawie przedmiot kontroli Sądu pierwszej instancji stanowiło postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2008 r. odmawiające dopuszczenia Stowarzyszenia [...] do udziału na prawach strony w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie parkingu dla nie mniej niż 300 samochodów osobowych, w ramach budowy zespołu zabudowy mieszkaniowej oraz rewitalizacji parku publicznego. Kontrola tego typu postanowień przewidziana jest przepisem art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zatem granice sprawy wyznaczał przedmiot zaskarżenia, którym było wskazane postanowienie z dnia [...] marca 2008 r. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji postanowienie to było orzeczeniem wpadkowym w sprawie dotyczącej wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Sprawa poddana kontroli Sądu obejmowała wyłącznie kwestię posiadania przymiotu strony w tym postępowaniu przez Stowarzyszenie [...]. Orzekając w tych granicach Sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do dokonywania kontroli postępowania w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Kwestia, czy postępowanie to prowadzone jest w sposób prawidłowy nie może zostać przesądzona przy okazji rozstrzygania kwestii wpadkowej, jaką stanowi dopuszczenie określonego podmiotu do udziału w postępowaniu. Tymczasem w gruncie rzeczy Sąd pierwszej instancji faktycznie przeprowadził kontrolę postępowania w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Badając zgodność z prawem postanowienia odmawiającego dopuszczenia Stowarzyszenia [...] do udziału naprawach strony w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach Sąd, oceniając bardzo zresztą pobieżnie i w sposób wewnętrznie sprzeczny ilość stron tego postępowania, wkroczył w ocenę postępowania głównego. Przepis art. 46a ust. 5 Prawa ochrony środowiska wyraźnie odnosił się do liczny stron postępowania o wydanie decyzji on środowiskowych uwarunkowaniach. Kwestia czy przepis ten został prawidłowo zastosowany w postępowaniu administracyjnym mogła podlegać ocenie wyłącznie podczas kontroli decyzji kończącej postępowanie o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, gdyż wówczas byłaby objęta granicami sprawy, wyznaczonymi przedmiotem zaskarżenia. Natomiast niniejsza kwestia nie jest objęta granicami sprawy wyznaczonymi postanowieniem odmawiającym dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony. W świetle powyższego należało uznać, że Sąd pierwszej instancji orzekł poza granicami sprawy czym naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. Tym samym Sąd ten nie zrealizował w sposób prawidłowy funkcji kontrolnej, unikając faktycznie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, co uzasadnia zarzut naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. Naruszenia te mogły natomiast mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji przedstawionych wyżej rozważań należało uznać, że pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą już kwestii wykraczającej poza granice sprawy podlegającej rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji, wobec czego brak jest podstaw do ich merytorycznego rozstrzygania. Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą Sądu pierwszej instancji będzie merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w jej granicach. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 2 w zw. z art. 202 § 2 p.p.s.a.