II FSK 1521/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 16 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 1257/08 w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 1257/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 marca 2008 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pismem z 11 kwietnia 2008 r. skarżąca, działając przez pełnomocnika, będącego adwokatem, wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Po zakończeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z 4 dnia listopada 2008 r. wezwano ją do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 45.522 zł. Zarządzenie to zostało następnie uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r. (II FZ 618/08), w którym to zobowiązano Sąd pierwszej instancji do poczynienia ustaleń w odniesieniu do dwóch dokonanych przez stronę wpłat na łączną kwotę 3.500 zł. Wykonując te zalecenia Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do wyjaśnienia, jakiej - spośród dwóch zawisłych przed Sądem - sprawy dotyczą wspomniane wpłaty. Na wezwanie to pełnomocnik nie udzielił odpowiedzi, wskutek czego uznano - stosownie do zawartego w tym wezwaniu pouczenia - że wpłat na kwotę 3.500 zł dokonano w sprawie III SA/Wa 1365/08. W konsekwencji zarządzeniem z 16 lutego 2009 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 45.522 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono pełnomocnikowi strony na ostatni - znany Sądowi adres, widniejący w nagłówku sporządzonego w dniu 19 listopada 2008 r. zażalenia (k. 98 akt sądowych). Przesyłkę zawierającą wezwanie zwrócono Sądowi w dniu 23 marca 2009 r. z adnotacją, z której wynikało, że mimo dwukrotnego awizowania pełnomocnik skarżącej przesyłki tej nie podjął w terminie. Sąd pierwszej instancji – odrzucając skargę – wskazał, że z akt sprawy wynika, iż odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego doręczono pełnomocnikowi strony w trybie doręczenia zastępczego (dwukrotne awizo) w dniu 9 marca 2009 r. Przesyłkę zawierającą to wezwanie awizowano po raz pierwszy w dniu 20 lutego 2009 r. i złożono ją na okres siedmiu dni w placówce pocztowej Warszawa 41. Przyczynę jej niedoręczenia określono jako "mieszkanie zamknięte". W dniu 2 marca 2009 r. przesyłkę tę awizowano powtórnie, a następnie odesłano ją nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Skoro zatem pełnomocnik skarżącej nie odebrał przesyłki, należało uznać ją za doręczoną z upływem ostatniego dnia siedmiodniowego terminu, liczonego od daty powtórnego awizo, tj. z dniem 9 marca 2009 r. W tej sytuacji termin do uiszczenia wpisu sądowego upływał w dniu 16 marca 2009 r. (poniedziałek). W dokumentach księgowych Sądu dotyczących opłat sądowych na dzień 6 kwietnia 2009 r. nie zidentyfikowano wpłaty do niniejszej sprawy. Powyższe postanowienie zostało w całości zaskarżone skargą kasacyjną strony, która wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego merytorycznego rozpoznania i ponownego wezwania do uiszczenia wpisu sadowego oraz o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z normami przepisanymi, a także o zwrócenie się przez Sąd (jako nadawca przesyłki), do właściwego urzędu pocztowego z reklamacją, w przedmiocie ustalenia przyczyn dlaczego na kopercie zawierającej korespondencję widnieje adnotacja, iż awizowano przesyłkę w dniu 20.02.2009 i awizowano przesyłkę powtórnie w dniu 2.03.2009, a odbiorca nie otrzymał przesyłki lub awiza, przy czym dlaczego pod adnotacją "awizowano powtórnie" nie ma podpisu pracownika poczty, który doręczając awizo powtórne powinien taki podpis złożyć - zgodnie z § 9 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697) – zwanego dalej rozporządzeniem, zarzuciła naruszenie: - art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., poprzez uznanie, iż strona skarżąca otrzymała wezwanie do uregulowania wpisu sądowego w kwocie 45.522 zł, w sytuacji gdy jej pełnomocnik na skutek działania poczty nie otrzymał korespondencji, tj. zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 16 lutego 2009 r., co w konsekwencji skutkowało odrzuceniem skargi na skutek nieuiszczenia wpisu w terminie; - § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, poprzez uznanie że pismo zostało doręczone, w sytuacji niepozostawienia przez listonosza pierwszego, jak i powtórnego awiza; - § 9 ust 3 rozporządzenia, poprzez uznanie, że pismo zostało doręczone, w sytuacji gdy listonosz nie złożył podpisu na przesyłce pocztowej pod adnotacją "awizowano powtórnie dnia" oraz nie pozostawił powtórnego awiza. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że w czasie kiedy awizowano przesyłkę opisując ją adnotacją "mieszkanie zamknięte" kancelaria była otwarta od 9 - 16.30., a w kancelarii codziennie pracuje sekretarka. W przypadku nieobecności adwokata listonosz powinien pozostawić awizo, czego nie uczynił. Następnie w dniu 2 marca przesyłka była ponownie awizowana. Pod adnotacją "awizowano powtórnie" brak jest podpisu pracownika poczty, co czyni tryb doręczenia pisma wadliwym, a samo doręczenie nieskutecznym. Rozporządzenie wskazuje w jaki sposób powinien opisać awizo oraz przesyłkę pracownik poczty. Listonosz nie pozostawił "powtórnego awiza" również za drugim razem. O istnieniu wezwania do uiszczenia wpisu pełnomocnik skarżącej dowiedział się w dniu 29 kwietnia otrzymawszy postanowienie o odrzuceniu skargi. Błędne działanie poczty doprowadziło do dalekosiężnych skutków i uznania przez Sąd prawidłowości doręczenia. Niezwłocznie po przejrzeniu akt (w dniu 30 kwietna b.r.) pełnomocnik złożył skargę na działanie poczty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i dlatego podlega uwzględnieniu. Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 65 § 1 i § 2 stwierdza, że Sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy oraz, że do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Paragraf 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stanowi, że w przypadkach określonych w art. 139 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego listonosz pozostawia zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki we właściwej pocztowej placówce oddawczej w terminie siedmiu kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia u adresata, zaś z § 9 ust. 3 wynika, że jeżeli adresat nie zgłosi się po odbiór przesyłki w terminie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, pocztowa placówka oddawcza sporządza, według wzoru określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia, powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia, które listonosz doręcza adresatowi. Dokonanie powtórnego zawiadomienia zaznacza się na przesyłce adnotacją "awizowano powtórnie dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i podpisem. W niniejszej sprawie wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało zaadresowane: adw. K. O. pełn. K. J.; J., Z., O., F. Spółka Adwokacka, ul. B. [...] lok. [...]; [...] W. Pełnomocnik strony nie kwestionuje, że jest to właściwy adres, pod który odbiera on korespondencję. W aktach sprawy (s. 116) znajduje się koperta, na której znajdują się oznaczenia, że tę przesyłkę awizowano dwukrotnie: 20 lutego i 2 marca 2009 r. oraz, że w związku z niepodjęciem w terminie dokonano jej zwrotu do adresata. W miejscu, gdzie jest miejsce na datę i podpis wydającego widnieje data 20 lutego 2009 r. oraz podpis. Zauważyć należy, że zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 rozporządzenia adnotacja o awizowaniu przesyłki pierwotnym, jak i powtórnym powinna znaleźć się na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i tamże powinny znaleźć się podpisy listonosza. Na potwierdzeniu odbioru powinny więc znaleźć się zgodnie z tymi przepisami tylko adnotacje o niedoręczeniu przesyłki. Poza tym trafnie podnosi się w skardze kasacyjnej, że na potwierdzeniu odbioru brak jest także podpisu listonosza pod adnotacją o powtórnym awizowaniu przesyłki. Podpis zaś na odwrocie pod datą 20.02.09 nie odnosi się do podpisu listonosza. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt II FSK 750/05 stwierdził, że skoro nie zbadano, czy pocztowa placówka oddawcza, to jest Urząd Pocztowy (...) zastosowała się do dyspozycji § 9 ust. 3, w sytuacji o której mowa w § 9 ust. 1 powoływanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, to nie można było zastosować fikcji prawnej doręczenia, o której mowa w art. 73 p.p.s.a. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. W wyroku z dnia 17 lutego 2004 r., sygn. akt III CK 226/02 Sąd Najwyższy wskazał, że pozbawienie strony możności obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy jej wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a w drugiej kolejności trzeba sprawdzić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, w końcu należy zbadać, czy pomimo realizacji tych przesłanek strona mogła bronić swych praw, mimo uchybień procesowych. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich tych trzech przesłanek, można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności działania. Nie ma znaczenia natomiast, z jakich powodów to pozbawienie możności obrony nastąpiło, tj. czy było efektem działania sądu, strony przeciwnej czy też osoby trzeciej. W niniejszej sprawie mogło dojąć do pozbawienia strony prawa do Sądu wskutek braku doręczenia stronie pisma sądowego. W związku z powyższym wyjaśnić trzeba, czy istotnie było powtórne awizo. Wyjaśnienie powyższych niejasności nastąpić powinno poprzez przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego w Urzędzie Pocztowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 182 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. Jeśli zaś chodzi o zasądzenie kosztów postępowania, to wniosek strony w tym zakresie nie mógł zostać uwzględniony. Stosownie bowiem do treści art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów Sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 cytowanej ustawy. Z art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W niniejszej sprawie zapadło zaś postanowienie. Sąd nie miał na celu wydania orzeczenia odnoszącego się do merytorycznego rozstrzygnięcia skargi i z tych też względów nie orzeczono o zwrocie kosztów sądowych. .