IV SA/Po 569/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. nr [...] w tej tylko części w której nie orzeczono o prawie do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. 2. zasądza na rzecz adwokata M. B. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P.) wynagrodzenie w kwocie [...] ([...])zł podwyższone o kwotę [...] ( [...] ) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/B.Popowska WSA/wyr.1-sentencja wyroku Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzeczeniem z dnia [...] roku (nr sprawy: [...]) zaliczył P.B. do osób niepełnosprawnych do dnia [...] roku. Prawomocnym wyrokiem z dnia[...] r. sygn. akt [...] (dalej – wyrok Sądu) Sąd Rejonowy w K. – IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie W.z dnia [...] r. nr [...] w ten sposób, że zaliczył P.B. do osób niepełnosprawnych na okres [...] lat począwszy od dnia [...] roku (k. [...] akt administracyjnych I instancji). Dnia [...] r. (data prezentaty urzędu) E.B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla syna P.B. z tytułu niepełnosprawności (k. [...] akt administracyjnych I instancji). Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Wójta Gminy W. przyznał Skarżącej E.B. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia - P.B. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. Organ I instancji na podstawie art. 107 § 4 Kpa odstąpił od uzasadnienia decyzji, gdyż uwzględniała ona w całości żądania Strony (k. [...] akt administracyjnych I instancji). Od powyższej decyzji pismem z dnia [...] roku odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła Skarżąca podnosząc, że jej zdaniem dodatek winna mieć przyznany nie od dnia złożenia wniosku, ale od [...] r., tj. zgodnie z wyrokiem Sądu (k. [...] akt administracyjnych II instancji). Zespół orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji uznając, że nie narusza ona przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2006/139/ 992 ze zm. - dalej uśr). Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 1 - 3 wym. ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, 14 - 16 i 15 b). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentalni do końca okresu zasiłkowego. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (k. [...] akt administracyjnych II instancji). Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła Pani E.B., zarzucając decyzjom organów I i II instancji naruszenie prawa. Decyzja organu I instancji jest dla Niej krzywdząca, bowiem nie obejmuje całości okresu ustalonego przez Sąd Rejonowy w K.. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., rozpatrując wniesione odwołanie niesłusznie przyjęło, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego Skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej dopiero w dniu [...] r., w sytuacji gdy o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wnosiła do wszystkich organów zajmujących się sprawą orzekania o niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca podnosi swoją trudną sytuację materialną. Zespół orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. po zapoznaniu się z treścią skargi, nie znalazł przesłanek do zmiany swojej decyzji na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji naruszają prawo w sposób, który powoduje konieczność ich uchylenia. I. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd administracyjny zatem ma prawo, a nawet obowiązek, wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, takimi świadczeniami są w szczególności świadczenia opiekuńcze, tj. zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Będący przedmiotem niniejszego postępowania zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się, zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on między innymi niepełnosprawnemu dziecku. Pojęcie niepełnosprawnego dziecka definiuje art. 3 uśr stwierdzając, iż oznacza dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia, legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W myśl przytoczonych przepisów, P.B., urodzony [...] roku, jako dziecko w wieku do lat 16, w stosunku do którego orzeczono niepełnosprawność spełnia ustawowe kryteria, od których ustawa uzależnia przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Fakt ten pozostaje poza sporem w niniejszej sprawie. Z tego względu Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Wójta Gminy W., decyzją z dnia [...] roku przyznał zasiłek pielęgnacyjny. Przyznał go jednak od dnia [...] roku. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy przez organ odwoławczy. Początkowa data przyznania Skarżącej prawa do zasiłku jest w niniejszej sprawie sporna. W świetle art. 24 ust. 1-3 uśr, określającego początkową i końcową datę przyznania świadczenia, w brzmieniu na dzień wydania decyzji drugoinstancyjnej, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy (z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, 14-16 i 15b) począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, przy czym w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. II. Należy jednak zauważyć, iż z dniem 30 października 2007 r., art. 24 ust. 2 w zakresie, w jakim stanowił, że "w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek", został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 roku za niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 30 października 2007 r., Nr 200, póz. 1446. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego "biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, gdyż narusza wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z art. 69 Konstytucji". Zdaniem Trybunału, przyczyn nielogiczności i apragmatyczności funkcjonalnego powiązania obu stadiów uzyskiwania zasiłków należy upatrywać w braku przemyślanej koncepcji i świadomości, że uzyskiwanie zasiłku dotyczy realizacji prawa podmiotowego, którego beneficjentem jest osoba mająca uprawnienie materialnoprawne (osoba legitymująca się stwierdzeniem niepełnosprawności). To uprawnienie materialnoprawne pozostaje pod ochroną art. 69 Konstytucji, który mówi o przysługiwaniu osobom niepełnosprawnym pomocy ze strony władz publicznych, w zakresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy oraz komunikacji społecznej, stwierdzając istnienie obowiązków władzy publicznej do wykreowania stosownych mechanizmów legislacyjnych, umożliwiających realizacje tego zadania. Wskazany wzorzec konstytucyjny należy odczytywać jako zobowiązanie władzy publicznej do wykreowania mechanizmu realizacji zadań w nim wskazanych, a mechanizm ten musi zapewniać efektywne osiągnięcie celu. Przy czym nie budzi zastrzeżeń, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę niepełnosprawną, jak również to, że postępowanie w tym zakresie trwa przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego i że w tym okresie zainteresowany jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo ustalonej wysokości. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest bowiem chroniony konstytucyjnie. Przeczy zatem wynikającej z art. 69 Konstytucji konstrukcji, rozwiązanie przyjęte w kontrolowanym art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzające bezwzględny termin ograniczający datę przyznania zasiłku opiekuńczego w oderwaniu od konkretnej daty urzędowo ustalonej w ustawowo określonym trybie stwierdzania przesłanek realizacji uprawnienia publicznoprawnego chronionego konstytucyjnie. Należy zgodzić się w pełni z opinią Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdza, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. III. Zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca (choć nie było to wskazane wprost) zostały wydane w oparciu o przepis art. 24 ust. 2 uśr, który – jak podnoszono – w zakresie wskazania początkowego terminu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych dla niepełnosprawnego, w przypadku, gdy orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskano w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. W niniejszej sprawie, aczkolwiek nie zaistniał stan prawny tożsamy ze stanem prawnym w sprawie, w której przedstawiono Trybunałowi pytanie prawne ( pytanie skierowane do Trybunału dotyczyło kwestii przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat), to jednak oczywista jest, w świetle także uzasadnienia wyroku Trybunału, analogia pomiędzy nimi. Nadto teza ww. wyroku Trybunału ma charakter bardziej generalny, niż wynikałoby to z brzmienia sentencji tego wyroku, związanej treścią pytania prawnego zadanego w konkretnej sprawie. Trybunał stwierdził, iż uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wyroku wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Nie podobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie ‘zdekonstytucjonalizowany’ przepis (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), są dotknięte podobną wadliwością. Tak więc, zdaniem Trybunału, poza zasiłkiem pielęgnacyjnym ‘zdekonstytucjalizowany’ przepis znajduje zastosowanie w sprawach innych świadczeń rodzinnych, co pozwala - z uwagi na utratę domniemania jego konstytucyjności na dokonanie stosownej wykładni sądowej z wykorzystaniem art. 8 Konstytucji. Nie jest zatem, zdaniem Trybunału, wykluczone – zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania orzeczenia P 28/07 – że sądy, orzekając w sprawach innych zasiłków, dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji. Zasadniczą myśl sentencji tego wyroku należy bowiem odczytywać w ten sposób, że art. 24 ust. 2 ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej (czy to mającej mniej, czy więcej niż 16 lat), prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Wykładnię wskazaną przez Trybunał obrał Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wywody wyroku Trybunału znajdują zastosowanie także w stosunku do sytuacji w jakiej osoba, która nie ukończyła 16 lat i uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności, występuje o przyznanie prawa do zasiłku. Sąd, mając na uwadze nadrzędny charakter norm konstytucyjnych, co wynika z art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że odmienne odkodowanie normy wynikającej z przepisu art. 24 ust. 2 uśr, który legł u podstaw wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji oznaczałoby naruszenie podstawowych zasad prawa zawartych w ustawie zasadniczej, w tym przede wszystkim art. 2 Konstytucji, a także idei i wartości zawartych w przepisie art. 69 ustawy zasadniczej, według którego osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji. Należy, nawiązując do argumentacji zawartej w ww. wyroku Trybunału, podkreślić, że wydanie orzeczenia o stwierdzeniu niepełnosprawności pozostaje w dalszym ciągu przesłanką materialnoprawną jego uzyskania, a zarazem zgodnie z wzorcem konstytucyjnym zawartym w art. 69 Konstytucji w dacie wydania takiego orzeczenia, interes strony w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony ustawowo, co wynika z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konstytucyjnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2007 roku, sygn. akt I OSK 387/07 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2007, sygn. akt IV SA/Wr 472/07). W orzecznictwie podkreśla się fakt, iż orzeczenie o stwierdzeniu niepełnosprawności ma charakter konstytutywny. Z orzeczenia tego wynika, że skarżący jest niepełnosprawny oraz od kiedy niepełnosprawność występuje. Ustawowy cel zasiłku pielęgnacyjnego powinien być więc realizowany od daty wystąpienia niepełnosprawności zawartej w orzeczeniu o niepełnosprawności. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 listopada 2007 roku, sygn. akt II SA/Kr 714/06) IV. Jak wskazano, spór prawny występujący w rozpoznawanej sprawie pomiędzy organami administracji obu instancji a skarżącym pokrywa się z zagadnieniem prawnym, którego unormowanie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych stało się przedmiotem badania zgodności powyższego przepisu z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny w postępowaniu prowadzącym do wydania wyroku z dnia 23 października 2007 r. W obu przypadkach istotne jest to czy termin, od którego przyznaje się zasiłek pielęgnacyjny powinien być powiązany z datą złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz z wszystkimi wymaganymi przy orzekaniu w przedmiocie tego zasiłku dokumentami czy z wynikającą z orzeczenia o niepełnosprawności datą, od której niepełnosprawność występuje. Zakres badania zgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wzorcem konstytucyjnym wynikającym z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r. dotyczył tego elementu normatywnego przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określającego ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, który wiąże moment początkowy dla przyznania tego świadczenia z miesiącem, w którym wpłynął wniosek. Z tego względu wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych wiąże z datą złożenia wniosku jest niezgodny z wzorcem konstytucyjnym wynikający z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oznacza, że niezgodny z Konstytucją jest jedynie ten fragment wzoru normatywnego zawartego w przedmiotowym przepisie, który wiąże ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z datą złożenia wniosku. Pozostałe elementy normatywne tego przepisu, czyli zasada wnioskowości przy orzekaniu o świadczeniach rodzinnych czy ustalenie terminu z upływem, którego wygasa prawo do świadczeń rodzinnych są, na gruncie wskazanej wcześniej sentencji wyroku, zgodne z wzorcem konstytucyjnym i tego strona skarżąca nie kwestionuje. Z tych też powodów Skład Orzekający w niniejszej sprawie przyjął, że wywody Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 mają zastosowanie do oceny zgodności z prawem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy i na tej podstawie stwierdził ich wadliwość. Podkreślenia wymaga również to, że zdaniem przedstawicieli doktryny prawa konstytucyjnego, które podziela Skład Orzekający, jeśli odmowa zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją następuje w ramach postępowania, w którym postawione zostało pytanie prawne, to identycznie powinien postąpić każdy inny sąd rozpoznający podobną sprawę, w której pojawia się problem stosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją w odniesieniu do stanu prawnego istniejącego przed wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (patrz M. Safian: Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo", 2003, nr 3, s.16; P. Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., Warszawa 2000, s. 253). Organy administracji publicznej, rozpoznając ponownie sprawę będą zobowiązane zastosować przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego, wynikającej z powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Oznacza to powinność dokonania w niniejszej i, z istoty rzeczy podobnych sprawach, wykładni art. 24 ust. 2 uśr według przywołanego rozumowania. A zatem takiej interpretacji przepisu, rezultatem której będzie wyeliminowanie z zakresu normowania powyższego przepisu wzorca normatywnego, który wskazuje na przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego przyznanie wraz z kompletem wymaganych dokumentów. Sądowi znany jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 11 grudnia 2007 roku, sygn. II SA/Bk 645/07, jednak nie podziela poglądu wyrażonego w uzasadnieniu tego orzeczenia.. W braku możliwości merytorycznego orzekania przez Sąd, w zaistniałych okolicznościach powstała konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit a ppsa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. /-/ Izabela Kucznerowicz /-/ Maciej Dybowski /-/ Bożena Popowska AT