II GZ 157/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 maja 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 764/08 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 764/08 w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przywrócenie terminu do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 764/08, odmówił J. L. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 764/08, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 18 marca 2010 r. odrzucono skargę kasacyjną J. L. od wyroku tego sądu z dnia 11 grudnia 2008 r., oddalającego skargę na ww. decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Powodem odrzucenia było wniesienie środka zaskarżenia po upływie trzydziestodniowego terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W piśmie datowanym na dzień 13 kwietnia 2010 r. skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego R. R. zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 11 grudnia 2008 r., załączając jednocześnie skargę kasacyjną. Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z przesłychania A. A. M. na okoliczność przyjęcia przez niego – jako radcy prawnego – zlecenia do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku, jaki zapadł w sprawie, a także podejmowania przez niego czynności w sprawie, pobrania zaliczki na poczet wynagrodzenia oraz informowania skarżącej o stanie sprawy. Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się do Krajowej Izby Radców Prawnych o wskazanie, czy A. A. M. jest lub był wpisany na listę radców prawnych w dacie udzielania pełnomocnictwa przez skarżącą, tj. w dniu 18 lutego 2009 r. Skarżąca stwierdziła, iż jest w posiadaniu informacji, że A. A. M. nie jest najprawdopodobniej ani radcą prawnym, ani adwokatem i dlatego nie załączył do skargi kasacyjnej wymaganego pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Skarżąca nie uprawdopodobniła tych okoliczności. Przyczynę wadliwości skargi kasacyjnej, skutkującą jej odrzuceniem przez Sąd (postanowienie z dnia 18 marca 2010 r.), stanowiło uchybienie ustawowego terminu do jej wniesienia, a zatem nawet gdyby skarga kasacyjna J. L. wniesiona w dniu 26 czerwca 2009 r. została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, zostałaby odrzucona. Zdaniem Sądu I instancji, przeprowadzenie postępowania przez Krajową Izbą Radców Prawnych w zakresie uprawnień, jakie przysługiwały lub przysługują A. A. M. – o co wnioskuje skarżąca – pozostałoby więc bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zażaleniem z dnia 13 kwietnia 2010 r. J. L. zaskarżyła w całości powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. wskutek uznania przez Sąd, że nie uprawdopodobniła ona okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a nadto że wniosek o oddalenie przywrócenia przedmiotowego terminu został rozpoznany bez rozprawy i wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozpoznania tego wniosku okoliczności. Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, obciążenie strony przeciwnej kosztami niniejszego postępowania, w tym kosztami z tytułu zastępstwa prawnego oraz o wstrzymanie wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 764/08. Skarżąca podniosła, że Sąd rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu pominął okoliczność, że skarga kasacyjna, której wniesienie z uchybieniem terminu stwierdzono, została sporządzona przez osobę niebędącą radcą prawnym lub adwokatem. Okazało się bowiem, że pełnomocnik, któremu skarżąca udzieliła pełnomocnictwa do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie, nie posiadał uprawnień radcy prawnego ani adwokata. Pomijając pobudki, jakie kierowały tym pełnomocnikiem przy wprowadzaniu w błąd skarżącej, należy stwierdzić, że skoro skarżąca udzieliła mu pełnomocnictwa w terminie umożliwiającym sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, to dopełniła ona normalnej staranności w tym zakresie. Nie można zatem przypisać skarżącej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącej, za przedwczesny należało uznać wniosek Sądu, że nawet gdyby skarżąca udzieliła pełnomocnictwa profesjonalnemu pełnomocnikowi, nie miałoby to znaczenia dla rozstrzygnięcia. Istnieje oczywisty związek pomiędzy brakiem profesjonalizmu rzeczonego pełnomocnika a uchybieniem przez niego terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Okoliczność ta nie była w ogóle przez Sąd rozważona. Ponadto skarżąca podniosła, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, co nie powinno mieć miejsca, choć nie można tego wprost podnieść jako zarzutu względem działań Sądu, gdyż art. 86 § 1 p.p.s.a. taką możliwość przewiduje. Jednakże – analogicznie jak ma to miejsce w procedurze cywilnej – oddalenie wniosku o przywrócenie terminu powinno mieć miejsce po przeprowadzeniu rozprawy (jest to dorobek orzecznictwa i doktryny i również nie wynika wprost z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego). Rozstrzygniecie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy może być oceniane nawet jako pozbawienie prawa do sądu rozumianego jako prawo obywatela do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły sąd, ponieważ strona została tym samym pozbawiona możliwości przedstawienia osobiście swoich racji w ważnej dla niej życiowo sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż wskazane w jego uzasadnieniu. Za ukształtowany w orzecznictwie sądowym należy uznać pogląd, że czynności procesowe polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a Sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.11.1999 r., II CZ 129/99, lex nr 110599; z dnia 4.10.2001 r., I CZ 116/01, lex nr 52578; z dnia 10.01.2002 r., I CZ 198/01, lex nr 53302; z dnia 3.10.2002 r., I CZ 120/02, lex nr 74409; post. NSA z dnia 25.05.2004 r., sygn. FZ 61/04 niepubl.). Złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Dopiero bowiem wówczas czynność taka staje się bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W sytuacji gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożenia środka zaskarżenia. Pogląd ten został ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego na gruncie uregulowań zawartych w art. 179 § 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 1950 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 394 ze zm.; powoływany jako d.k.p.c.) oraz art. 168 i 169 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; powoływany jako k.p.c.), a następnie zaakceptowany w doktrynie (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.06.1957 r. II CZ 123/57, NP 1958 nr 3; z dnia 2.09.1993 r., II CRN 83/93, lex nr 293287; post. SN z dnia 10.01.2002 r., I CZ 198/01, lex nr 53302; literatura powołana w "Kodeksie postępowania cywilnego z komentarzem" pod red. prof. dr J. Jodłowskiego i SN dr hab. K. Piaseckiego, Wyd. Prawnicze, W-wa 1989 r., t. I, s. 277). Treść uregulowań zawartych w art. 87 § 1 p.p.s.a. jest identyczna z treścią przepisów regulujących te kwestie w art. 179 § 1 d.k.p.c. oraz w art. 169 § 1 k.p.c.. Brak zatem racjonalnych powodów do kwestionowania stanowiska, że wniosek o przywrócenie terminu, o którym stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a., może być aktualny dopiero wówczas, gdy prawomocnie zostanie rozstrzygnięta kwestia, czy termin do dokonania czynności procesowej upłynął – czy też nie – przed jej dopełnieniem (por. też post. Sądu Najwyższego z dnia 14.04.1997 r., II CZ 43/97 oraz z dnia 15.04.1997 r., II CZ 40/97 niepubl). Za taką wykładnią art. 87 § 1 p.p.s.a. przemawia to, że strona może racjonalnie powoływać się na istnienie okoliczności świadczących o braku zawinienia z jej strony, gdy fakt bezskuteczności czynności procesowej będzie bezsporny. Różna bowiem może być przyczyna uchybienia terminowi. Uwarunkowana jest ona od rodzaju czynności procesowej, którą strona była zobowiązana podjąć. Może się na nią składać zbieg wielu zdarzeń bądź też dla skuteczności danej czynności niezbędne jest podjęcie stosownych działań nie tylko przez samą stronę czy jej pełnomocnika, ale też przez osoby trzecie. Przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy (art. 88 p.p.s.a.), co w konsekwencji skutkuje jego odrzuceniem (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 7.02.2000 r., CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Za niedopuszczalny należy też uznać wniosek, gdy brak jest ustawowych warunków jego dopuszczalności, a więc np. gdy czynność strony była dokonana w terminie. (v. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2010 r., sygn. akt II GZ 120/09, niepubl.) Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że Janina Lisowska równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wniosła zażalenie od postanowienia Sądu I instancji z dnia 18 marca 2010 r., rozstrzygającego o odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu uchybienia przez skarżącą terminowi do wniesienia wskazanego środka zaskarżenia. Skarżąca w dniu 13 kwietnia 2010 r. złożyła zażalenie na ww. orzeczenie (k. 260 akt), w którym kwestionowała prawidłowość wydanego przez sąd rozstrzygnięcia, między innymi z uwagi na nierozważenie przez sąd okoliczności faktycznych sprawy, uzasadniających brak winy strony w uchybieniu terminu. W odrębnym piśmie procesowym z tej samej daty (k. 267 akt) złożyła natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, podjęte przez skarżącą czynności wzajemnie się wykluczają. Rolą Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie było przed wydaniem zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej –wezwać stronę do jednoznacznego sprecyzowania stanowiska co do rodzaju środka prawnego, którym zamierza wzruszyć niekorzystne dla niej orzeczenie, z uwzględnieniem prawnych konsekwencji podjętych czynności procesowych. Z akt sprawy nie wynika, aby Sąd I instancji podjął tego rodzaju czynności. Nadto z akt tych nie wynika, aby strona skarżąca cofnęła zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z dnia 18 marca 2010 r. Powyższe uchybienie Sądu miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie co do przedmiotowego wniosku, gdyż uniemożliwiło wyjaśnienie istotnej kwestii, czy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w okolicznościach tej sprawy na obecnym etapie postępowania jest aktualny. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu jest aktualny wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie (postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt II OZ 1107/05, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej sprowadza się do badania czy strona przekroczyła termin do dokonania czynności bez swojej winy. Zatem okoliczność, że do uchybienia terminu doszło w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu – musi być bezsporna. Jak już Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, gdyby okazało się, że do uchybienia terminu w ogóle nie doszło, wniosek o przywrócenie terminu byłby niedopuszczalny. Skoro zaś strona skarżąca jednocześnie w złożonym zażaleniu twierdzi, że Sąd nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, to kwestia uchybienia lub nie terminu nie jest bezsporna. Rozpoznanie tej kwestii może nastąpić wskutek rozpoznania zażalenia. Oczywiście pogląd ten jest aktualny, o ile strona powyższy środek zaskarżenia skutecznie złożyła i konsekwentnie go podtrzymuje. Z tego względu Sąd I instancji mając przedłożone do rozpoznania dwa pisma procesowe strony powinien zwrócić się do strony z pytaniem, który środek wzruszający zapadłe orzeczenie podtrzymuje, zwłaszcza że treść uzasadnień tych pism w znacznym stopniu jest taka sama. Autorytatywnie podjęta przez Sąd decyzja w tym przedmiocie naruszyła przepisy postępowania przed sądem administracyjnym. Z tych zatem przyczyn uznać należało, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 86 § 1 p.p.s.a., bowiem nie została jednoznacznie wyjaśniona kwestia, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki wymagane do przyjęcia, że wniosek jest dopuszczalny. Te przyczyny powodowały uchylenie zaskarżonego postanowienia, gdyż wniosek strony skarżącej o przywrócenie terminu wymaga ponownego rozpoznania z uwzględnieniem wskazanych wytycznych. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska zawartego w zażaleniu, iż oddalenie wniosku o przywrócenie terminu powinno móc nastąpić po przeprowadzeniu rozprawy. Zauważyć należy, że z treści art. 86 § 1 zd. 2 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, iż postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowa jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Odwoływanie się w tym względzie do orzecznictwa ukształtowanego na gruncie art. 168 § 1 k.p.c. nie jest trafne wobec odmiennego brzmienia tego przepisu. Natomiast w sytuacji gdy zaistnieją uzasadnione wątpliwości co do oceny zaprezentowanych przez wnioskodawcę argumentów, przewodniczący (sędzia sprawozdawca) może skierować sprawę na rozprawę celem odebrania wyjaśnień od stron postępowania. Może to także zrobić na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 95 p.p.s.a. Jeżeli na takim posiedzeniu osoba wezwana zostanie wysłuchana, to powinien zostać sporządzony protokół (§ 51 ust. 3 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r., Dz. U. Nr 169, poz. 1646). (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" B. Dauer, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wolters Kluwer Polska - Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006, Wyd. II, s. 224). W kwestii zawartego w zażaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 764/08, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera postanowień regulujących instytucję wstrzymania wykonania orzeczenia sądu administracyjnego. Wyjątkiem jest art. 284 p.p.s.a., lecz znajduje on zastosowanie jedynie w sytuacji wniesienia skargi o wznowienie postępowania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wspomniany wniosek był więc całkowicie chybiony. (por. postanowienie NSA z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 642/09, wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r. sygn. II OSK 1271/08, postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt II GSK 683/10, niepubl.) Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 2 p.p.s.a.