II GSK 1035/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie NSA Zofia Borowicz Kazimierz Brzeziński (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 2 września 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 468/08 w sprawie ze skargi H.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddala skargę w tej części; 2. zasądza od H.L. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w O. 1360 (tysiąc trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w O., po rozpoznaniu sprawy ze skargi H.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego z naruszeniem przepisów o transporcie drogowym uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] kwietnia 2008 r. w tej części, oddalił skargę w pozostałej części oraz stwierdził, że decyzje w uchylonym zakresie nie podlegają wykonaniu. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu 17 lipca 2006 r. na drodze krajowej nr [...] w miejscowości P., funkcjonariusze Izby Celnej w O. poddali kontroli samochód ciężarowy marki Star o nr rej. [...]. Kierujący pojazdem A.K. przedłożył do kontroli prawo jazdy, dowód rejestracyjny samochodu oraz wypis z zaświadczenia nr [...] na przewozy drogowe na potrzeby własne. W czasie kontroli stwierdzono brak karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Przesłuchany w charakterze świadka kierowca zeznał, że winieta została wykupiona rano w dniu kontroli, ale pozostała w drugim samochodzie. Po zakończonej kontroli żona skarżącego przedstawiła dobową kartę opłaty drogowej nr [A], wykupioną w dniu kontroli. Decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w O. na podstawie art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1 i 3, art. 92 ust. 1 i 4 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.), dalej: u.t.d., oraz l.p. 4.1 załącznika do tej ustawy, nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. W wyniku odwołania H.L. Dyrektor Izby Celnej w O. decyzją z [...] grudnia 2006 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia wskazując m.in. na konieczność ustalenia charakteru przejazdu wykonywanego w dniu 17 lipca 2006 r. oraz wyjaśnienia, czy na podstawie umowy nr [x] zawartej w dniu 6 lipca 2006 r. przez H.L. z Powiatowym Urzędem Pracy w P., działającym z upoważnienia Starosty P. o zorganizowanie przygotowania zawodowego w miejscu pracy, A.K. był pracownikiem H.L. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Celnego w O. decyzją z [...] kwietnia 2008 r. na podstawie art. 5 ust. 1, art. 42 ust. 1 w zw. z art. 87 ust. 1 i 3, art. 92 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1 i 3 u.t.d. oraz § 3 pkt 1 i 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089) nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz karę pieniężną w wysokości 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie tej nie została spełniona przesłanka z art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d., zgodnie z którą pojazd używany do przewozu musi być prowadzony przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Organ stwierdził, że w świetle art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) nie można uznać, że kierujący pojazdem był pracownikiem skarżącego. Umowa nr [x] dotyczyła zorganizowania przygotowania zawodowego dla bezrobotnego bez nawiązywania stosunku pracy, o czym stanowi art. 2 ust. 1 pkt 31 oraz art. 53 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), dalej: ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Dlatego organ I instancji uznał, że wykonywany w dniu 17 lipca 2006 r. przewóz miał charakter transportu drogowego, którego podjęcie i wykonywanie stosownie do art. 5 ust. 1 u.t.d., wymaga uzyskania licencji, której skarżący nie posiadał. Organ wskazał też, że w czasie kontroli kierujący pojazdem nie dysponował kartą opłaty drogowej. Powyższe naruszenia skutkowały wymierzeniem kar pieniężnych w wysokości 3.000 zł (pkt 4.1. załącznika do u.t.d.) oraz 8.000 zł (pkt 1.1 tego załącznika). Na skutek odwołania H.L. Dyrektor Izby Celnej w O. decyzją z [...] maja 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko organu I instancji, iż kierowca nie był pracownikiem przedsiębiorcy, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. Odnosząc się do nałożonej kary za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty organ stwierdził, że przedstawiona przez żonę skarżącego po zakończonej kontroli dobowa karta opłaty drogowej nr [A.], nie stanowiła dowodu uiszczenia tej opłaty. W skardze na powyższą decyzję H.L. wniósł o jej uchylenie podnosząc, że osoba odbywająca przygotowanie zawodowe w miejscu pracy korzysta z pełni praw pracowniczych, przechodzi szkolenie bhp, ma ustalony zakres obowiązków, przysługuje jej urlop, a także ma obowiązek wykonywać polecenia wydawane przez opiekuna, a zatem jest pracownikiem. WSA w O. uznał skargę za uzasadnioną w części dotyczącej nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji stwierdzając, że zaskarżona decyzja w tej części została wydana z naruszeniem art. 4 pkt 3 lit. a) oraz art. 5 ust. 1 u.t.d. poprzez błędne zastosowanie tych przepisów. Sąd uznał, że kontrolowany przejazd był wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej i spełniał warunki określone w art. 4 pkt 4 lit. b), c) i d) u.t.d. Sąd nie podzielił stanowiska organów, że kierowca prowadzący pojazd nie był pracownikiem skarżącego w rozumieniu przepisów prawa pracy. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że wobec braku wyjaśnienia pojęcia "pracownik" w ustawie o transporcie drogowym, należy w tym względzie oprzeć się na definicji, zawartej w art. 2 Kodeksu pracy, jednakże dla oceny stanu faktycznego konieczne jest poddanie analizie elementów treści stosunku prawnego łączącego strony. Dlatego przy ustalaniu, czy kierowca był pracownikiem przedsiębiorcy wykonującego przewóz na potrzeby własne, nie można się oprzeć tylko na nazwie umowy, na podstawie której kierowca prowadził kontrolowany pojazd i definicji z art. 2 Kodeksu pracy, lecz status kierowcy należy oceniać w oparciu o art. 22 § 1 Kodeksu pracy. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie pomiędzy kierowcą a skarżącym wykonującym przewóz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie było zawartej umowy o pracę, ale łączący ich stosunek prawny, na podstawie zawartej przez przedsiębiorcę umowy o zorganizowanie przygotowania zawodowego w miejscu pracy, zawierał szczególne cechy stosunku pracy. Sąd podkreślił, że zgodnie ze wskazaną umową, zawartą w oparciu o art. 53 i art. 54 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz stosownie do przepisu § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu oraz przygotowania zawodowego w miejscu pracy (Dz. U. Nr 185, poz. 1912 ze zm.), dalej: rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy, bezrobotny odbywający przygotowanie zawodowe jest podporządkowany pracodawcy co do czasu, miejsca i sposobu wykonywania pracy oraz podlega innym rygorom przewidzianym w przepisach o dyscyplinie pracy, a ponadto spełniony jest warunek odpłatności świadczonej przez niego pracy. Sąd podkreślił też, że umowa zawierana w celu przygotowania zawodowego została uregulowana w art. 194-196 Kodeksu pracy. Mając na uwadze przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy Sąd uznał, że kierujący pojazdem był pracownikiem skarżącego, a tym samym został spełniony warunek określony w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. Sąd stwierdził, że kara w wysokości 3.000 zł za brak karty opłaty drogowej została nałożona na skarżącego zgodnie z prawem, bowiem w momencie kontroli kierowca pojazdu nie posiadał karty opłaty, a zgodnie z pkt 4.1 załącznika do u.t.d. karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajduje się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. Dyrektor Izby Celnej w O. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w części dotyczącej uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w O. z [...] maja 2008 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w O. z [...] kwietnia 2008 r. w zakresie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, wnosząc o jego uchylenie w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: – art. 4 pkt 4 u.t.d. poprzez uznanie, że spełnione zostały przesłanki, iż będący przedmiotem sporu przejazd spełniał wszystkie warunki wskazane w tym przepisie, w szczególności, że pojazd samochodowy używany do przewozu był prowadzony przez przedsiębiorcę lub jego pracownika; – art. 87 w związku z art. 4 pkt 3 lit. a) i art. 5 ust. 1 u.t.d. poprzez przyjęcie, iż będący przedmiotem sporu przejazd nie stanowił transportu drogowego w rozumieniu tego przepisu, a zatem kierowca nie był obowiązany do posiadania wypisu z licencji; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy poprzez pominięcie przy ocenie stanu faktycznego zapisów umowy z dnia 6 lipca 2006 r. nr [x] zawartej przez firmę H.L. w P. ze Starostą P. o zorganizowaniu "przygotowania zawodowego w miejscu pracy dla bezrobotnego". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący organ nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że organy celne błędnie uznały, iż w sprawie tej kontrolowany przewóz stanowił transport drogowy w rozumieniu art. 4 pkt 3 lit. a) u.t.d. oraz że kierowca prowadzący pojazd był pracownikiem skarżącego. Organ podniósł, że w sytuacji, gdy przepisy ustawy o transporcie drogowym nie definiują pojęcia "pracownik", konieczne jest odwołanie się w tym zakresie do przepisów art. 2 i art. 22 § 1 i § 11 Kodeksu pracy, bowiem o tym, czy dana osoba ma status pracownika w rozumieniu Kodeksu pracy decyduje istnienie stosunku pracy miedzy nim, a podmiotem na rzecz którego wykonuje on określone czynności. Zdaniem skarżącego organu, dla oceny, czy spełnione są powyższe warunki, konieczne jest odwołanie się do umowy z dnia 6 lipca 2006 r. nr [x] zawartej przez H.L. ze Starostą P. o zorganizowaniu przygotowania zawodowego w miejscu pracy dla bezrobotnego, którą Sąd pominął przy ocenie ustalonego stanu faktycznego. Organ stwierdził, że analiza § 1 i 8 tej umowy prowadzi do wniosku odmiennego od prezentowanego w zaskarżonym wyroku, że stosunek prawny łączący skarżącego z osobą skierowaną do odbycia przygotowania zawodowego w miejscu pracy nie może być uznany za stosunek pracy określony w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, bowiem nie spełnia on przesłanek zatrudnienia pracownika oraz wypłaty mu wynagrodzenia. Stanowisko to jest dodatkowo potwierdzone w § 7 powołanej umowy, zgodnie z którym zakład pracy zobowiązuje się zatrudnić osobę bezrobotną po zakończeniu przygotowania zawodowego, zawierając z nią umowę o pracę na okres nie krótszy niż 2 miesiące. Powyższe pozwala na przyjęcie, że stosunek pracy nie istniał w momencie odbywania przygotowania zawodowego. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu, aby pojęcie pracownika użyte w art. 4 ust. 4 u.t.d. definiować w sposób szerszy (inny), niż przyjęty w Kodeksie pracy, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 1994 r., sygn. akt K 2/94, opubl. w OTK1994/2/36. Zdaniem organu, kierowca pojazdu w momencie dokonywania kontroli nie był pracownikiem skarżącego, zarówno w świetle przepisów ustawy o transporcie drogowym, jak i Kodeksu pracy i wykonywał przewóz w ramach transportu drogowego, a nie przewóz na potrzeby własne, a zatem podczas przejazdu powinien posiadać wypis z licencji na wykonywanie transportu drogowego. Brak wypisu z licencji uzasadniał więc nałożenie na skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 92 ust. 1 u.t.d., a tym samym nie było podstaw do uchylenia przez Sąd decyzji organów celnych w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przytoczone w skardze kasacyjnej podstawy zaskarżenia uzasadniają rozpoznanie w pierwszej kolejności, jako najdalej idącego, zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 4 pkt 4 u.t.d. poprzez uznanie, że będący przedmiotem kontroli przejazd spełniał warunek prowadzenia pojazdu przez pracownika przedsiębiorcy, podczas gdy zdaniem skarżącego organu, kierowca pojazdu – A.K. w momencie dokonywania kontroli drogowej nie był pracownikiem przedsiębiorcy i wykonywał transport drogowy w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.t.d., a nie jak przyjął Sąd I instancji przewóz na potrzeby własne (art. 4 pkt 4 u.t.d.). Zbadanie zasadności tego zarzutu wymagało dokonania przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny stanowiska Sądu I instancji w kwestii pojęcia "pracownika" użytego w art. 4 pkt 4 u.t.d. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wobec tego, iż ustawa o transporcie drogowym nie definiuje tego pojęcia konieczne jest zastosowanie wykładni systemowej poprzez odwołanie się do przepisów Kodeksu pracy, a także do mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz wydanego na podstawie art. 53 ust. 9 tej ustawy rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy. Na podstawie tych ostatnich dwóch aktów prawnych zawarta została przez H.L. z Powiatowym Urzędem Pracy w P., działającym z upoważnienia Starosty P., umowa nr [x] z 6 lipca 2006 r. o zorganizowanie przygotowania zawodowego w miejscu pracy dotycząca A.K. W ocenie Sądu I instancji w wyniku zawarcia tej umowy pomiędzy przedsiębiorcą – H.L. a A.K., jako kierowcą, powstała więź prawna charakteryzująca stosunek pracy. Autor skargi kasacyjnej zasadnie zarzuca, że dokonana przez Sąd I instancji ocena charakteru stosunku prawnego łączącego kierowcę – A.K. z przedsiębiorcą – H.L. nie jest prawidłowa. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. W art. 22 § 1 Kodeksu pracy ustawodawca określił minimum składników, które strony muszą uzgodnić, aby doszło do nawiązania stosunku pracy. W świetle tego przepisu stosunek pracy wyróżnia się koniecznością osobistego wykonania pracy, podporządkowania pracownika pracodawcy, wykonywania pracy na rzecz pracodawcy i na jego ryzyko, a ponadto odpłatnością pracy. Dla określenia charakteru stosunku prawnego łączącego strony należy badać treść umowy. Jeżeli umowa zawiera składniki wymienione w art. 22 § 1 Kodeksu pracy można przyjąć, że strony łączy stosunek pracy. Sąd I instancji uznając, iż w wyniku zawarcia umowy nr [x] nawiązany został stosunek pomiędzy A.K. - jako pracownikiem i H.L. - jako pracodawcą nie zwrócił uwagi na treść § 1 tej umowy, w którym H.L. zobowiązał się do zorganizowania przygotowania zawodowego bezrobotnego – A.K. w miejscu pracy, co należy podkreślić bez nawiązania stosunku pracy. W § 7 tej umowy pracodawca zobowiązał się bezpośrednio po zakończeniu przez A.K. przygotowania zawodowego w miejscu pracy zatrudnić go na okres 2 miesięcy w pełnym wymiarze czasu pracy. Z treści powołanych postanowień mowy nr [x] wynika, że w trakcie odbywania przez A.K. przygotowania zawodowego w zakładzie H.L. nie został nawiązany stosunek pracy. Stanowisko, iż w przypadku zawarcia przez bezrobotnego umowy o przygotowanie zawodowe w miejscu pracy nie zostaje nawiązany stosunek pracy znajduje potwierdzenie w treści art. 53 ust. 3-6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z tym przepisem starosta może skierować na okres do 6 miesięcy bezrobotnego do odbycia przygotowania zawodowego w miejscu pracy, bez nawiązywania stosunku pracy. Przygotowanie zawodowe odbywane jest przez bezrobotnego na podstawie umowy zawartej przez starostę z pracodawcą według programu określonego w tej umowie. Nadzór nad odbywaniem przygotowania zawodowego w miejscu pracy przez bezrobotnego sprawuje starosta. W okresie odbywania przygotowania zawodowego w miejscu pracy bezrobotnemu nie przysługuje wynagrodzenie wypłacane przez pracodawcę, lecz stypendium wypłacane przez starostę. Oznacza to, że w przypadku odbywania przez bezrobotnego przygotowania zawodowego w miejscu pracy nie zachodzi zasada odpłatności pracy, stanowiąca podstawową zasadę prawną prawa pracy, wyrażającą się w zatrudnieniu pracownika za wynagrodzeniem wypłacanym przez pracodawcę (art. 22 § 1, art. 29 § 1 pkt 3 Kodeksu pracy). Odmiennego stanowiska w kwestii nawiązania przez A.K. stosunku pracy nie mogą uzasadniać powołane przez Sąd I instancji przepisy art. 194-196 Kodeksu pracy, ponieważ dotyczą one zawierania i rozwiązywania umów o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianych, a zatem nie mają zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy, który dotyczy przygotowania zawodowego bezrobotnego. W świetle powyższych wywodów za uzasadniony należy uznać zarzut skarżącego organu, iż A.K., odbywający przygotowanie zawodowe w miejscu pracy w okresie od 6 lipca 2006 r. do 5 listopada 2006 r., w dniu kontroli przewozu drogowego (17 lipca 2006 r.) nie był pracownikiem przedsiębiorcy – H.L., a zatem przewóz ten wbrew odmiennym ustaleniom Sądu I instancji, nie spełniał warunku określonego w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. Przewóz ten nie mógł być uznany za przewóz na potrzeby własne, lecz stanowił przewóz wykonywany w ramach transportu drogowego (art. 4 pkt 3 lit. a) u.t.d.). Podjęcie i wykonywanie tego przewozu wymagało zatem uzyskania odpowiedniej licencji (art. 5 ust. 1 u.t.d.). Podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli wypis z licencji (art. 87 ust. 1 u.t.d.). W niniejszej sprawie kierowca pojazdu nie okazał na żądanie kontrolującego organu wypisu z licencji, ponieważ transport drogowy wykonywany był pojazdem niezgłoszonym do licencji. Wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, jak zasadnie zarzuca organ w skardze kasacyjnej, uzasadniało nałożenie na przedsiębiorcę – H.L. kary pieniężnej na podstawie art. 92 ust. 1 i 4 u.t.d. oraz l.p. 1.2. załącznika do tej ustawy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.