II FSK 58/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędziowie NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), WSA del. Wojciech Stachurski, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. i A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 września 2008 r. sygn. akt I SA/Po 709/08 w sprawie ze skargi A. P. i A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 31 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów złożonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. P. i A. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 709/08 oddalił skargę A. i A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 31 marca 2008 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów złożonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, a wynika z niego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wystawił w dniu 18 grudnia 2007 r. na A. P. tytuł wykonawczy, obejmujący zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie 834.968,70 zł. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 grudnia 2007 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku Zachodnim Wielkopolski Bank Kredytowy S.A. Ze względu na błędne oznaczenie w tytule wykonawczym osoby zobowiązanego, wierzyciel pismem z dnia 20 grudnia 2007 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego o jego wycofanie. Następnie w dniu 20 grudnia 2007 r. na podstawie poprawnego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości A. i A. P.. Protokół zajęcia i odbioru ruchomości podpisał A. P., który w tym protokole potwierdził również, że objęte zajęciem rzeczy stanowią jego własność i podejmuje się ich dozoru. Jednak zobowiązani odmówili potwierdzenia odbioru tytułu wykonawczego, a poborca pozostawił wspomniany tytuł w miejscu zamieszkania. Skarżący złożyli na podstawie art. 33 pkt 8 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.) zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu podnieśli, że w dniu 23 listopada 2007 r. udzielili pełnomocnictwa radcy prawnemu do reprezentowania ich przed organami egzekucyjnymi, które to pełnomocnictwo doręczono Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w dniu 17 grudnia 2007 r. Wobec powyższego wszelkie pisma związane z wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego powinny być kierowane do pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 31 marca 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 30 stycznia 2008 r. oddalające zarzuty jako nieuzasadnione. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej zarzucając mu naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. i w związku z art. 18 i art. 34 § 5 u.p.e.a., polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia organu I Instancji, na podstawie którego oddalone zostały zarzuty skarżących złożone w oparciu o art. 33 pkt 8 i 10 u.p.e.a,, - art.138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. i związku z art.18 i art.34 § 5 u.p.e.a., polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia organu I Instancji, w sytuacji gdy tytuł wykonawczy stanowiący podstawę do prowadzenia egzekucji został wystawiony niezgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., które to przepisy nie pozwalają traktować małżonków jako jednego zobowiązanego, - naruszenie art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, jeżeli bank nie prowadzi w chwili otrzymania tego zawiadomienia rachunku bankowego na rzecz zobowiązanego, nigdy nie może wszczynać postępowania egzekucyjnego, - naruszenie art. 26 § 5 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż przepis ten wskazuje datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdy tymczasem dotyczy on daty wszczęcia egzekucji administracyjnej (zarzut ewentualny). Sąd pierwszej instancji rozpoznając niniejszą sprawę stwierdził, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Natomiast w rozpatrywanej sprawie skarżący udzielili pełnomocnictwa radcy prawnemu I. K. w dniu 23 listopada 2007 r., które zostało doręczone organowi egzekucyjnemu – Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w dniu 17 grudnia 2007 r. W dniu otrzymania przez organ egzekucyjny powyższego pełnomocnictwa w sprawie nie toczyło się jeszcze postępowanie egzekucyjne, ponieważ pierwszy tytuł wykonawczy, który następnie został wycofany wystawiono w dniu 18 grudnia 2007 r. Sąd wskazał, że ustanowiony w dniu 23 listopada 2007 r. pełnomocnikiem radca prawny nie mógł być pełnomocnikiem w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ udzielone mu pełnomocnictwo zostało przedłożone jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a pełnomocnictwo ustanowionego w takim charakterze w dniu 20 grudnia 2007 r. doradcy podatkowego M. G. dotarło do organów podatkowych dopiero w dniu 21 grudnia 2007r. tj. już po doręczeniu w dniu 20 grudnia tytułu wykonawczego oraz protokołu zajęcia i odbioru nieruchomości. Również za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut stosowania w postępowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z ruchomości. Podkreślił, że w skardze sami zobowiązani podnieśli, że nie posiadali środków pieniężnych i wierzytelności natomiast nie wskazali żadnego innego alternatywnego, a przede wszystkim równie skutecznego sposobu uregulowania przedmiotowych zaległości podatkowych. Sąd dodał, że w sprawie nie miała miejsca egzekucja z nieruchomości. Egzekucją z nieruchomości nie jest bynajmniej zabezpieczenie w postaci ustanowienia na nieruchomości hipoteki. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wnieśli skarżący zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj: art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w związku z art. 18 i art. 26 § 5 u.p.e.a. w związku z art. 32 k.p.a. i art. 40 § 2 k.p.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy istniały podstawy do uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Przepisem, który powinien mieć zastosowanie jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., gdyż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało wydane z naruszeniem art. 18 i art. 26 u.p.e.a. w związku z art. 32 i art. 40 § 2 k.p.a. Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 18 i art. 26 § 5 u.p.e.a. w związku z art. 32 k.p.a. i art. 40 § 2 k.p.a. polegało na przyjęciu przez Sąd, iż pełna reprezentacja zobowiązanego przez pełnomocnika możliwa jest w sytuacji gdy pełnomocnictwo zostanie zgłoszone w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co doprowadziło do przyjęcia założenia, iż tytuł wykonawczy został skutecznie doręczony małżonkom w dniu 20 grudnia 2007 r.; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 18 i art. 26 § 5 u.p.e.a. w związku z art. 32 k.p.a. i art. 40 § 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo istnienia podstaw do uchylenia postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w sytuacji, gdy małżonkowie ustanowili pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym, któremu powinien być doręczony tytuł wykonawczy; art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe skontrolowanie ustalenia przez organy istotnego elementu stanu faktycznego, jakim jest wyrażenie woli o ustanowieniu pełnomocnika w bieżącym jak i w przyszłym postępowaniu egzekucyjnym, o którym organ został poinformowany, istnienia ciągu pełnomocnictw. Konsekwencją przyjęcia powyższego założenia, iż udzielenie pełnomocnictwa przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego uniemożliwia pełną reprezentację podatnika (zobowiązanego) w postępowaniu egzekucyjnym jest uznanie przez Sąd, iż tytuł wykonawczy z dnia 20 grudnia 2007 r. został w tym dniu skutecznie doręczony małżonkom. Skarżący zarzucili również naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 18 i art. 26 § 5 u.p.e.a. w związku z art. 32 k.p.a. w związku z art. 32, art. 40 § 2 i art. 61 § 3 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że radca prawny I. K. nie mógł być pełnomocnikiem w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ udzielone mu pełnomocnictwo zostało przedłożone przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a pełnomocnictwo doradcy podatkowego M. G. dotarło do organów w dniu 21 grudnia 2007 r. Wskazując na powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasadzenie kosztów postępowania procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasadzenie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów tego postępowania podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Podmioty biorące udział w postępowaniu egzekucyjnym to przede wszystkim – organ egzekucyjny, wierzyciel i zobowiązany. Stosunek procesowy, w ramach którego organ orzeka o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego, powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w przypadku gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, następuje z urzędu – z chwilą przystąpienia do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 2 u.p.e.a.). Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 cytowanej ustawy). Powyższy wywód prowadzi do wniosku, że dopiero po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub zawiadomienia o zajęciu wierzytelności następuje wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a więc powstaje stosunek procesowy, w ramach którego zostały wykreowane strony tego postępowania. Zatem dopiero od tego momentu zobowiązany ma prawo do ustanowienia pełnomocnika, który będzie go reprezentował w tym postępowaniu. Wobec tego, że instytucja pełnomocnictwa nie została uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to na zasadzie odesłania w art. 18 tej ustawy, pełne zastosowanie mają przepisy art. 32-33 kpa, zaś w zakresie doręczeń art. 39-49 kpa. W myśl art. 33 § 2 i 3 kpa pełnomocnictwo winno być udzielone na piśmie bądź zgłoszone do protokołu, zaś pełnomocnik zobowiązany jest dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Oznacza to, że organ egzekucyjny musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnika przez zobowiązanego. Dopiero od momentu zawiadomienia organu egzekucyjnego organ ten jest zobligowany do doręczania pism procesowych temu pełnomocnikowi oraz zapewnienia mu takiego udziału w postępowaniu, jak stronie tego postępowania (zobowiązanemu). Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu podatkowym bądź też udzielenie pełnomocnikowi pełnomocnictwa obejmującego postępowanie dotyczące wymiaru podatku, czynności kontroli skarbowej, egzekucji administracyjnej oraz postępowania sądowego powodowało, że było ono skuteczne wyłącznie dla sprawy, do której zostało złożone. Wbrew zatem, twierdzeniom skarżących udzielone pełnomocnictwa zarówno I. K. jak i M. G. nie mogły wywołać skutków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym dopóki nie zostały formalnie doręczone organowi egzekucyjnemu w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny – por. wyrok z dnia 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 945/08 (publ. LEX nr 525843), które to stanowisko skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.