I SA/Wa 877/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania M. S., decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] o odmowie ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i przekazał organowi pierwszej instancji sprawę do ponownego rozpoznania. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [...] po rozpoznaniu wniosku M. S., decyzją z [...] czerwca 2007 r. odmówił ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty wynikającego z zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] lipca 1998 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wynikający z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - zwanej dalej ustawą - obowiązek ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej przez stronę formy realizacji prawa do rekompensaty dotyczy tylko osób, które tego prawa w ogóle nie zrealizowały, a nie - tak jak w przypadku M. S. - osób których poprzednicy prawni częściowo prawo to zrealizowali. Od powyższej decyzji M. S. wniosła odwołanie. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] kwietnia 2008 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ wskazał, że przepis art. 7 ust. 3 i 4 ustawy odnosi się wyłącznie do osób, które posiadają zaświadczenia lub decyzje potwierdzające prawo do rekompensaty i które w ogóle nie zrealizowały tego prawa. Organ zauważył, że podmioty ubiegające się o realizację pozostałej części uprawnienia, zobowiązane są do uzyskania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w trybie przepisów tej ustawy. Konieczność przeprowadzenia w takich przypadkach postępowania administracyjnego i wydania decyzji w trybie przepisów obecnie obowiązującej ustawy, znajduje potwierdzenie w treści art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 4 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. W takich przypadkach, zdaniem Ministra Skarbu Państwa, celowe jest potraktowanie przez organ pierwszej instancji wniosku strony o wpis do rejestru, jako wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, złożonego na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i przeprowadzenie przez wojewodę postępowania administracyjnego, w celu ustalenia stopnia realizacji tego prawa, w stosunku do limitu określonego w art. 13 ust. 2 tej ustawy, z uwzględnieniem przepisu art. 13 ust. 3. Poza tym organ wskazał, że Wojewoda [...] naruszył przepis art. 10 § 1 KPA, skoro w aktach przedmiotowej sprawy brak jest oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2008 r. M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji Wojewody [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła obrazę prawa materialnego i przepisów KPA poprzez bezzasadne przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i wadliwe umotywowanie decyzji na podstawie błędnej interpretacji prawa. W uzasadnieniu podniosła, że stanowisko Ministra uważa za błędne i naruszające przepisy o sposobie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jak również przepis art. 27 tej ustawy. Skarżąca zauważyła, że postępowanie dotyczące potwierdzenia jej prawa do rekompensaty zostało wszczęte i zakończone przed datą uchwalenia i obowiązywania obecnej ustawy. Podała, że w zaświadczeniu które uzyskała określono wartość pozostawionych nieruchomości uwzględniając dane w operacie szacunkowym wykonanym przez biegłych rzeczoznawców zgodnie z przepisami § 8 do § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 stycznia 1998 r. w sprawie zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr 9, poz. 32). Skarżąca podała, że po wejściu w życie ustawy z 8 lipca 2005 r. jako osoba posiadająca zaświadczenie potwierdzające prawo do rekompensaty w części, do jakiej je nabyła i nie zrealizowała z przyczyn od niej niezależnych wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1 wybranej formy realizacji tego prawa stosownie do art. 13 ust. 1. Wojewoda uwzględnił ten wniosek zamieszczając w dniu 28 czerwca 2006 r. na oryginale zaświadczenia adnotację o wybranej formie realizacji prawa do rekompensaty i jej wysokości. Skarżąca zauważyła, że została także umieszczona w wojewódzkim rejestrze (według uzyskanej informacji telefonicznej pod pozycją [...]) jako osoba, której dane objęte art. 19 ust. 1 ustawy przekazano do rejestru centralnego Ministra Skarbu Państwa. Wskazała, że złożenie wszystkich wymaganych dokumentów do ustalenia mojego prawa do rekompensaty z uwzględnieniem wartości części ekwiwalentu zrealizowanej przez poprzednika prawnego i odpowiednią waloryzacją mienia pozostawionego oraz nabytego przez J. K. potwierdza w sposób niebudzący wątpliwości także stwierdzenie organu wydającego zaświadczenie, zamieszczone w ostatnim zdaniu: "oryginały wyżej przedstawionych dokumentów zostały złożone w tut. urzędzie pod nr [...]". Jej zdaniem przed umieszczeniem adnotacji na oryginale zaświadczenia dokumenty te zostały uwzględnione, a kwota należnej jeszcze do wysokości 20 % rekompensaty na dzień 8 lipca 1998 r. obliczona w oparciu o nie. W ten sposób już w dniu 28 czerwca 2006 r. (data adnotacji na zaświadczeniu) wniosek o ujawnienie w rejestrze został faktycznie załatwiony. W ocenie skarżącej, w tej sytuacji absurdem jest wymuszanie na niej ponownego składania wskazywanego przez organy obydwu instancji wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w sposób jednoznaczny wcześniej potwierdzonego i dokumentów oraz elaboratu biegłych (raz już opłaconego) będących w posiadaniu organów administracji. Jej zdaniem żaden z przepisów obecnie obowiązującej ustawy nie ogranicza uprawnień posiadaczy zaświadczeń, jedynie z tego powodu, że prawo to częściowo zrealizował ich poprzednik bądź też one same. Rzeczą organu, do którego złożono wniosek o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji tego prawa było zatem obliczenie w oparciu o zgromadzone wcześniej dowody kwoty należnego ekwiwalentu nie przekraczającej 20% wartości mienia pozostawionego, po odliczeniu wartości ekwiwalentu zrealizowanego przez J. K., na co wykazuje adnotacja Wojewody na oryginale zaświadczenia. Wobec tego art. 6 ust. 3 i art. 7 ust. 1 i 2 ustawy nie mają w sprawie zastosowania; zastosowanie mają zaś art. 7 ust. 3 i 4 ustawy. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. W piśmie z dnia 11 września 2008 r. uzupełniającym skargę M. S. podtrzymała argumentację skargi. Dodatkowo podniosła, że podstawę prawną załatwienia wniosku o ujawnienie w rejestrze o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty stanowi art. 7 ust. 3 i 4 oraz art. 17 ust. 4 ustawy. Oświadczyła, że prawa do rekompensaty o którym mowa w zaświadczeniu dotąd w ogóle nie realizowała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione. Sąd podziela stanowisko Wojewody [...] i Ministra Skarbu Państwa co do tego, że w sytuacji, gdy poprzednik prawny skarżącej nabył w ramach realizacji prawa do rekompensaty odrębną własność lokalu mieszkalnego, nie mają zastosowania przepisy art. 7 ust. 3 i 4 ustawy. Przepisy te normują bowiem sytuację osób które legitymują się dokumentem (zaświadczeniem lub decyzją) potwierdzającym prawo do rekompensaty wydanym na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, a prawo to w ogóle nie zostało przez te osoby bądź ich poprzedników prawnych zrealizowane. Zatem tylko te osoby uprawnione są do złożenia wniosku o ujawnienie w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Uprawnieniu tych osób odpowiada zaś obowiązek organu ujawnienia w rejestrze tylko wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, skoro prawo to zostało już wcześniej ustalone. W takim przypadku organ dokonuje czynności materialnotechnicznej (ujawnienia w rejestrze) wskazanej we wniosku formy realizacji prawa, niejako automatycznie, bez potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego obejmującego ustalenie uprawnionego, wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami RP, wartości nabytego przez poprzednika prawnego mienia (art. 7 ust. 3 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy). W dalszej kolejności organ wylicza wysokość rekompensaty, zgodnie z art. 13 ustawy, i dokonuje czynności materialnotechnicznej zamieszczenia na decyzji lub zaświadczeniu adnotacji wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i wysokości rekompensaty (art. 7 ust. 4 ustawy). W niniejszej sprawie - wbrew temu co twierdzi strona - winny mieć zastosowanie przepisy art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 10 ust. 1, art. 12, art. 13 ust. 3 ustawy (por. wyroki WSA w Warszawie: I SA/Wa 1320/07 z 26 listopada 2007 r., I SA/Wa 36/08 z 13 sierpnia 2008 r., I SA/Wa 165/08 z 29 maja 2008 r. - niepubl.). W takim przypadku prowadzone jest postępowanie administracyjne na wniosek osoby uprawnionej, mające na celu potwierdzenie prawa do rekompensaty w drodze decyzji (art. 5 ust. 3 ustawy), z tym, że postępowanie to cechuje pewna odrębność w stosunku do postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty prowadzonego na podstawie przepisów ustawy, w stosunku do osoby, która obecnie występuje z wnioskiem i nie legitymuje się żadną decyzją bądź zaświadczeniem wydanym na podstawie innych (wcześniejszych) przepisów. Odrębności te na etapie postępowania administracyjnego przedstawiają się następująco. Osoba której poprzednik prawny wcześniej zrealizował prawo od rekompensaty obowiązana jest do: złożenia dokumentu urzędowego poświadczającego nabycie przez poprzednika prawnego praw do mienia (art. 6 ust. 3 ustawy). W postanowieniu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy właściwy wojewoda wzywa tę osobę również do dołączenia operatu szacunkowego, w którym została określona wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali (art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy). W decyzji organ obowiązany jest do ustalenia wysokości świadczenia pieniężnego (jeżeli strona wybrała tę formę realizacji prawa do rekompensaty) i ustalenia, czy istnieje możliwość pomniejszenia wysokości zaliczanej kwoty oraz wysokości świadczenia pieniężnego (20 % wartości pozostawionej nieruchomości) o wartość nabytego przez poprzednika prawnego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali (art. 13 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 3 ustawy). Poza tym w decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty musi być zawarte wskazanie: osoby której potwierdza się prawo; zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami RP i zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali; wysokości rekompensaty określonej zgodnie z art. 13; wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie z art. 13 ust. 1 (art. 8 ustawy). Po wydaniu decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty wojewoda zamieszcza w rejestrze m. in. dane jej dotyczące (art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy). Sąd uznał jednak za konieczne uchylenie decyzji Wojewody [...] i Ministra Skarbu Państwa z innych przyczyn. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione na jakim etapie jest postępowanie wszczęte na wniosek M. S. z dnia 14 listopada 2005 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że M. S. w dniu 16 listopada 2005 r. złożyła Wojewodzie [...] wniosek o ujawnienie wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, wynikającego z zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] lipca 1998 r., nr [...] . W dniu 3 czerwca 2006 r. Wojewoda wezwał skarżącą do przedłożenia oryginału zaświadczenia celem dokonania adnotacji. W dniu 21 czerwca 2006 r. strona przedłożyła organowi oryginał zaświadczenia. W dniu 28 czerwca 2006 r. Wojewoda dokonał na zaświadczeniu adnotacji, o której mowa w art. 7 ust 4 ustawy. Pismem zaś z 29 czerwca 2006 r. przesłał M. S. oryginał zaświadczenia z adnotacją i poinformował skarżącą, że pozostaje jej do wykorzystania [...] wartości pozostawionego majątku, tj. kwota [...] zł. oraz że dane zawarte w zaświadczeniu zostaną za pośrednictwem Ministra Skarbu Państwa przekazane Bankowi Gospodarstwa Krajowego, który dokona wypłaty świadczenia pieniężnego. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych niepodpisanego i pozbawionego daty wydruku z rejestru wynika, że M. S. została zarejestrowana (pozycja rej. [...]), a wysokość świadczenia pieniężnego należna do wypłaty to [...] zł. W wydruku tym pod tytułem "Częściowa realizacja prawa do rekompensaty" figuruje też zapis "anulowano". W odwołaniu i skardze M. S. stwierdziła, że uzyskała informację telefoniczną o tym, że figuruje w rejestrze wojewódzkim pod pozycją [...], jako osoba, której dane przekazano do rejestru centralnego. Z przedstawionego wyżej stanu faktycznego sprawy nie wynika zatem dostatecznie jasno, czy Wojewoda [...] rozstrzygał w decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. o losach wniosku skarżącej z dnia 14 listopada 2005 r., który już wcześniej został załatwiony poprzez wpis do rejestru wojewódzkiego wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, czy też nie. Wyjaśnienie tej okoliczności ma istotne znaczenie dla sprawy. Organ nie jest bowiem uprawniony do zajmowania się sprawą ujawnienia w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty z urzędu (załatwiony wniosek nie istnieje w sensie prawnoprocesowym). Poza tym Sąd zauważa, że przepisy ustawy nie przewidują działania w formie decyzji w sprawie ujawnienia wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty w rejestrze wojewódzkim. Jeżeli zaś chodzi o zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa trzeba zauważyć, że organ administracji publicznej orzekający w postępowaniu zwyczajnym jest związany żądaniem zawartym we wniosku strony. Żądanie to wskazuje bowiem rodzaj sprawy administracyjnej, której załatwienia domaga się strona. Organ odwoławczy nie był zatem uprawniony do zmiany z urzędu treści żądania strony zawartego we wniosku z dnia 14 listopada 2005 r. i orzekania w trybie art. 138 § 2 KPA, skoro z treści wniosku i odwołania jednoznacznie wynika, że skarżąca domaga się ujawnienia w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, a nie potwierdzenia prawa do rekompensaty w formie decyzji. Sąd nie mógł się również zgodzić z Ministrem, że w sprawie doszło do naruszenia art. 10 § 1 KPA, skoro organ pierwszej instancji orzekał jedynie na podstawie zaświadczenia przedłożonego przez stronę i nie przeprowadzał innych dowodów, z którymi M. S. mogła by się zapoznać. Mając na uwadze wskazane wyżej naruszenia Sąd uznał, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 KPA w związku z art. 7 ust. 3 ustawy, natomiast decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2008 r. z naruszeniem art. 138 § 2 KPA, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] winien zatem wyjaśnić kwestię dokonania wpisu do rejestru wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, wskazanej przez M. S. we wniosku z dnia 14 listopada 2005 r., a następnie wezwać stronę do wyjaśnienia czego ów wniosek dotyczy (ujawnienia w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, czy potwierdzenia prawa do rekompensaty częściowo zrealizowanego przez poprzednika prawnego). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnia, że - tak jak wyżej wskazano - skarżąca nie jest uprawniona do ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, w trybie art. 7 ust. 3 ustawy, w sytuacji gdy z zaświadczenia którym dysponuje wynika, że jej poprzednik prawny prawo to częściowo zrealizował. W takim przypadku strona może jedynie złożyć wniosek o wydanie decyzji, w trybie art. 5 ust. 3 ustawy. Należy również zauważyć strona musi przedstawić organowi aktualną wycenę określającą wartość nabytego przez jej poprzednika prawnego mienia, ponieważ kwestię określenia wartości nabytego mienia regulują obecnie obowiązujące przepisy: ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), przepisy art. 10 i 12 ustawy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.), w szczególności § 48 rozp. Wycena sporządzona na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów nie może być więc dowodem w sprawie. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Wr 206/07, niepubl.). Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.