III SA/Lu 196/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA, Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Joanna Hołda, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 października 2008 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Rektora Akademii Medycznej z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na I rok studiów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego na rzecz skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu koszów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 141 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), po zapoznaniu się z wnioskiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, Rektor Akademii Medycznej w L. utrzymał w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału o nieprzyjęciu E. P. na I rok studiów. W uzasadnieniu Rektor wyjaśnił, że w postępowaniu rekrutacyjnym strona uzyskała [...] punktów, podczas gdy minimalna liczba punktów - kwalifikująca do przyjęcia na I rok studiów dziennych na kierunku lekarskim w roku akademickim 2005/06 - wynosiła 186. Zaznaczył przy tym, że przeprowadzone postępowanie - po uchyleniu jego wcześniejszej (negatywnej dla strony) decyzji z dnia [...] maja 2006 r. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia [...] października 2006 r. (sygn. akt III SA/Lu [...]) - wykazało, wbrew stanowisku strony, że pytanie egzaminacyjne nr 20 z [...], będące w zestawie egzaminacyjnym na studia kierunek [...] na rok akademicki [...], zostało sformułowane poprawnie, czego dowodem jest opinia sporządzona przez biegłych, nauczycieli akademickich Uniwersytetu Gdańskiego, Wskazał dalej, że zdaniem biegłych, przedmiotowe pytanie jest zredagowane prawidłowo, gdyż podane w treści zadania odczynniki chemiczne, po uwzględnieniu warunków reakcji pozwalają na odróżnienie n – heksanu od benzenu i zdający mógł rozwiązać to zadanie, korzystając z wiedzy podręcznikowej. W związku ze składanymi przez stronę wnioskami dowodowymi, mającymi wykazać wady spornego pytania, kwalifikujące go do unieważnienia, ustalono w postępowaniu wyjaśniającym, że pytanie to uchyliły dwie uczelnie - Akademia Medyczna w Warszawie i Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (Collegium Medicum w Bydgoszczy). Nie uchyliły go - Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Akademia Medyczna we Wrocławiu, Akademia Medyczna w Gdańsku, Akademia Medyczna w Białymstoku, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie oraz Akademia Medyczna w Poznaniu. Rektor Akademii w L. wyjaśnił, odnosząc się do wniosków strony o dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych na temat poprawności spornego pytania egzaminacyjnego, że nie znalazł podstaw do weryfikacji opinii biegłych z Uniwersytetu Gdańskiego. Zaznaczył przy tym między innymi, że w dniu [...] marca 2008 r. organ otrzymał pismo strony zawierające wniosek o przeprowadzenie kolejnych dowodów i zaliczenie jako dowodu dwóch opinii sporządzonych przez ekspertów Uniwersytetu Warszawskiego, negujących poprawność spornego pytania egzaminacyjnego oraz o zobowiązanie biegłych powołanych przez organ do ustosunkowania się do wniosków wynikających z tych opinii. Stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. organ odmówił przeprowadzenia w/w dowodów, oceniając załączone do pisma strony opinie jako subiektywne oraz niemiarodajne w sprawie i w tych okolicznościach wskazał, że brak było podstaw do unieważnienia spornego pytania numer 20 z [...]. Zauważył też, że strona rozwiązując to zadanie nie posiadała tej wiedzy, którą prezentuje obecnie. W skardze do Sądu E. P. zarzuca, że decyzja Rektora wydana została z naruszeniem przepisów procesowych Kodeksu postępowania administracyjnego - określonych w art. 7, art. 77, art. 80 – polegającym na niepodjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niedopuszczeniu dowodu z opinii innego biegłego, w sytuacji gdy zgłoszono wątpliwości odnośnie treści dotychczasowej opinii oraz obiektywizmu biegłych powołanych przez organ. W ocenie strony, doszło do naruszenia także przepisów zawartych w art. 8, art. 75 § 1 , art. 78, art. 84 i art. 107 § 3 kpa. We wnioskach skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu w L. wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Z akt sprawy wynika, że Sąd po raz trzeci rozpatruje sprawę odmowy przyjęcia E. P. na studia dzienne na kierunku lekarskim. Po raz pierwszy, przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Rektora Akademii z dnia [...] lipca 2005 r. Uchylono ją wyrokiem WSA w Lublinie z dnia [...] stycznia 2006 r. ( sygn. akt III SA/Lu 503/05) ze wskazaniem przeprowadzenia w dalszym toku postępowania dowodu z opinii niezależnego biegłego na temat, czy zadanie egzaminacyjne Nr 20 z [...] było sformułowane błędnie, a jeśli tak, czy wzorce odpowiedzi i schemat punktowania podane przez autorów tego zadania są wadliwe. Po raz drugi, kontrolą objęto decyzję Rektora Akademii z dnia [...] maja 2006 r. Wyeliminowano ją z obrotu prawnego wyrokiem WSA w Lublinie z dnia [...] października 2006 r. (sygn. akt III SA/Lu 323/06) z argumentacją, że strona nie miała możliwości ani zapoznania się z treścią opinii sporządzonej przez dr hab. inż. J. K., profesora Politechniki Rzeszowskiej, ani wypowiedzenia się na temat tejże opinii. W aktach sprawy brakowało dowodu doręczenia stronie odpisu opinii biegłego. Skarżona obecnie decyzja z dnia [...] marca 2008 r. została wydana przez organ po doręczeniu stronie opinii biegłego prof. J. K. ( do opinii tej – jak wynika z akt sprawy - strona zgłosiła zastrzeżenia) oraz po przeprowadzeniu dodatkowego dowodu z opinii prof. A. W. i dr hab. F. K. (nauczycieli akademickich Uniwersytetu Gdańskiego) na temat poprawności pytania Nr 20 będącego w zestawie egzaminacyjnym na studia kierunek lekarski na rok akademicki [...]. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ podzielił opinię biegłych z Uniwersytetu Gdańskiego, że przedmiotowe zadanie zostało sformułowane prawidłowo i nie uwzględnił tym samym konsekwentnie zgłaszanych przez stronę zastrzeżeń pod adresem tejże opinii, doręczonej stronie w czerwcu 2007 r. z pouczeniem jej o prawie wniesienia ewentualnych zarzutów. Swoje uwagi i zastrzeżenia strona zgłosiła w pismach z dnia [...] lipca, [...] września i [...] listopada 2007 r.. W pierwszym z nich (k. 162 - 163 akt adm.) strona zarzuciła, że biegłym nie udostępniono całości zebranych dowodów, wskazujących, iż kilka uczelni zdecydowało się na wycofanie (unieważnienia pytania) z tego względu, że sformułowano je błędnie i uniemożliwiało udzielenie prawidłowej odpowiedzi. Podniosła przy tym, że biegli nie zauważyli, iż prof. J. K. nie udzielił odpowiedzi na zgłoszone pisemne zastrzeżenia do sporządzonej przez niego opinii. W piśmie z dnia [...] września 2007 r. (k. 135 - 138 akt adm.) strona wniosła zastrzeżenia dotyczące opinii uzupełniającej z dnia [...] września 2007 r. miedzy innymi z uwagi na brak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy zadanie Nr 20 było sformułowane błędnie. W kolejnym piśmie z dnia [...] listopada 2007 r. (k. 117 - 120 akt adm.), skierowanym do organu, po tym jak w dniu [...] października 2007 r. biegli sporządzili uzupełniającą opinię, strona zarzuciła, że zawiera ona stwierdzenia wzajemne sprzeczne. Strona domagała się również przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego. Organ zlecił w tej sytuacji (w grudniu 2007 r.) opracowanie ostatecznej opinii uzupełniającej. Sporządzono ją w dniu [...] grudnia 2007 r., a w dniu [...] stycznia 2008 r. doręczono stronie. Biegli podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko, że pytanie Nr 20 zostało sformułowane prawidłowo. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. organ odmówił dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego z argumentacją, iż opinia ekspertów z Uniwersytetu Gdańskiego jest wiarygodna i brak jest podstaw do jej weryfikacji tym bardziej, że stanowisko w niej wyrażone znajduje potwierdzenie w praktyce większości uczelni w Polsce. W dniu [...] marca 2008 r. strona wystąpiła z wnioskiem o powołanie innego biegłego. Organ odmówił przeprowadzenia takiego dowodu – postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. W dniu [...] marca 2008 r. organ otrzymał kolejne pismo strony z dnia [...] marca 2008 r. wraz dołączonymi do niego opinią prof. A.C., wskazującego że przedmiotowe pytanie nie powinno być brane pod uwagę przy ocenie z egzaminu oraz wspólną opinią autorstwa prof. J. M. i prof. A. M., wyjaśniających że pytanie powinno się unieważnić, tak jak to zrobiła Akademia Medyczna w W. Strona wnosiła wówczas o zaliczenie powyższych opinii jako dowodu w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. organ odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. W uzasadnieniu podał, że dołączone przez stronę opinie są subiektywne i niemiarodajne w sprawie. Okoliczności te wskazują, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 78 § 1 przewiduje, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Ze względu na charakter sporu prowadzonego przez strony, organ powinien był uwzględnić już pierwszy wniosek strony z dnia [...] listopada 2007 r. o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego. Jeśli tego nie zrobił, to jego obowiązkiem było uwzględnić kolejny wniosek strony z dnia [...] marca 2008 r., skoro przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a łącząca się z oceną prawidłowości spornego pytania Nr 20 z [...]. Nic też nie stało na przeszkodzie, aby – pomimo wydanych do tej pory postanowień z dnia [...] lutego i [...] marca 2008 r. – organ dopuścił wnioskowane dowody z przedłożonych przez stronę opinii ekspertów Uniwersytetu Warszawskiego (profesorów: A. C., J. M. i A. M.). Opinia ta stanowiła dla organu zasadniczy i udokumentowany sygnał, że dyskusyjną jest kwestia poprawności tego pytania i to nie tylko w ocenie samej strony. Dlatego w świetle art. 78 § 1 kpa, wadliwymi są wydane w tej sprawie przez organ postanowienia odmawiające przeprowadzenia dowodu z opinii innych biegłych, w tym ostatnio postanowienie Prorektora ds. Nauki Akademii w L. z dnia [...] marca 2008 r. odmawiające dopuszczenia dowodu z opinii wyżej wymienionych ekspertów Uniwersytetu Warszawskiego. Rzeczą organu było – stosownie do treści art. 78 § 1 kpa - uwzględnić złożony w tym zakresie wniosek strony i przedmiotowe opinie zaliczyć do materiału dowodowego, skoro przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Za takim rozwiązaniem przemawia również treść innych przepisów regulujących postępowanie dowodowe prowadzone przez organ. Organ administracji publicznej ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa) oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Wnioskowane zatem przez stronę dowody w postaci opinii ekspertów Uniwersytetu Warszawskiego należało następnie poddać ocenie – stosownie do art. 80 kpa – której odzwierciedlenie powinno mieć miejsce w uzasadnieniu rozstrzygnięcia (decyzji) - w myśl art. 107 § 3 kpa. Przepis ten określa po pierwsze, niezbędne elementy składające się uzasadnienie faktyczne decyzji, a należą do nich w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a po drugie, oznacza w powiązaniu z treścią art. 80 kpa, że organ ma obowiązek ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczności została udowodniona ( w rozpoznawanej sprawie, czy pytanie było sformułowane błędnie). Skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. podziela w całości pogląd prawny wyrażony we wskazanych wyżej wcześniejszych wyrokach z dnia [...] stycznia 2006 r. oraz z dnia [...] października 2006 r., akceptujący i nawiązujący do podejmowanego w orzecznictwie sądowym problemu poprawności (wadliwości) pytania egzaminacyjnego, jest też tym poglądem związany, że ocena ewentualnej wadliwości pytania egzaminacyjnego należy do właściwych organów uczelni, które są obowiązane do przeprowadzenia na tę okoliczność postępowania dowodowego w myśl reguł określonych w kpa, łącznie z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego. Stąd też rzeczą organu przy ponownym rozpoznawaniu odwołania E. P. będzie dokonać oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego ( w tym dołączonych do akt sprawy opinii ekspertów J. K., A. W., F. K., A. C., J. M. i A. M. ). Ocenę taką – stosowne do wcześniej wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego – organ zamieści w uzasadnieniu swojej decyzji. Z takiej oceny organu nie zwalnia okoliczność, że w toku dotychczas podjętych czynności procesowych organ wyraził swoje stanowisko na temat określonych dowodów ( na przykład w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] marca 2008 r. o odmowie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów – k. 53 i 54 akt adm.). Ponownie rozpatrując odwołanie, organ uczelni będzie miał na uwadze, że zasada swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 kpa, wymaga oceny dowodów zebranych przez organ, a także tych przedstawionych przez stronę. Ocena organu będzie oparta o analizę całokształtu materiału dowodowego, a nie tylko poszczególnych dowodów, wybiórczo wybranych przez organ, przy czym organ może odmówić wiarygodności określonym dowodom, co poprzedzone być powinno wszechstronnym rozpatrzeniem dowodów. Niezbędne będą także wyjaśnienia przyczyn takiej, a nie innej oceny dowodów ze wskazaniem toku rozumowania i przesłanek prowadzących organ do wniosków wynikających z takiej oceny, która nie może pomijać oczywiście zasad i reguł logiki. Motywy zaś leżące u podstaw decyzji organu uczelni powinny być jasno i czytelnie określone, wobec dotychczas zgłaszanych przez stronę zastrzeżeń, które nie mogą być pominięte przy analizie materiału dowodowego. Niniejszy wyrok nie przesądza oczywiście o wyniku sprawy ponownie zbadanej przez organ. Ponieważ zaskarżona decyzja nie czyni zadość dyrektywom postępowania, wynikającym z powyższych przepisów i narusza je, dlatego podlega ona uchyleniu na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 tej ustawy.