II OSK 788/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Bożena Walentynowicz (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia del. WSA Grzegorz Czerwiński Protokolant: Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej "[...]" Spółka z o.o. w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Op 223/08 w sprawie ze skargi "[...]" Spółka z o.o. w O. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Op 223/08, oddalił skargę "[...]" Sp. z o.o. w O. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z [...] 2006 r., w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że w [...] 2006 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O., stwierdził u E. K. chorobę zawodową, określoną jako zespół wibracyjny w postaci naczyniowo-nerwowej, która jest wymieniona w poz. 22.1. wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów dnia 30 lipca 2002r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Organ podał, że podstawą rozstrzygnięcia było orzeczenie lekarskie z [...] 2005 r., o rozpoznaniu choroby zawodowej, wystawione przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. z/s w K.-K., Poradnia Chorób Zawodowych odnośnie E. K., zatrudnionego w charakterze szlifierza polerowacza, a ostatnio montera armatury w "[...]" spółka z o.o. w O. Organ podał, że w [...] 1971 r. E. K. podjął pracę w O. Zakładach Przemysłu Terenowego Przedsiębiorstwo Państwowe w G. – obecnie "[...]" spółka z o.o. w O. Początkowo E. K. zatrudniony był jako odlewacz kokilowy, następnie jako szlifierz polerowacz, wykonywał także czynności szlifierza polerowacza oraz montera armatury, oraz dodatkowo zyskał uprawnienia do obsługi półautomatów polerskich, a następnie zatrudniony był na stanowisku montera armatury. Przeprowadzając postępowanie wyjaśniające organ stwierdził, że pomimo ustalenia, iż pracownik nie był narażony na pracę w warunkach niespełniających norm higienicznych w zakresie wibracji, to jednak przez długi okres zatrudnienia w miejscu wykonywania pracy występowały wskazane czynniki szkodliwe dla zdrowia, co w konsekwencji prowadziło do narażenia zawodowego, uregulowanego w przepisie § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia. "[...]" spółka z o.o. w O. składając odwołanie, zarzuciła organowi I instancji nie wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy warunkami pracy E. K., a ustaloną jednostką chorobową. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O., rozpatrując odwołanie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., uznał je za bezzasadne i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy dokonując analizy wyników pomiarów środowiskowych z zakresu wibracji stwierdził, że E. K. przez ponad 20 lat, obsługując polerki i szlifierki narażony był na działanie wibracji. Organ uznał, że rozpoznane schorzenie zostało z wysokim prawdopodobieństwem spowodowane narażeniem zawodowym na wibrację, co czyniło zasadnym stwierdzenie choroby zawodowej w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia. Skargę na to rozstrzygnięcie złożył "[...]" spółka z o.o. w O., zarzucając organom, iż nie zebrały w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie uwzględniły żądania strony odnośnie przeprowadzenia wskazanego dowodu. W odpowiedzi na skargę, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Op 441/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O., określając, że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszył przepisy procedury. W pierwszym rzędzie Sąd wytknął, iż chociaż orzeczenie lekarskie, wydane zgodnie z treścią rozporządzenia Rady Ministrów 30 lipca 2002 r., stanowi dowód o zasadniczym znaczeniu przy rozstrzyganiu w sprawie choroby zawodowej, to jednak powinno ono być poddane weryfikacji. Skargę kasacyjną od wskazanego wyroku złożył Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. W uzasadnieniu skarżący podał, że nie było możliwości wszczęcia postępowania, zgodnie z uwagami Sądu, w trybie § 4 rozporządzenia, ponieważ organ I instancji powziął wiadomość o chorobie zawodowej, nie na podstawie podejrzenia czy zawiadomienia – tak jak to stanowią przepisy rozporządzenia – lecz poprzez doręczenie wydanego już orzeczenia lekarskiego. Jedyną zatem możliwą podstawą prawną wszczęcia postępowania był przepis art. 61 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2007 r. uznał skargę kasacyjną za zasadną i uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Opolu. Argumentując swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że prawidłowym był zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci § 7 ust. 1 i § 8 ust. 2 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię, która doprowadziła następnie do jego niewłaściwego zastosowania. NSA wyjaśnił, iż stwierdzenie uchybień w zakresie należytego informowania stron o wszczęciu postępowania lub o jego zakończeniu może uzasadniać uchylenie decyzji administracyjnej przez Sąd tylko w przypadku jednoczesnego wykazania, że uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd kierował się przede wszystkim tym, iż sprawa której dotyczy niniejsze postępowanie stanowiła już przedmiot oceny sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Opolu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji stwierdził, że jak wynika w szczególności z Karty oceny narażenia zawodowego z [...] 2004 r., pierwotnego zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonał lekarz otolaryngolog, przy czym podejrzenie to dotyczyło obustronnego trwałego ubytku słuchu. Na tej podstawie zostało zlecone przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego w dotychczasowych miejscach pracy E. K. Dochodzenie to jednak wykazało, że niezależnie od narażenia na hałas, pracownik był także narażony na oddziaływanie wibracji, co znalazło potwierdzenie w następnym badaniu lekarskim, na podstawie którego wykryto u pracownika objawy zespołu wibracyjnego w postaci naczyniowo-nerwowej. Ten nietypowy proces ujawniania podejrzenia choroby zawodowej, znalazł wyraz w treści Karty oceny narażenia zawodowego z [...] 2005 r., w którym stwierdzono, iż postępowanie w tej sprawie toczy się nie na podstawie formalnego zgłoszenia, lecz w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań lekarskich. Orzeczenie lekarskie wydane w [...] 2005 r. w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy, zostało doręczone jedynie państwowemu inspektorowi sanitarnemu oraz samemu pracownikowi, gdyż zgłoszenia nie dokonał sam pracodawca, tj. skarżąca "[...]" spółka z o.o. w O. W tym stanie rzeczy opisany wyżej pierwszy etap postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, odbył się bez udziału pracodawcy. Skarżący pracodawca "[...]" spółka z o.o. w O., został – zgodnie z przywołanymi przepisami – powiadomiony o wszczęciu dopiero drugiego etapu postępowania w sprawie choroby zawodowej, które toczyło się przed Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym w O. i które stanowiło już właściwe postępowanie administracyjne. Zawiadomienie to zawierało także informację o miejscu i czasie, w którym można uzyskać wiadomości i wyjaśnienia w przedmiocie prowadzonej sprawy dot. E. K. Następnie pracodawcy została doręczona już decyzja organu I instancji, podjęta w oparciu o treść orzeczenia lekarskiego i przeprowadzoną ocenę narażenia zawodowego. W ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, iż pracodawca nie był uprawniony do potraktowania żądania skarżącego o kolejne specjalistyczne badanie E. K. jako wniosku dowodowego i skierowania pracownika na badania przeprowadzone przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Nie było również podstaw do tego, aby to żądanie o skierowanie na badanie potraktować jako wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, po pierwsze dlatego, iż samo orzeczenie wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy z siedzibą w K.-K. jest traktowane jak orzeczenie wydane przez biegłego, po drugie zaś z tego względu, iż skarżący sam nie przedstawił dowodów podważających zasadność opinii wydanej przez kompetentną placówkę medyczną i w związku z tym brak było podstaw do stwierdzenia jej niewiarygodności lub nierzetelności. Na powyższe rozstrzygnięcie skargę kasacyjną złożyła "[...]" Sp. z o.o. w O., reprezentowana przez radcę prawnego J. P., zarzucając wyrokowi: 1) naruszenie art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w taki sposób, że organ I instancji, nie będący związany zarzutami i wnioskami oraz powołana podstawa prawna nie wyszedł poza ich granice, mimo iż w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić. 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. a/ Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez uchybienie przepisom prawa materialnego i zastosowanie przepisów niezgodnych z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Zdaniem "[...]" Sp. z o.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznawał skargę w sytuacji, w której zasady postępowania przed organami właściwymi do rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz definiujące te choroby przez przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. wprawdzie jeszcze obowiązują ale już utraciły przymiot domniemania konstytucyjności, gdyż uznane zostały obowiązującym wyrokiem Trybunał Konstytucyjnego (wyrok TK z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/7, Dz.U. Nr 116, poz. 740) za niekonstytucyjne. Spółka wskazała, iż w sytuacji gdy skarżący cierpi na schorzenie, które zostało uznane za chorobę zawodową na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia należy wnieść o niestosowanie tych przepisów, zaś sprawa dotycząca stwierdzenia, czy skarżący cierpi bądź nie na chorobę zawodową powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone zgodnie z Konstytucją RP. Rozpoznanie tejże sprawy na podstawie niekonstytucyjnych przepisów byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w myśl regulacji prawnej art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd kasacyjny nie podzielił słuszności zarzutów skargi kasacyjnej. Nie można uznać za zasadny zarzut podniesiony w pkt 2 skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy a to – art. 145 § 1 lit. a/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zastosowanie przepisów niezgodnych z Konstytucją RP. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający skargę "[...]" spółka z o.o. w O. przedmiotowa sprawa była już kontrolowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylając wyrok Sądu Wojewódzkiego dokonał wiążącej wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, które w myśl art. 153 p.p.s.a. stały się wiążące dla Sądu rozpoznającego sprawę na nowo. Przedmiotem oceny ponownej Sądu pierwszej instancji była decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z [...] 2006 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] 2005 r. stwierdzająca u E. K. chorobę zawodową pod nazwą "zespół wibracyjny, postać naczyniowo-nerwowa". Choroba ta wyszczególniona została pod poz. 22 pkt 1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. "w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania. Chorobę zawodową u pacjenta E. K. ustalono po badaniach lekarskich jednostki orzeczniczej, tj. w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy z [...] 2005 r. z uwzględnieniem Karty oceny narażenia zawodowego z [...] 2005 r. to orzeczenie uzyskało przymiot ostateczny, gdyż nie zostało zakwestionowane przez E. K., a jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny oprócz niego ani Powiatowy Inspektor Sanitarny, ani Pracodawca "[...]" nie mają uprawnień do kwestionowania tego orzeczenia i domagania się badań kontrolnych przez jednostkę medyczną drugiego stopnia. W tych okolicznościach rozpoznając sprawę na nowo Sąd pierwszej instancji związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie podzielił stanowisko organów obu instancji, które ustaliły chorobę zawodową u E. K. na podstawie ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd ten miał prawo do orzekania w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., mimo że wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie P 23/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż: 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Równocześnie jednak Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy powołane w części I tracą moc obowiązująca z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej. Stwierdzić zatem stanowczo trzeba, że w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. jeszcze pozostawały w obrocie prawnym, jako przepisy obowiązujące z woli wyroku Trybunału Konstytucyjnego a orzeczone na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Jakkolwiek autor skargi kasacyjnej podnosi, iż przedmiotowa sprawa powinna być rozpoznana na podstawie nowych przepisów, które zostaną uchwalone zgodnie z Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę fakt, iż w dacie rozpoznawania niniejszej sprawy nowe rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych już obowiązywało, bowiem weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r. Nie może być rzeczą obojętną dla niniejszego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w załączniku do nowego rozporządzenia, stanowiącego wykaz chorób zawodowych – jednostka chorobowa, jaką stwierdzono u E. K. na podstawie starego wykazu widnieje pod ta samą pozycją 22 ust. 1, jako choroba zawodowa "zespół wibracyjny – postać naczyniowo-nerwowa". W powyższej sytuacji Sąd kasacyjny nie podzielił zarzutów skargi kasacyjnej uznając brak podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonego wyroku, który w ocenie Sądu nie narusza prawa. Z mocy art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla E. K. zgodnie ze złożonym spisem kosztów wyda Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu.