I SA/Wa 646/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie WSA Daniela Kozłowska Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. sprawy ze skargi A. B. i W. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania W. B., A. B. i D. B., decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ulic [...], pod nazwą "[...]" – działka nr [...]", oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] (część dawnej działki Nr [...]) i [...] -część (część dawnej działki Nr [...]) z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] m2. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent Miasta W., po rozpatrzeniu wniosku J. B., D. B., W. B. i A. B., decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawców wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. w rejonie ulic [...], pod nazwą " [...]" – działka nr [...]", oznaczonej obecnie jako działki nr [...] oraz nr [...] (część dawnej działki Nr [...]) i [...] -część (część dawnej działki Nr [...]) o łącznej powierzchni [...] m2. Od powyższej decyzji W. B., A. B. i D. B. wnieśli odwołanie. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, iż [...] Zakłady [...] S.A. w W. są użytkownikami wieczystymi przedmiotowego gruntu do dnia 5 grudnia 2089 r., co potwierdza decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r., nr [...], a prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej, co wynika z odpisu z księgi wieczystej Kw nr [...] z dnia [...] marca 2003 r. Organ odwoławczy zauważył, że Prezydent Miasta W. orzekając w niniejszej sprawie nie dysponował sporną nieruchomością w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a zatem – zgodnie ze utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - niedopuszczalne było wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli zostało na niej ustanowione prawo wieczystego użytkowania. Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2006 r. A. B. i W. B. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia jako niezgodnej z prawem. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1) naruszenie przepisu art. 109 § 1 KPA; 2) naruszenie przepisu art. 229 w związku z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów podnieśli, że zaskarżona decyzja została skierowana do D. B. zmarłego dnia 2 lipca 2007 r., w sytuacji gdy postępowanie spadkowe po nim nie zostało zakończone. Ich zdaniem okoliczność ta stanowiła podstawę do zawieszenia postępowania na podstawie przepisu art. 97 § 1 pkt 1 KPA celem umożliwienia udziału w postępowaniu następcom prawnym D. B. Jeżeli zaś chodzi o drugi zarzut podnieśli, że w zaskarżonej decyzji organ nie powołał się na zasadnicze dla tej sprawy przepisy art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zaskarżona decyzja nie odnosi się bowiem w żadnej mierze do treści art. 229 poprzestając jedynie na stwierdzeniu faktu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz Zakładów "[...]" oraz wpisu tego prawa do księgi wieczystej Kw nr [...]. Organ pominął przy tym okoliczność, że wpis tego prawa do księgi wieczystej został dokonany po dniu wejścia w życie przepisu art. 229, tj po 1 stycznia 1998 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o odrzucenie skargi bądź o jej oddalenie. W uzasadnieniu swego stanowiska organ wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona W. B. w dniu 6 marca 2008 r., a A. B. w dniu 13 marca 2008 r. W tej sytuacji skarga wniesiona przez strony w dniu 18 marca 2008 r. kwalifikuje się do odrzucenia. Ustosunkowując się do merytorycznych zarzutów skargi organ podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko. W piśmie z dnia 16 października 2008 r. skarżący A. B. uzupełnił skargę wnosząc dodatkowo o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu podniósł, że w zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2008 r. nie rozpatrzono sprawy w oparciu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro organ nie powołał się w decyzji na ten przepis. Skarżący zauważył, że przepis ten dotyczy tylko sytuacji zaistniałej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1998 r. i trwającej w dniu wejścia w życie tej ustawy. Tymczasem w niniejszej sprawie, działka przekazana została w użytkowanie wieczyste Zakładom "[...]" w 1995 r., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 26 lutego 1999 r. Oczywistym jest więc, że nie ma przeszkód w dochodzeniu roszczenia z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Sąd nie podziela stanowiska organu, co do złożenia w niniejszej sprawie skargi z uchybieniem terminu, skoro – co wynika z akt sprawy - zaskarżona decyzja została doręczona W. B. w dniu 6 marca 2008 r., a A. B. w dniu 13 marca 2008 r., natomiast skarga wniesiona przez strony w dniu 18 marca 2008 r. Odnosząc się zaś do meritum sprawy Sąd zauważa, że kwestia obciążenia wywłaszczonego gruntu użytkowaniem wieczystym wyłącza obowiązek badania przez organ merytorycznych przesłanek zwrotu przewidzianych w art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ale tylko wówczas, gdy na nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - dalej ugn). Tymczasem w niniejszej sprawie nieruchomość Skarbu Państwa stanowiąca obecnie działki ewidencyjne [...] cz. została obciążona użytkowaniem wieczystym z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. (decyzja z dnia [...] września 1992 r., nr [...] i z dnia [...] lutego 1995 r., nr [...]), zaś ujawnienie w księdze wieczystej (odpis z Kw nr [...] z dnia 25 marca 2003 r.) nastąpiło w dniu 17 września 1998 r. (art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece). Rację mają zatem skarżący, że organ orzekający o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nie miał prawnych możliwości do orzekania o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, z tego powodu, że na nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, skoro prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu 1 stycznia 1998 r. Kwestia władania nieruchomością nie stanowi bowiem przesłanki decydującej o sposobie załatwienia wniosku o zwrot. Nie ma przy tym znaczenia, czy użytkowanie wieczyste zostało ustanowione na podstawie umowy, czy – tak jak w niniejszej sprawie - z mocy prawa w drodze wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 1116/05, niepubl.). Trzeba wskazać, że w ostatniej z opisanych wyżej sytuacji (ustanowienia użytkowania wieczystego po dniu 1 stycznia 1998 r.) na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia, czy w sprawie wystąpiły podmiotowe i przedmiotowe przesłanki z art. 136 i 137 ugn, umożliwiające zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W przypadku, gdy organ ustali, że ziściły się przesłanki zwrotu, wówczas winien poinformować stronę, w trybie art. 9 KPA, o istnieniu na gruncie użytkowania wieczystego ustanowionego w drodze decyzji uwłaszczeniowej oraz o tym, że dopóki decyzja ta obowiązuje, dopóty pozytywne rozpatrzenie wniosku nie jest możliwe. Mając zaś na uwadze przepis art. 97 § 1 pkt 4 KPA organ winien zawiesić postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (sprawa dotycząca legalności uwłaszczenia gruntu stanowi zagadnienie wstępne w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości), do czasu usunięcia przeszkody do zwrotu w ramach dostępnych środków prawnych (z uwagi na upływ czasu w grę wchodzi przede wszystkim złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej). W tym celu organ winien podjąć czynności procesowe, o których mowa w art. 100 § 1 KPA (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 879/05, LEX nr 266491; T. Woś. Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2007 r.). Brak podjęcia przez organ wyżej wymienionych działań stanowi o istotnym i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniu przepisów art. 7 KPA w związku i art. 136 ust. 3 ugn. Powyższe uwagi nie dotyczą nieruchomości, które w dacie orzekania o zwrocie stanowi rzecz wyłączoną z obrotu (res extra commercium). W niniejszej sprawie taką rzeczą może być działka nr [...], skoro w ewidencji gruntów (wypis z rejestru gruntów z dnia 4 sierpnia 2003 r.) oznaczona jest jako droga (dr). Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla sprawy zwrotu nieruchomości, w kontekście przepisów art. 2 ugn w związku z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), skoro droga publiczna (a więc i grunt leżący w jej ciągu) może być własnością tylko i wyłącznie podmiotu publicznoprawnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 3334/01, niepubl.) Z akt sprawy nie wynika jednak, czy działka nr [...] (bądź jej część) jest drogą publiczną (leży w ciągu drogi publicznej), w rozumieniu art. 1 ustawy o drogach publicznych. Sąd zauważa również, że w niniejszej sprawie zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2006 r. w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z akt sprawy wynika bowiem, że postępowanie odwoławcze toczyło się bez udziału spadkobierców D. B. (syna wywłaszczonego W. B.), tj. A. B., A. S. i E. G. (prawomocne postanowienia spadkowe z dnia 23 stycznia 1986 r., sygn. akt II [...] i z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt I Ns [...]). Brak również dowodu doręczenia decyzji pełnomocnikowi A. B. adwokat A. Z. (pełnomocnictwo z dnia 20 marca 2007 r.).Okoliczności te świadczą zatem o naruszeniu przez Wojewodę [...] przepisu art. 10 § 1 KPA. Naruszenie tego przepisu dotyczy także Prezydenta Miasta W., skoro decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2007 r. nie została doręczona ustanowionym w sprawie pełnomocnikom stron – radcy prawnemu M. J. działającemu za [...] sp. z o. o. (pełnomocnictwo z dnia 13 stycznia 2003 r.) i K. D. reprezentującemu D. B. (pełnomocnictwo złożone organowi w dniu 12 września 2005 r.). Należy także zwrócić uwagę, że uchybieniem obowiązkowi z art. 10 § 1 KPA mogło być pominięcie w postępowaniu zwrotowym prowadzonym przez organy obu instancji strony – "[...]" sp. z o. o. w W. – użytkownika wieczystego (w aktach brak dokumentu z którego wynikała by data ustanowienia użytkowania wieczystego) części działki nr [...] (wypis z rejestru gruntów z dnia 4 sierpnia 2003 r.). O przeniesieniu przez [...] sp. z o. o. w W. na osobę trzecią prawa użytkowania wieczystego do części gruntu wspomina też pismo tej Spółki z dnia 23 kwietnia 2003 r., co w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta W. obowiązany będzie zastosować się do oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku i wyjaśnić sprawę w oparciu o przesłanki z art. 136 i 137 ugn, w tym status prawny działki nr [...], a także zapewnić w postępowaniu udział wszystkim stronom postępowania. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.