IV SA/Po 207/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus Decyzją Prezydent Miasta P. nie przyznał B. M. zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na W. M.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w p. po rozpoznaniu odwołania B. M. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. ponownie nie przyznał zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na W. M.. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w trakcie postępowania organ ustalił, że W. M. przebywa od dnia [...] r. w Domu Pomocy Społecznej w Z. oraz ponosi koszty utrzymania w tym Domu w wysokości 70 % dochodu-renty socjalnej. W odwołaniu od powyższej decyzji B. M. - jako opiekun prawny W. M.- wskazała, iż pobyt W. M. w domu pomocy społecznej jest częściowo finansowany z jego renty socjalnej. Powyższe zdaniem skarżącej wskazuje, iż Dom Pomocy Społecznej w świetle art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) nie może być traktowany jako instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż skarżąca błędnie rozumie zastosowanie 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz jego treść. Zdaniem organu odwoławczego określenie instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie oznacza instytucję, która potrafi zapewnić całodobowe utrzymanie jej mieszkańców, lecz nie musi jej w całości pokrywać. Tym samym w ocenie organu w przypadku syna skarżącej znajduje zastosowanie art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na pokrycie 70% kosztów pobytu W. M. z jego renty socjalnej. Na poparcie swojego stanowiska SKO przywołało orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego tj. wyrok z dnia 3 grudnia 2007 r., I OSK 190/07 oraz wyrok z dnia 12 października 2007 r., I OSK 22/07. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B. M. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 7 i art. 16 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wskazała, iż w niniejszej sprawie niewłaściwe jest powoływanie się na rt. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ ustawodawca w art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczył z instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie domu pomocy społecznej, jeżeli pobyt w tej instytucji jest częściowo finansowany przez jego mieszkańca. Ponadto skarżąca podniosła, iż zgodnie z zasadą praworządności organy zobowiązane są działać zgodnie z prawem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o ojej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu pełnomocnik skarżącej poparł skargę odwołując się do argumentacji w niej zawartej oraz przedłożył kserokopię pisma Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie skierowane do dyrektorów domów pomocy społecznej , w którym interpretuje się przepis zgodnie z argumentami skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Podstawę materialno-prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z jej art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei, art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeżeli pobyt osoby i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia. Za instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie uważa się, zgodnie z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Bezspornym w sprawie jest, że W. M. jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżący spełnia przesłanki przewidziane w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] r. W. M. został zaliczony do I grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit d ustawy o świadczeniach rodzinnych posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Nie budzi również wątpliwości okoliczność, że W. M. jest stałym mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej w Z., a więc placówki, która według art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania dla W. M. zasiłku pielęgnacyjnego podnosząc, że skoro pobyt w domu pomocy społecznej jest częściowo finansowany z jego renty socjalnej, to fakt ten wskazuje, iż nie przebywa on w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, gdyż nie zapewnia ona pełnej nieodpłatności utrzymania. Wobec powyższego podstawową kwestią do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest zatem okoliczność, czy osobie spełniającej warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, będącej stałym mieszkańcem domu pomocy społecznej, przysługuje zasiłek pielęgnacyjny w sytuacji, kiedy ponosi ona część kosztów swego utrzymania w tej placówce, a pozostała kwota pokrywana jest z budżetu państwa. Zgodnie z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej. Natomiast art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Przepis ten, wprowadza obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. To fakt, iż jedną z zasad wyrażoną w ustawie o pomocy społecznej jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych, a państwo i samorządy terytorialne mają nie tylko obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Zasada ta jest jedną z podstawowych cech odróżniających pomoc społeczną od ubezpieczeń społecznych, które finansowane są głównie ze składek. Jednakże, jej uzupełnieniem jest zasada odpłatności wyrażająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej, w związku z którą świadczenia mogą być udzielane odpłatnie i nieodpłatnie, a część z nich może podlegać zwrotowi (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC 2007). Nie ulega wątpliwości, że pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej, finansowany jest częściowo przez niego, częściowo zaś z budżetu państwa, zgodnie z zasadami określonymi w art. 87 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 88, poz. 539). Treść art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, iż w sytuacji gdy pobyt osoby w domu pomocy społecznej i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Ustawodawca zaś, nie dopuścił żadnych wyjątków od wskazanej w tym przepisie reguły tym samym nie pozostawił organom decyzyjnym swobody i prawa do odstępstw od przyjętych w nim regulacji. Ponadto zgodnie z jedną z podstawowych dyrektyw wykładni, niedopuszczania jest taka interpretacja przepisu, która prowadziłaby do ustalenia, iż pewne jego fragmenty są zbędne. Przyjęcie interpretacji zaprezentowanej przez skarżącą prowadziłoby do ustalenia, iż użycie przez ustawodawcę w art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowania "jeżeli pobyt osoby i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo (...) finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia" uznać należałoby za zbędną, a to co wskazano już wyżej jest niedopuszczalne. Zatem w niniejszej sprawie skoro koszty utrzymania W. M. w domu pomocy społecznej częściowo pokrywane są z budżetu państwa to stosownie do art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek nie przysługuje. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ P. Miładowski JH