II FZ 295/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Bd 642/08 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2009 r. w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z przychodu za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie 1 Postanowieniem z 16 czerwca 2009 r., I SA/Bd 642/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę kasacyjną J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 stycznia 2009 r. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 19 września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu przychodu za 2006 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: wyrokiem z 21 stycznia 2009 r., I SA/Bd 642/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 19 września 2008 r. Pismem z 24 stycznia 2009 r., skarżący zwrócił się o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wskazany wyrok wraz z uzasadnieniem i stosownym pouczeniem został skarżacemu doręczony 16 lutego 2009 r. W dniu 25 lutego 2009 r. skarżący wniósł na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. 3. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 3 kwietnia 2009r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego, w pozostałym zakresie wniosek oddalono. W uzasadnieniu wskazano, iż postanowieniem Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 24 listopada 2008r. zainteresowany został zwolniony z kosztów sądowych. Pismem z 28 kwietnia 2009 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w B. poinformowała, iż pełnomocnikiem z urzędu skarżącego wyznaczono radcę prawnego G. K. Pismem z 4 maja 2009r. sąd wezwał G. K. do nadesłania pełnomocnictwa, z którego wynikałoby upoważnienie do reprezentowania skarżącego, informując jednocześnie o charakterze i stanie sprawy oraz o fakcie, iż wyrok wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem został doręczony stronie skarżącej w dniu 16 lutego 2009r. Skarżący 5 maja 2009 r. udzielił wyznaczonemu z urzędu radcy prawnemu pełnomocnictwa do reprezentowania go w niniejszej sprawie. 4. Pełnomocnik z urzędu złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym skargę kasacyjną nadaną w placówce pocztowej w dniu 29 maja 2009r. Jednocześnie nie złożono wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. 5. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oraz art. 175 p.p.s.a. i art. 177 § 1 p.p.s.a. wskazał, że wyrok z 21 stycznia 2008 r. został skarżącemu doręczony w dniu 16 lutego 2009 r. (data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru k. 54 akt sądowych). W ocenie sądu pierwszej instancji od tego więc dnia zaczął biec przewidziany prawem jeden i tylko jeden termin do wniesienia skargi kasacyjnej, który licząc zgodnie z art. 83 p.p.s.a., upływał 18 marca 2009 r. Skarga kasacyjna została wniesiona 29 maja 2009r. (data stempla placówki pocztowej - k. 106 akt sądowych). W związku z tym podkreślono, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej jest terminem ustawowym. Oznacza to, że niedopuszczalne jest jego przerwanie, zawieszenie lub przedłużenie. Zawarta w art. 177 § 1 p.p.s.a. regulacja prawna oznacza, że dzień doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem jest początkiem terminu, natomiast jego koniec następuje w momencie upływu trzydziestego dnia. Zdaniem sądu wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W szczególności nie powoduje jego przerwania, zawieszenia ani przedłużenia. Opóźnione przyznanie pełnomocnika może natomiast uzasadniać złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro zatem pełnomocnik skarżącego nie wniósł wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej to tym samym w ocenie sądu pierwszej instancji skarga kasacyjna jest wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a. i podlega odrzuceniu. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu art. 177 § 1 p.p.s.a. przez uznanie, iż uchybiony został termin na wniesienie skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy termin dla wniesienia tej skargi przez pełnomocnika z urzędu został zachowany. Podniesiono, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ pozbawiło skarżącego prawa do obrony. W związku z tak postawionym zarzutem wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 177 §1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Początkiem biegu terminu jest dzień doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, termin zaś liczy się od dnia następnego po dniu doręczenia (art. 111 § 2 k.c. w zw. z art. 83 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.). Termin do wniesienia skargi kasacyjnej kończy się z upływem trzydziestego dnia terminu (art. 111 § 1 k.c. w zw. z art. 83 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za błędną należy uznać stawianą w zażaleniu tezę, że art. 177 § 1 p.p.s.a. należało rozumieć w ten sposób, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy otwiera się dopiero z chwilą udzielenia mu pełnomocnictwa przez stronę. Mając na uwadze powołaną powyżej treść art. 177 § 1 p.p.s.a. należy wskazać, że przepis ten nie różnicuje terminu w zależności od tego, czy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika przez siebie wybranego, czy też został on dla niej ustanowiony w ramach prawa pomocy. Co więcej, wskazany termin wiąże także co do zasady prokuratora i Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 177 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Jedynie, gdy orzeczenia nie doręcza się stronie, mogą oni w terminie trzydziestu dni wystąpić o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i wnieść skargę kasacyjną w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 2 zdanie drugie p.p.s.a.). Skutkiem tego, "lege non distinguente nec nostrum est distinguere" ("tam gdzie rozróżnień nie wprowadza sam prawodawca, tam nie wolno ich wprowadzać interpretatorowi"). Pozwala to uznać za trafny pogląd sądu pierwszej instancji, że wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie wstrzymuje, nie zawiesza ani nie przerywa terminu do złożenia skargi kasacyjnej (zob. też postanowienie NSA z 21 maja 2007 r., I OZ 370/07, niepubl. oraz z 18 stycznia 2008 r., II FZ 651/07, niepubl.). Co prawda w przepisach ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie uwzględniono sytuacji, w której stronie ustanowiono pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to jednak istnieje instytucja pozwalająca zagwarantować stronie konstytucyjne prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego instytucją taką jest przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Winy za uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie ponosi strona, która zwróciła się bez zbędnej zwłoki do sądu o ustanowienie dla niej fachowego pełnomocnika z uwagi na tzw. przymus adwokacko-radcowski przy sporządzaniu tej skargi. W konsekwencji może ona skutecznie ubiegać się o przywrócenie terminu, jeśli spełni pozostałe warunki wymagane przez prawo, w tym złoży stosowny wniosek w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Brak wniosku o przywrócenie uchybionego terminu - jak to miało miejsce w tej sprawie - czyni bezskutecznym zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na przekroczenie terminu do jej wniesienia (zob. postanowienie NSA z 31 stycznia 2005 r., FZ 754/04, teza publ. w pracy zbiorowej pod red. B. Dautera, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzecznictwo, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2007, s. 295, teza 10). Przechodząc w powyższym kontekście do podniesionego w zażaleniu zarzutu pozbawienia strony prawa do obrony, należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że kwestię prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP) wyjaśniono wyżej. Skoro prawo to jest w wystarczający sposób zapewnione przez możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to nie naruszono art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Ustawa nie zamyka bowiem nikomu drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Nawiązując zaś z kolei do zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), trzeba podkreślić, że jeśli ustawa wyznacza wszystkim jednakowy termin do zaskarżenia orzeczenia pierwszoinstancyjnego, to nikogo nie dyskryminuje. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu wyrażonego w postanowieniu z 15 kwietnia 2005 r., II OZ 253/05, albowiem nie znajduje on konkretnej podstawy prawnej. 8. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.